Chuyển đổi số thư viện: Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ

Ngành thư viện Việt Nam đang đẩy mạnh số hóa tài nguyên, xây dựng thư viện điện tử và phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ bạn đọc. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn đối mặt nhiều khó khăn, bất cập và những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ.

Sáng 30.5 tại TP.HCM, Trường đại học Văn hóa TP.HCM và Thư viện số Việt Nam (ViLIB) đã khai mạc hội thảo Chuyển đổi số thư viện: thách thức và cơ hội để cùng nhìn nhận những điểm nghẽn, đồng thời đề xuất giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số ngành thư viện trong giai đoạn mới. 

Hội thảo Chuyển đổi số thư viện: thách thức và cơ hội diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành chiến lược trọng tâm của quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Chủ đề "nóng" của hội thảo thu hút rất đông sự quan tâm của các nhà quản lý, nhà khoa học, các thư viện, nhà xuất bản và đơn vị công nghệ

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Theo ban tổ chức, trước yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và phát triển văn hóa trong thời kỳ mới theo các nghị quyết của Bộ Chính trị, ngành thư viện Việt Nam cần có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Việc đổi mới mô hình hoạt động, ứng dụng công nghệ và xây dựng hệ sinh thái thư viện số được xem là yêu cầu cấp thiết để đáp ứng nhu cầu tiếp cận tri thức trong kỷ nguyên số.

Trong bối cảnh đó, Thư viện số Việt Nam (ViLIB) gợi mở hướng tiếp cận xây dựng mô hình thư viện số dùng chung, theo định hướng liên thông dữ liệu, chia sẻ tài nguyên và tổ chức hạ tầng tri thức số ở quy mô hệ thống.

Vì sao thư viện số cần một hạ tầng tri thức dùng chung?

Dù đã có nhiều chủ trương, chính sách hỗ trợ phát triển thư viện số, theo PGS-TS Nguyễn Thế Dũng (Trường đại học Văn hóa TP.HCM), khoảng cách giữa định hướng và nguồn lực thực thi vẫn là bài toán lớn. Bởi phát triển thư viện số không chỉ dừng ở việc số hóa tài liệu mà còn đòi hỏi nguồn đầu tư bền vững cho hạ tầng công nghệ, phần mềm, bảo mật dữ liệu, bản quyền cơ sở dữ liệu, đào tạo nhân lực và vận hành hệ thống.

Các ý kiến tại hội thảo khẳng định chuyển đổi số thư viện thời 4.0 là một xu thế tất yếu

Ảnh: QUỲNH TRÂN

"Hạ tầng công nghệ của thư viện số không chỉ bao gồm máy tính và mạng internet mà còn liên quan đến chuẩn dữ liệu, khả năng liên thông, bảo mật, sao lưu dữ liệu, khả năng mở rộng hệ thống và truy cập trên thiết bị di động. Nếu thiếu kiến trúc và tiêu chuẩn chung, các thư viện sẽ phát triển hệ thống riêng lẻ, khó liên thông và chia sẻ dữ liệu, từ đó làm giảm hiệu quả phục vụ và gây lãng phí nguồn lực đầu tư", Nguyễn Thế Dũng phân tích.

Nhà sáng lập và là Chủ tịch ViLIB Nguyễn Anh Dũng cho rằng: "Điểm nghẽn lớn nhất của ngành thư viện hiện nay không phải thiếu tài nguyên, mà là tài nguyên đang bị phân tán và chưa có cơ chế liên thông hiệu quả. Nếu mỗi thư viện tự chuyển đổi số theo cách riêng, rất khó tạo ra sức mạnh hệ thống".

"Trong kỷ nguyên số, thư viện không thể chỉ là nơi lưu trữ tri thức. Thư viện cần trở thành một phần của hạ tầng tri thức quốc gia – nơi tri thức được kết nối, tổ chức và phục vụ cộng đồng trên quy mô lớn hơn. Nếu Việt Nam muốn xây dựng xã hội học tập trong kỷ nguyên số, chúng ta cần nghĩ tới hạ tầng tri thức số dùng chung ở quy mô quốc gia", ông Nguyễn Anh Dũng nhấn mạnh.

Trả lời báo chí, Chủ tịch ViLIB Nguyễn Anh Dũng khẳng định: "Mô hình thư viện số dùng chung đang hướng tới khả năng kết nối nhiều thư viện, hỗ trợ khai thác tài nguyên số hợp pháp, mở rộng tiếp cận tri thức và tạo điều kiện để nhà xuất bản, tác giả và chủ sở hữu quyền cùng tham gia vào hệ sinh thái tri thức số"

Ảnh: QUỲNH TRÂN

Từ thực tiễn hoạt động, thạc sĩ Vĩnh Quốc Bảo, Phó giám đốc Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM, đã chia sẻ tại hội thảo những kinh nghiệm và bài học liên quan đến mô hình chuyển đổi số cho hệ thống thư viện công cộng TP.HCM trong bối cảnh mới. Theo ông, để đảm nhận vai trò trung tâm điều phối số của hệ thống thư viện TP.HCM mở rộng, nhiều điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ.

Đó là tình trạng liên thông chưa đồng bộ, hệ thống chưa được thiết kế cho mô hình liên thông đa cơ sở quy mô lớn, thiếu các công cụ hỗ trợ từ xa phục vụ đông đảo người dùng. Bên cạnh đó, kho tài nguyên số hiện vẫn chủ yếu tập trung vào kiến thức phổ quát, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu về văn hóa, lịch sử cũng như thông tin kinh tế - nghề nghiệp đặc thù của cộng đồng dân cư tại Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Ngoài ra, bài toán về mô hình tài chính bền vững cũng là thách thức cần được giải quyết..

Từ những tham luận và trao đổi tại hội thảo, có thể thấy chuyển đổi số thư viện không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là hành trình đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, nguồn lực bền vững và sự phối hợp chặt chẽ giữa thư viện, nhà xuất bản, đơn vị công nghệ cùng cơ quan quản lý. Chỉ khi các mắt xích này được kết nối đồng bộ, ngành thư viện mới có thể tận dụng hiệu quả cơ hội mà kỷ nguyên số mang lại. 

Hướng tới xây dựng nền tảng hạ tầng tri thức số có khả năng kết nối 

Nhiều ý kiến tại hội thảo xác định, chuyển đổi số thư viện hiện nay không chỉ dừng ở việc số hóa tài liệu hay đưa sách lên môi trường mạng, mà là quá trình tổ chức lại cách thức tri thức được lưu trữ, quản trị, phân phối và tiếp cận trong môi trường số. Vì vậy, hướng tiếp cận được ViLIB đề xuất là nhà xuất bản không chỉ đảm nhiệm chức năng xuất bản và phát hành sách mà còn có thể tham gia tổ chức bản thảo, quản trị bản quyền và cung cấp tài nguyên số hợp pháp cho hệ thống thư viện.

Về phần mình, Thư viện số Việt Nam cũng đang từng bước triển khai mô hình thư viện số dùng chung, hướng tới xây dựng một nền tảng hạ tầng tri thức số có khả năng kết nối đồng bộ với thư viện, nhà xuất bản, cơ sở đào tạo, đơn vị sở hữu tài nguyên và người đọc trên cùng một hệ sinh thái với trang thiết bị hiện đại. 

Nguồn: https://thanhnien.vn/chuyen-doi-so-thu-vien-nhieu-diem-nghen-can-thao-go-185260530123337743.htm