CEO công nghệ ở TP.HCM kể hành trình vượt khủng hoảng

Sau 5 năm làm podcast, The Tri Way ra mắt "Vân tay trên mặt nước" - tác phẩm được chưng cất từ những khủng hoảng hiện sinh và hành trình tìm kiếm căn tính thời nhiễu loạn.

Từng trải qua một cuộc khủng hoảng hiện sinh nặng nề khi du học ở Australia, Lê Cao Trí (chủ kênh podcast The Tri Way, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành của một start-up công nghệ về trải nghiệm) tìm đến triết học như một điểm tựa. Với anh, viết sách là cuộc chạy marathon để đối diện với những bản thể cũ, để hiểu rằng mỗi người là một độc bản nhưng cũng cần sự khiêm nhường để hòa vào dòng chảy nhân loại.

Nhân dịp ra mắt tác phẩm Vân tay trên mặt nước, anh chia sẻ với Tri Thức - Znews về sự cần thiết của triết học trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) và câu chuyện gia đình.

Cách vượt qua khủng hoảng tuổi đôi mươi

- Chào The Tri Way, chúc mừng anh với cuốn sách đầu tay "Vân tay trên mặt nước". Anh có thể lý giải về tên cuốn sách đang gây tò mò này?

- Đây là một lựa chọn mà tôi thấy rất thú vị vì nó bắt nguồn từ sự tiến hóa trong tư duy của mình. Năm ngoái, trong sự kiện thường niên Metanoia dành cho cộng đồng podcast, tôi chọn chủ đề về sự chân thật. Khi nghĩ về cái gì đại diện cho sự chân thật và độc bản nhất của một con người, tôi nghĩ ngay đến dấu vân tay. Ban đầu, tôi dùng hình ảnh dấu vân tay trên một "con chốt" cờ vua để nói về sự dấn thân.

Nếu tôi có thể trả lời rành mạch mình là ai, có lẽ tôi đã không còn sống cuộc đời này một cách trọn vẹn nữa. Chúng ta là một tổng hợp của những bản thể luôn thay đổi để đối diện với cuộc sống.

Lê Cao Trí

Nhưng sau đó, khi nghĩ sâu hơn về nơi mà chúng ta để lại dấu ấn trong cuộc đời, tôi nhớ đến triết gia Thales với quan niệm "Thế giới được tạo ra từ nước" (The world is made of water). Nước hiện diện cho tất cả, từ vạn vật đến chính con người. Khi ta chạm dấu vân tay vào mặt nước, đó chính là khoảnh khắc ta giao thoa với thế giới. Nó mang một ý nghĩa kép rằng chúng ta đều khao khát để lại dấu ấn trong cuộc đời nhưng mặt nước cũng nhắc nhở về tính vô thường - dấu ấn đó rồi cũng sẽ tan biến để hòa nhập vào cái chung rộng lớn hơn.

- Trong cuốn sách, anh nhắc đến từ "hiện sinh" khoảng 30 lần. Phải chăng đây chính là "mặt nước" mà anh đang soi chiếu bản thân mình vào?

- Triết học hiện sinh, về cốt lõi, là giúp con người nhận ra mình đang hiện diện vì điều gì và mình là ai trong thế giới này. Tôi tin rằng ở thời đại của chúng ta, nó quan trọng hơn bao giờ hết. Cách đây 50 năm, thế hệ cha mẹ có lẽ không cần đến nó nhiều như vậy vì bối cảnh sống khác.

Nhưng hiện nay, sự giao thoa của mạng xã hội và thông tin khiến con người dễ rơi vào khủng hoảng tuổi 20 hay 30. Mỗi người ra trường, đi làm rồi bỗng thấy mất phương hướng, không biết mình đang làm gì. Tôi dùng triết học hiện sinh như một "cột mốc" hay nền tảng để thiết lập cuốn sách này, giúp người trẻ tìm thấy một lý do để thức dậy và hành động mỗi ngày giữa một thế giới đầy nhiễu loạn.

- Để viết được về hiện sinh một cách thấu đáo, thường người ta phải đi qua những cuộc khủng hoảng hiện sinh. Anh đã bao giờ thực sự trải qua một cuộc khủng hoảng như thế?

- Tôi đã trải qua một lần khá lớn khi sống và làm việc tại Australia. Lúc đó mọi thứ diễn ra rất tự nhiên và thuận lợi, tôi tốt nghiệp rồi có việc làm ngay. Song, chính sự thuận lợi không cần nỗ lực quá nhiều đó lại khiến tôi thấy mọi thứ "không thật". Tôi cảm thấy mình quá nhỏ bé và những gì mình làm dường như bốc hơi, không có điểm tựa.

Vân tay trên mặt nước của The Tri Way được ra mắt vào đầu tháng 6. Ảnh: SGB.

Ý nghĩa cuộc sống lúc đó giống như nước nhưng không cô đọng mà bay biến đi đâu mất. Chính trong trạng thái nặng nề đó, tôi buộc phải tìm hiểu sâu hơn về hiện sinh để tự an ủi rằng sự mù mờ này là bình thường, ai cũng có thể bị. Nhờ nó, tôi phát giác ra những hình ảnh khác, những căn tính khác của mình mà trước đây tôi chưa từng khai phá.

- Anh nhắc nhiều đến việc "đối thoại nội tâm" (inner dialog) trong sách. Anh học cách đối thoại với chính mình như thế nào?

- Bối cảnh sống ảnh hưởng rất lớn. Ở thành phố Perth nơi tôi ở, buổi tối hầu như yên lặng, chỉ có tiếng cây cỏ và dế. Sự tĩnh lặng đó buộc tôi phải đối diện với khoảng không của chính mình và học cách trở thành "người bạn đồng hành" với bản thân.

Tôi hay nói với các bạn ở Việt Nam, nhất là ở những thành phố như Hà Nội hay TP.HCM, rằng chúng ta rất khó có không gian riêng. Vì vậy, thi thoảng ta nên tự tách mình ra khỏi sự ồn ào để phản tư. Nếu không có sự phản tư tối thiểu, những hành động và suy tư hàng ngày sẽ trôi tuột và mất hút. Hãy bắt đầu bằng những câu hỏi rất phổ thông: "Tại sao mình làm việc này?", "Tại sao mình có cảm xúc này với người này mà không phải người kia?".

- Viết sách cũng là một cách đối thoại nội tâm nhưng tốn nhiều công sức hơn. Anh tìm được gì mới sau cuộc đối thoại dài hơi này?

- Cuốn sách này không hoàn toàn là những thứ mới mẻ tôi vừa nghĩ ra. Đây là hành trình tôi chưng cất lại tư duy trong suốt 5 năm làm podcast. Cái hay của việc viết là nó cho tôi một góc nhìn mới về những gì mình đã khai phá. Khi nhìn lại các bản thảo, tôi thấy được những "phiên bản cũ" của chính mình. Tôi nhận ra: "À, mình đã từng là con người như thế này khi nghĩ về điều kia". Cuốn sách giống như một sự khai phá những "bản thể cũ" hơn là tiếp diễn một cái gì đó quá mới.

- Chia sẻ trong sách, anh kể mình đã dùng AI để "quét" lại tư duy trong 5 năm qua. Kết quả của cuộc "soi gương" bằng công nghệ này có gì bất ngờ không?

Khi sử dụng AI, chúng ta cũng cần đến triết học để biết cách cân bằng giữa việc "AI suy nghĩ" và "tư duy cá nhân".

Lê Cao Trí

- Rất thú vị! Trước khi bắt đầu, tôi còn không quyết định viết sách. Tôi đã nạp toàn bộ nội dung podcast, blog, video ngắn trong 5 năm của mình vào một mô hình AI và yêu cầu nó phân tích xu hướng. AI có tốc độ xử lý nhanh hơn con người, nó đã phát hiện ra một xu hướng rất rõ ràng.

Theo đó, tôi nói rất nhiều về triết học hiện sinh, phân tâm học của Carl Jung và những chiêm nghiệm đương đại. Nó cho tôi thấy hành trình của mình không hề ngẫu nhiên. Từ nền tảng đó, tôi và đội ngũ biên tập mới bắt đầu thay đổi và nhào nặn để ra được sách.

- Có một câu chuyện không nằm trong triết học nhưng lại khá liên quan về chủ đề hiện sinh: Có một người phụ nữ qua đời, sau đó bà lên thiên đường và gặp một vị thần gác cửa. Vị thần hỏi bà: "Cô là ai?".

Bà trả lời bằng tên của mình nhưng vị thần đáp lại: "Tôi hỏi cô là ai, tôi không hỏi cô tên gì". Sau đó, bà trả lời về nghề nghiệp và sống ở một nơi nào đó nhưng vị thần vẫn tiếp tục bác bỏ: "Tôi hỏi cô là ai, tôi không hỏi cô làm nghề gì hay ở đâu". Cuối cùng, vị thần nói: "Thôi, cô chưa biết cô là ai. Cô về đi". Thế là người phụ nữ thoát chết.

Nếu là anh, anh sẽ trả lời câu hỏi đó như thế nào? Anh là ai?

- Đây là một câu hỏi gốc rễ và rất khó. Theo triết gia Heidegger, cuộc đời chúng ta là sự "mở bung" của những bản thể. Chúng ta sẽ không bao giờ có một bản thể cuối cùng hoàn thiện nhất để có thể định nghĩa "tôi là ai" một cách đóng khung.

Mỗi ngày, chúng ta luôn ở trong trạng thái nhận ra những điều mới về mình và khi đó bản thể cũ mà ta từng nghĩ là đúng đã trở nên "sai" hoặc không còn đủ nữa. Vì vậy, tôi chấp nhận sự "mù mờ" đó như một phần của cuộc sống. Nếu tôi có thể trả lời rành mạch mình là ai, có lẽ tôi đã không còn sống cuộc đời này một cách trọn vẹn nữa. Chúng ta là một tổng hợp của những bản thể luôn thay đổi để đối diện với cuộc sống.

Điều không thể thiếu trong thời đại AI

- Ông nội của anh xuất hiện trong phần mở và kết của quyển sách. Ông đã ảnh hưởng như thế nào đến suy nghĩ của anh?

- Ông nội tôi là một hình mẫu về một con người chính trực và lao động hăng say để tạo nền tảng cho gia tộc. Mặc dù không có nhiều thời gian ở gần ông vì tôi ở TP.HCM còn ông ở Tây Ninh nhưng hình ảnh một người bươn chải trong giai đoạn khó khăn để nuôi dạy con cái là một hình mẫu đẹp để tôi học hỏi.

Cha tôi cũng chịu ảnh hưởng lớn từ ông nội. Cha có một cường độ lao động nặng nhọc. Có một chi tiết mà tôi luôn nhớ là trong suốt 20 năm lập nghiệp tại TP.HCM, cha tôi không hề xem TV. Một người có thể làm việc liên tục mà không cần đến sự giải trí nào, điều đó cho tôi thấy sức mạnh của sự dấn thân khi con người không có quá nhiều lựa chọn.

- Có vẻ anh khá thân thiết với cha và ông nội?

- Thú vị là tôi không quá thân thiết với những người đàn ông trong gia đình để chia sẻ tâm tư. Họ cho tôi "hình ảnh về cuộc đời". Người tôi thực sự thoải mái để trò chuyện, chia sẻ và là điểm tựa cho mọi thứ lại là mẹ. Một bên giúp tôi có thêm dũng khí để dấn thân, bên còn lại khuyến khích tôi đối thoại với những tổn thương.

Cuốn sách được phát triển từ những nội dung The Tri Way chia sẻ trong nhiều năm qua. Ảnh: Đức An.

- Nhiều người thấy lạ khi một "tech guy" (người làm công nghệ) lại đi nói về triết học. Anh đang nghiên cứu triết học?

- Tôi không nghĩ mình đang "nghiên cứu" triết học một cách xa rời, đó chỉ là một phần trong cuộc sống của tôi. Thực tế, công nghệ và triết học có mối liên hệ mật thiết. Bản chất của công nghệ là liên tục đặt câu hỏi "tại sao?" để xây dựng các giải pháp.

Ngành khoa học máy tính mà tôi học dựa trên logic và logic lại là một phần lớn của triết học. Thậm chí khi sử dụng AI, chúng ta cũng cần đến triết học để biết cách cân bằng giữa việc "AI suy nghĩ" và "tư duy cá nhân". Với tôi, triết học là một "mạch nước ngầm" luôn hiện diện, không thể tách khỏi các hoạt động thực tế.

- Vậy anh mong đợi độc giả sẽ "sử dụng" cuốn sách này như thế nào?

- Tôi mong độc giả bước vào cuốn sách mà không mang theo sự mong cầu về một lời giải đáp "1, 2, 3" hay các gạch đầu dòng hướng dẫn hành động. Sức mạnh của cuốn sách là tạo ra một thế giới chung để tác giả và người đọc có thể đồng cảm. Tôi muốn mời gọi mọi người mở lòng để thấy được những hình ảnh mới trong chính cuộc sống của họ. Hiệu ứng của nó có thể không đến ngay lập tức, có khi 10 năm sau bạn mới cảm nhận được.

Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện đầy chiêm nghiệm!

Nguồn: https://znews.vn/ceo-cong-nghe-o-tphcm-ke-hanh-trinh-vuot-khung-hoang-post1656001.html