Cần đảm bảo tuyệt đối tính toàn vẹn của di tích

VHO - Nhằm bảo tồn nguyên vẹn tuyệt đối di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai, UBND tỉnh Khánh Hòa vừa có văn bản chính thức kiến nghị Bộ Xây dựng điều chỉnh hướng tuyến đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam ra khỏi khu vực bảo vệ của khu di tích này.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Lê Huyền vừa ký văn bản số 7070/UBND-XDNĐ gửi Bộ Xây dựng, đồng thời báo cáo Bộ VHTTDL kiến nghị rà soát, điều chỉnh hướng tuyến dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam, đoạn qua khu vực di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai (xã Thuận Bắc, Khánh Hòa).

Các cơ quan chức năng tỉnh Khánh Hòa khảo sát cụm di tích tháp Hòa Lai

Có tác động ảnh hưởng rất lớn đến di tích

Văn bản cho biết, theo hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, đoạn tuyến từ khoảng Km1246 đến Km1247 qua khu vực tháp Hòa Lai dự kiến áp dụng giải pháp cầu cạn. Qua rà soát, đối chiếu với hồ sơ khoanh vùng bảo vệ di tích và phương án quy hoạch đang triển khai, UBND tỉnh Khánh Hòa nhận thấy đoạn tuyến nêu trên có phạm vi đi qua và ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực bảo vệ II của di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai.

 Trên cơ sở rà soát hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam; đối chiếu quy định của Luật Di sản văn hóa năm 2024, Nghị định số 308/2025/NĐ-CP và các quy định pháp luật có liên quan, UBND tỉnh Khánh Hòa nhận thấy việc bảo vệ di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai cần được đặt trong yêu cầu bảo đảm tuyệt đối tính toàn vẹn của không gian cảnh quan văn hóa, lịch sử, môi trường khảo cổ học và các yếu tố gốc cấu thành di tích, theo đúng nguyên tắc bảo vệ của Luật Di sản văn hóa năm 2024.

(UBND tỉnh Khánh Hòa)

Trên cơ sở đối chiếu các quy định của Luật Di sản văn hóa năm 2024 và xét tính chất kỹ thuật, quy mô đầu tư, đặc thù vận hành của tuyến đường sắt tốc độ cao, UBND tỉnh Khánh Hòa nhận thấy việc bố trí tuyến đường sắt đi qua khu vực bảo vệ II của di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai có tác động ảnh hưởng rất lớn đến di tích cũng như cảnh quan văn hóa lịch sử, môi trường khảo cổ học và định hướng bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong dài hạn.

Cụ thể, việc bố trí công trình cầu cạn quy mô lớn trong khu vực phụ cận di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai làm thay đổi không gian cảnh quan văn hóa lịch sử gắn với di tích; ảnh hưởng trực tiếp đến trục không gian kiến trúc, mối liên hệ không gian và khả năng cảm nhận giá trị của quần thể tháp Chăm cổ.

Đồng thời, công trình hạ tầng giao thông quy mô lớn đi qua khu vực bảo vệ II của khu di tích có thể làm chia cắt không gian bảo tồn, làm suy giảm tính toàn vẹn, tính hài hòa cảnh quan và ảnh hưởng đến định hướng bảo tồn, phát huy giá trị di tích trong dài hạn. Vấn đề này chưa bảo đảm yêu cầu bảo vệ cảnh quan văn hóa và không gian di tích theo quy định tại khoản 3 Điều 27 và khoản 3 Điều 28 Luật Di sản văn hóa năm 2024.

Khu vực phụ cận tháp Hòa Lai được xác định có tiềm năng khảo cổ học cao, gắn với không gian hình thành và phát triển của quần thể kiến trúc Chăm cổ. Trong quá trình thi công công trình hạ tầng quy mô lớn như xử lý nền móng, khoan cọc và xây dựng cầu cạn, có nguy cơ tác động đến địa tầng khảo cổ chưa được phát lộ.

Các tác động này có thể làm xáo trộn, mất mát hoặc suy giảm giá trị các dấu tích khảo cổ học, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường khảo cổ và các yếu tố gốc cấu thành di tích, từ đó tác động đến tính xác thực và giá trị khoa học của di tích trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị lâu dài.

Bản đồ dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam cắt ngang khu vực

Đưa dự án ra khỏi khu vực bảo vệ di tích

Cũng theo văn bản của UBND tỉnh Khánh Hòa, với đặc thù tải trọng động lớn, tần suất khai thác cao và vận tốc vận hành lớn, tuyến đường sắt tốc độ cao có khả năng phát sinh rung chấn nhất định trong quá trình thi công và vận hành công trình.

Đối với di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai là công trình kiến trúc Chăm cổ có niên đại khoảng thế kỷ VII, kết cấu chủ yếu bằng gạch nung truyền thống, các rung động tích lũy trong thời gian dài có nguy cơ ảnh hưởng đến độ ổn định kết cấu, gây nứt, lún, suy giảm độ bền vật liệu và tác động đến trạng thái bảo tồn của di tích nếu không được nghiên cứu, đánh giá đầy đủ trên cơ sở khoa học chuyên ngành về bảo tồn di tích, địa kỹ thuật và rung chấn công trình.

Hiện nay, tỉnh Khánh Hòa đang định hướng xây dựng không gian bảo tồn tổng thể di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai gắn với phát triển du lịch văn hóa, nghiên cứu khảo cổ học, giáo dục di sản và phát huy giá trị văn hóa Chăm đặc trưng của khu vực Nam Trung Bộ. Việc bố trí tuyến đường sắt tốc độ cao đi qua khu vực phụ cận di tích có thể ảnh hưởng đến định hướng phát huy giá trị di tích trong dài hạn; hạn chế khả năng kết nối không gian văn hóa, nghiên cứu khảo cổ học và tổ chức các hoạt động bảo tồn, tham quan, trải nghiệm di sản.

Trên cơ sở rà soát hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam; đối chiếu quy định của Luật Di sản văn hóa năm 2024, Nghị định số 308/2025/ NĐ-CP và các quy định pháp luật có liên quan, UBND tỉnh Khánh Hòa nhận thấy việc bảo vệ di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai cần được đặt trong yêu cầu bảo đảm tuyệt đối tính toàn vẹn của không gian cảnh quan văn hóa, lịch sử, môi trường khảo cổ học và các yếu tố gốc cấu thành di tích, theo đúng nguyên tắc bảo vệ của Luật Di sản văn hóa năm 2024.

Trên cơ sở đó, nhằm bảo đảm yêu cầu bảo tồn bền vững di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai, UBND tỉnh Khánh Hòa kính đề nghị Bộ Xây dựng xem xét, chỉ đạo: Rà soát tổng thể phương án hướng tuyến dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đoạn qua khu vực tháp Hòa Lai; nghiên cứu điều chỉnh tuyến ra ngoài phạm vi khu vực bảo vệ II của di tích, bảo đảm không gian cảnh quan di tích, không làm suy giảm yếu tố và giá trị văn hóa, lịch sử của di tích, không ảnh hưởng đến môi trường khảo cổ học và giảm thiểu tác động đến tính toàn vẹn của di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai. UBND tỉnh Khánh Hòa đề nghị Bộ Xây dựng quan tâm xem xét, chỉ đạo trong quá trình triển khai hoàn thiện hồ sơ dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam. 

 Di tích kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ tháp Hòa Lai (sau khi thực hiện sáp nhập tỉnh Khánh Hòa - Ninh Thuận và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp nay thuộc xã Thuận Bắc, Khánh Hòa) được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2499/QĐ-TTg ngày 22.12.2016.

Trên cơ sở pháp lý và yêu cầu bảo vệ di tích, UBND tỉnh Khánh Hòa nhận thấy: Việc nghiên cứu phương án hướng tuyến đối với công trình hạ tầng kỹ thuật quy mô lớn có khả năng ảnh hưởng đến di tích quốc gia đặc biệt cần được xem xét thận trọng, toàn diện; bảo đảm nguyên tắc ưu tiên bảo vệ di sản văn hóa, giữ gìn tính toàn vẹn của di tích và hạn chế thấp nhất các tác động bất lợi đến không gian văn hóa lịch sử liên quan.

Nguồn: https://baovanhoa.vn/van-hoa/can-dam-bao-tuyet-doi-tinh-toan-ven-cua-di-tich-233728.html