Có gì trong thỏa thuận Mỹ - Iran?

Ngày 28-5, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Mỹ và Iran đã đạt được tiến triển về một thỏa thuận nhưng vẫn "chưa đến đích". Tin tức trước đó nói các nhà đàm phán đã có thể đồng ý với nhau, nhưng còn chờ sự chấp thuận từ Tổng thống Donald Trump.

Hai người đàn ông chơi cờ backgammon ở Tehran (Iran) hôm 28-5 - Ảnh: AP

Theo đó, Washington và Iran được cho là đã "rất gần" một biên bản ghi nhớ (MOU) để gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày, mở trở lại eo biển Hormuz, và khởi động đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran.

Mỹ sẽ không dung thứ cho bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp đặt hệ thống thu phí tại eo biển Hormuz.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ SCOTT BESSENT nhấn mạnh hôm 28-5, đồng thời cho biết đã nhận được sự đảm bảo từ Oman rằng nước này không có kế hoạch thu phí qua eo biển Hormuz.

Ông Trump cần suy nghĩ thêm

Việc ký kết MOU sẽ là bước đột phá ngoại giao có ý nghĩa nhất kể từ khi cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhắm vào Iran nổ ra vào cuối tháng 2-2026.

Tuy nhiên, một thỏa thuận cuối cùng nhằm giải quyết các yêu cầu hạt nhân của Tổng thống Trump sẽ đòi hỏi đàm phán chuyên sâu và kéo dài hơn nữa.

Ông Trump và đội ngũ thân cận từng vài lần tuyên bố họ đã tiến gần đến một thỏa thuận, nhưng rồi đàm phán liên tục đình trệ.

Về thỏa thuận mới nhất, trang tin Axios dẫn lời một quan chức Mỹ nói: "Tổng thống đã chuyển lời tới các bên trung gian rằng ông muốn có một vài ngày để suy nghĩ về điều đó".

Tuy nhiên, cũng trong ngày 28-5, Hãng tin Tasnim, cơ quan liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lại dẫn một nguồn tin Iran tuyên bố bản MOU vẫn chưa hoàn tất.

Giới chức Mỹ cho biết tính đến chiều 28-5, ông Trump nghiêng về việc ký duyệt thỏa thuận, nhưng muốn đợi thêm vài ngày "để đảm bảo các quan chức Iran sẽ ký thỏa thuận và không rút lui".

Cũng nguồn tin của Axios nói ông Trump muốn chờ xem cuộc tranh luận chính trị trong nội bộ nước Mỹ xung quanh thỏa thuận với Iran sẽ diễn ra thế nào trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

Phó tổng thống Vance là người dẫn đầu đội ngũ đàm phán của Mỹ trong các cuộc đối thoại với Iran ở Islamabad (Pakistan) vào tháng 4 vừa qua và đã tham gia sâu vào vấn đề này kể từ đó.

"Chúng tôi đang trao đổi thêm về vài điểm ngôn từ. Chúng tôi đã đạt được rất nhiều tiến triển - ông Vance nói - Hy vọng rằng chúng tôi sẽ tiếp tục đạt được tiến triển và Tổng thống sẽ ở vị thế có thể tán thành thỏa thuận, nhưng rõ ràng điều đó vẫn còn phải chờ xem. Tôi không thể đảm bảo chúng tôi sẽ đến được đích... nhưng hiện tại tôi cảm thấy khá tốt về điều đó".

Thỏa thuận bao gồm những gì?

Theo nhiều hãng tin, thỏa thuận này bao gồm gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày, trong thời gian đó eo biển Hormuz sẽ mở trở lại, Iran được tự do bán dầu, và đàm phán sâu hơn sẽ diễn ra.

Thỏa thuận theo hướng này ít nhất sẽ tránh được việc leo thang chiến tranh và giảm bớt áp lực lên nguồn cung dầu toàn cầu. Tuy nhiên, một thỏa thuận hòa bình lâu dài và giải pháp cho các yêu cầu hạt nhân của Tổng thống Trump là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Nguồn tin của Axios nói phía Iran tiến hành công tác dọn mìn và thủy lôi để hoạt động vận tải biển qua Hormuz được nối lại càng nhanh thì lệnh phong tỏa với họ cũng sẽ được dỡ bỏ tương ứng.

Iran còn muốn các khoản tiền của họ đang bị Mỹ phong tỏa được giải phóng và lệnh trừng phạt được dỡ bỏ vĩnh viễn, nhưng phía Mỹ cho biết điều đó sẽ chỉ xảy ra sau khi các nhượng bộ cụ thể được thực hiện.

Vấn đề hạt nhân vẫn là khúc mắc lớn, khi dự thảo MOU bao gồm các cam kết từ Iran về việc không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân và đàm phán về đình chỉ chương trình làm giàu uranium cũng như loại bỏ kho dự trữ uranium làm giàu ở mức độ cao của nước này.

Đài CBS dẫn hai nguồn tin có hiểu biết về vấn đề nói Iran đã đưa ra cho Mỹ thông qua các bên trung gian cam kết bằng lời, nhưng chưa phải bằng văn bản, về phạm vi nhượng bộ của họ trong vấn đề hạt nhân.

Đổi lại, Mỹ đồng ý đàm phán về dỡ bỏ lệnh trừng phạt và giải phóng các khoản tiền của Iran trong khoảng thời gian 60 ngày.

Các lực lượng Mỹ được huy động trong những tháng gần đây sẽ ở lại khu vực trong thời gian 60 ngày này và chỉ rút lui nếu đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Tuy nhiên, giới chức Mỹ nói đây sẽ không phải là "lệnh ngừng bắn một chiều", và nếu Hezbollah cố gắng tái vũ trang hoặc kích động các cuộc tấn công, Israel sẽ được phép hành động.

"Nếu Hezbollah cư xử đúng mực, Israel sẽ cư xử đúng mực - nguồn tin của CBS nói - Bibi [Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu] có những cân nhắc chính trị trong nước của ông ấy, nhưng Trump có lợi ích của Mỹ và nền kinh tế toàn cầu phải tính đến".

Ông Trump hỏi ý kiến giới lãnh đạo Ả Rập

Tổng thống Trump cũng đã thăm dò ý kiến một số nhà lãnh đạo Ả Rập và Hồi giáo về thỏa thuận với Iran trong một cuộc họp trực tuyến vào cuối tuần trước, và tất cả đều nói họ ủng hộ thỏa thuận.

Những người tham gia cuộc họp bao gồm vị tổng thống có quan điểm cứng rắn với Iran của UAE, Mohammed bin Zayed, và lãnh đạo các nước Saudi Arabia, Qatar, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan.

Trở lại chủ đề

HẢI MINH

Nguồn: https://tuoitre.vn/co-gi-trong-thoa-thuan-my-iran-20260530083040981.htm