Những triền ruộng bậc thang khô khốc, cái nghèo cứ bám riết
Chúng tôi đến xã Pha Long, tỉnh Lào Cai vào những ngày cuối tháng Tư, khi những cơn mưa đầu mùa vẫn còn là điều xa xỉ. Khác với màu xanh mướt thường thấy của vùng cao khi bước vào vụ xuân, những thửa ruộng bậc thang bên sườn núi nơi đây vẫn khoác lên mình tấm áo xám ngoét, khô khốc.
Dẫn chúng tôi đi trên con đường mòn cheo leo, ông Nguyễn Đức Luân, Phó Chủ tịch UBND xã Pha Long chia sẻ về những đặc thù khiến cái nghèo cứ mãi bám riết lấy mảnh đất này.
Xã Pha Long sáp nhập từ 4 xã cũ gồm: Tả Ngải Chồ, Pha Long, Dìn Chin và Tả Gia Khâu) hiện có diện tích hơn 105 km2, dân số hơn 14.600 người, sinh sống rải rác ở 35 thôn, trong đó có 17 thôn giáp biên giới. Xã chủ yếu là đồi núi cao, độ dốc lớn và bị chia cắt mạnh. Điều này khiến mặt bằng canh tác trở nên khan hiếm. Đất đai tại đây chủ yếu là đất lẫn đá vôi, tầng đất canh tác mỏng, khả năng giữ nước kém.
Đặc biệt, tình trạng khan hiếm nước sản xuất là khó khăn lớn nhất. Vùng đất này có mùa khô kéo dài, nguồn nước tưới gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nước trời. Những thửa ruộng bậc thang khô khốc, cháy nắng từ mùa đông giá lạnh đến đầu mùa hè khiến việc trồng lúa, ngô 1 vụ trở nên bấp bênh, năng suất thấp.
Ông Luân cho biết thêm: "toàn xã có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, người Mông chiếm đa số (khoảng 60%), cùng với người Nùng, người Bố Y, người Pa Dí... Mỗi dân tộc có những nét văn hóa riêng, nhưng nhìn chung vẫn còn tồn tại những phong tục tập quán sản xuất cũ. Một bộ phận người dân vẫn giữ tư duy sản xuất tự cung tự cấp "phó mặc cho trời". Thói quen canh tác lúa, ngô truyền thống trên các sườn núi dốc không còn phù hợp với bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu của nền nông nghiệp hàng hóa.
Nhiều hộ dân đang chuyển đổi đất lúa 1 vụ sang trồng Lê. (Ảnh: Thanh Tiến)
Bên cạnh đó, do địa hình chia cắt và khoảng cách địa lý xa xôi, việc tiếp cận thông tin thị trường, kỹ thuật mới và các chuỗi liên kết giá trị của bà con còn chậm, dẫn đến giá trị nông sản thấp, dễ bị thương lái ép giá. Chính sự cộng hưởng giữa thiên nhiên khắc nghiệt và phương thức sản xuất cũ đã khiến tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo của xã hiện vẫn còn rất cao, chiếm trên 70%"."
Khi cây lê, cây quýt bén duyên những sườn núi
Qua một hồi trò chuyện trên đường núi, điểm dừng chân đầu tiên của chúng tôi là thôn Sín Chải B, nơi toàn bộ 100% cư dân là đồng bào người Mông. Tiếp chúng tôi bên vườn lê xanh mướt, ông Lừu Seo Hoa phấn khởi cho biết bà con trong thôn đang dần chuyển đổi diện tích trồng ngô, lúa kém hiệu quả sang trồng lê Tai nung và quýt Mường Khương.
Ông Hoa chia sẻ: "ở thôn này, bà con đã chuyển đổi được hơn 10 ha lê và 2 ha quýt. Trước đây trồng lúa nương, ngô vất vả, mỗi năm chỉ được một vụ. Gặp năm thiên tai là mất trắng. Giờ trồng lê, quýt đã cho thu nhập ổn định hơn, bà con phấn khởi lắm."
Cây Lê hợp đất Pha Long. (Ảnh: Thanh Tiến)
Dẫn chúng tôi thăm vườn lê xanh tốt, trên cành những quả non bằng ngón tay cái sai xúc xỉu đang báo hiệu một vụ thắng lợi sắp đến. Vườn lê nhà ông Hoa có khoảng 300 gốc đã được hơn 4 năm tuổi, năm nay mới bắt đầu cho vụ quả bói đầu tiên.
Ông Hoa bộc bạch: "Một thửa ruộng trước đây thu hoạch chỉ được 7-8 bao thóc (khoảng 3-4 tạ), bán giá 12.000 đồng/kg thì chẳng đáng là bao. Nhưng cây lê này giá trị cao hơn nhiều. Một gốc lê khi vào độ thu hoạch rộ có thể cho thu nhập từ 500 nghìn đến 1 triệu đồng. Tính ra gấp hàng chục lần trồng lúa."
Không chỉ người dân ở thôn Sín Chải B, tại thôn Máo Chóa Sủ, gia đình ông Hảng Seo Dư cũng là một điển hình trong việc chuyển đổi đất lúa nương 1 vụ sang trồng lê. Ông Dư là một trong những người tiên phong sang Bắc Hà mua giống lê về trồng từ 8 năm trước.
"Trước đây trồng ngô kém hiệu quả, vất vả mà trừ chi phí đi thì không còn dư bao nhiêu. Tôi quyết định đổi hướng sang trồng cây ăn quả. 3 năm đầu trồng lê là phải chấp nhận không có thu nhập, chỉ tập trung chăm sóc, tạo tán, tỉa cành. Nhưng đến khi thu hoạch, kết quả ngoài mong đợi, năm vừa rồi, chỉ với hơn 200 gốc đang cho quả, gia đình tôi thu về hơn 80 triệu đồng," ông Dư hồ hởi.
Hiện tại, vườn của ông Dư đã mở rộng lên hơn 1.000 gốc trên diện tích hơn 2 ha. Trong quá trình canh tác, gia đình ông không sử dụng thuốc trừ cỏ hóa học mà hoàn toàn canh tác thủ công để giữ sạch nguồn đất và đảm bảo chất lượng quả chín tự nhiên.
Thay đổi tư duy sản xuất tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hóa
Anh Trần Văn Thắng, Trưởng phòng Kinh tế xã Pha Long cho biết, trước thực trạng nhiều diện tích đất canh tác thường xuyên rơi vào tình trạng khô hạn, chính quyền địa phương đã quyết liệt tìm kiếm những loại cây trồng mới thay thế cho các cây lương thực truyền thống cho hiệu quả thấp. Trong đó, lê Tai nung được xác định là cây trồng mũi nhọn, có triển vọng bứt phá nhờ sự phù hợp với thổ nhưỡng và khí hậu đặc thù của địa phương.
Qua thực tế những năm gần đây, cây lê trên đất Pha Long cho năng suất và sản lượng rất ổn định. Thị trường đánh giá cao nhờ chất lượng quả ngọt, mọng nước và giòn thơm đặc trưng. Để cây lê thực sự trở thành cây xóa nghèo, xã đã chỉ đạo lực lượng khuyến nông trực tiếp xuống tận vườn cầm tay chỉ việc cho bà con. Từ mật độ trồng, kỹ thuật bón phân, phòng trừ sâu bệnh đến những kỹ thuật chuyên sâu như vít cành, tỉa cành để tạo tán đẹp và tăng tỷ lệ đậu quả đều được hướng dẫn tỉ mỉ.
Hiện tại, Pha Long đã phát triển được hơn 100 ha lê, quy hoạch tập trung chủ yếu ở 18 thôn thuộc khu vực Pha Long và Tả Ngài Chồ cũ. Trong thời gián tới, xã sẽ tiếp tục tập trung nguồn lực tuyên truyền, hỗ trợ người dân mở rộng diện tích lên khoảng 400 - 500 ha.
"Không chỉ dừng lại ở việc mở rộng quy mô, xã xây dựng kế hoạch đưa lê Tai nung trở thành sản phẩm OCOP trong năm 2026. Chúng tôi đang tích cực kết nối với các hợp tác xã, đơn vị thu mua và hệ thống siêu thị để thiết lập chuỗi liên kết tiêu thụ bền vững. Việc xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP sẽ là tấm vé thông hành để quả lê Pha Long vươn tới các thị trường rộng lớn và chuyên nghiệp hơn, đảm bảo sinh kế lâu dài cho người dân", anh Thắng cho hay.
Trao đổi thêm về định hướng lâu dài, ông Nguyễn Đức Luân, Phó Chủ tịch UBND xã Pha Long khẳng định, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại Pha Long nằm trong lộ trình thực hiện Nghị quyết 10 của Tỉnh ủy Lào Cai về chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa.
Chính quyền xã Pha Long khuyến khích người dân chuyển đổi cây trồng. (Ảnh: Thanh Tiến)
"Chúng tôi xác định các cây trồng chủ lực gồm: chè Shan (hiện có 298 ha), lê Tai nung (hơn 100 ha), quýt Mường Khương (hơn 60 ha) và chuối (44 ha). Đặc biệt, xã đã chủ động làm cầu nối giữa người dân và doanh nghiệp. Như với cây chè, chúng tôi đã tổ chức hội nghị ký kết giữa các hộ dân và Công ty chè Thanh Bình để đảm bảo giá thu mua tối thiểu, giúp bà con yên tâm sản xuất".
Cây chè Shan cũng mới được đưa về trồng trên vùng đất này. (Ảnh: Thanh Tiến)
Sự chuyển dịch từ lúa, ngô trên vùng đất "khát" sang các loại cây như: chè, lê, quýt… không chỉ đơn thuần là thay đổi cây trồng, mà là sự thay đổi tư duy làm kinh tế, sản xuất hàng hóa thay cho việc sản xuất manh mún, tự cấp tự túc trước đây. Dẫu tỷ lệ hộ nghèo còn cao, dẫu con đường tiêu thụ sản phẩm vẫn còn cần thêm những nhịp cầu kết nối, nhưng với sự đồng hành sát sao của chính quyền và sự cần cù của đồng bào các dân tộc người Mông, Nùng, Bố Y, Pa Dí… tin rằng trong tương lai gần trên mảnh đất vùng biên viễn Pha Long sẽ phủ một màu xanh của sự ấm no, hạnh phúc.
Nguồn: https://vtv.vn/chuyen-doi-cay-trong-tren-vung-dat-khat-100260629213820873.htm
![[Ảnh] Rèn bản lĩnh, vững chuyên môn: Sôi nổi công tác huấn luyện chiến sĩ pháo binh](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/06/30/1782815602541_lu-368-1875-4571-jpg.webp)
