Xốn xang ư hừ một vùng đất đỏ...
Từ những năm 1980, hơn 2.000 hộ dân Bắc Ninh vào Lâm Đồng lập nghiệp, mang theo những làn điệu dân ca quan họ. Ngày đầu khai hoang đầy gian khó, câu hát vẫn theo chân người lên đồi nương, làm nên những đồi chè, cà phê xanh mát. Cuộc sống dần ổn định, sau giờ lao động, họ lại tụ họp, hát cho vơi nỗi nhớ quê, hình thành nên các câu lạc bộ (CLB).
Từ CLB Dân ca quan họ Chi Lăng (xã Nam Ban Lâm Hà - nơi có hơn 600 hộ gốc Bắc Ninh sinh sống), phong trào lan rộng, nhiều CLB dân ca quan họ được hình thành như: Đan Phượng, Tân Hà (Lâm Hà), Xuân Hương, Lâm Viên (Đà Lạt), Đức Trọng… Đến nay, toàn tỉnh có 12 CLB với hơn 300 liền anh, liền chị, nghệ nhân sinh hoạt tập luyện thường xuyên.
Không chỉ giao lưu biểu diễn, thi hát trên sân khấu mà quan họ sống trong đời sống thường ngày, từ đám cưới, đám mừng thọ đến những buổi sum họp gia đình. Liền anh Vũ Đình Nhiễu (thôn Chi Lăng, xã Nam Ban Lâm Hà) là người góp phần lan tỏa mạnh mẽ phong trào, anh đã dành tâm huyết sưu tầm các làn điệu cổ, sáng tác lời mới và truyền dạy cho lớp trẻ. Anh chia sẻ: “Người lớn hát, trẻ con cũng hát theo. Chỉ mong các cháu yêu và giữ được cái hồn quan họ”. Nhờ anh, lớp “măng non quan họ” đã hình thành, có thể biểu diễn và tiếp nối truyền thống.
Nhiều gia đình ở đây trở thành những “gia đình quan họ” như gia đình ông Trần Quây (một người con gốc làng Diềm (Viêm Xá), cái nôi phát tích của dân ca quan họ), từ nhỏ, ông sống trong không gian văn hóa quan họ, được nghe các canh hát, ông thuộc nhiều làn điệu và có khả năng thẩm âm rất tinh tế. Những buổi trưa, nằm võng giữa vườn cà phê, ông lại ngâm nga câu hát, giữ trọn độ vang - rền - nền - nảy. Các con gái ông như chị Trần Lan, Trần Hanh đều là những liền chị nổi bật cả thanh và sắc; con trai, con dâu, các cháu nội ngoại - 3 thế hệ trong gia đình cùng hát, cùng giữ gìn di sản.
Lan tỏa những câu hát
Không chỉ người gốc Kinh Bắc, nhiều người từ các vùng khác cũng bị cuốn hút bởi cái hay, cái đẹp của quan họ như: anh Tiến Văn, Đức Chính, Thảo Nguyên... hát quan họ bằng cả niềm say mê, góp phần làm phong trào thêm phong phú âm sắc. Quan họ vì thế mà trở thành giá trị tinh thần chung của cộng đồng.
Để phong trào phát triển bài bản, sau khi nghỉ hưu, cách đây 5 năm, ông Phạm Văn Mạnh đã dành tâm huyết tập hợp các CLB quan họ trên khắp tỉnh, thành lập CLB Quan họ Kinh Bắc trực thuộc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Lâm Đồng. Được sự quan tâm, hỗ trợ của ngành văn hóa tỉnh Bắc Ninh và Lâm Đồng, phong trào hoạt động được tổ chức quy mô hơn, sinh hoạt định kỳ, giao lưu luân phiên giữa các xã, nhóm CLB, tổ chức chuyên đề, tham gia hội thi, hội diễn, mời nghệ nhân truyền dạy.
Ông Mạnh cho biết: “Chúng tôi chú trọng hát đúng lề lối, giữ nguyên gốc các làn điệu cổ. Người biết chỉ cho người chưa biết, người biết nhiều chỉ cho người biết ít, người hát hay dìu dắt người mới. Quan trọng nhất là truyền dạy cho lớp trẻ để quan họ không bị mai một”. CLB cũng tận dụng mạng xã hội như: youtube, facebook, zalo để đưa quan họ đến gần hơn với công chúng.
Không gian diễn xướng cũng linh hoạt hơn, nếu xưa, quan họ gắn với sân đình, bến nước, thì nay, có thể vang lên giữa rừng thông, điểm du lịch. Dù ở đâu, vẫn giữ nguyên lề lối, trình tự như một canh hát: từ “khách đến chơi nhà”, “mời nước mời trầu” đến những câu giã bạn dùng dằng, bịn rịn chẳng muốn rời “Người ở đừng về”, “Chuông vàng gác cửa tam quan”, “Kẻ Bắc - người Nam”... Hòa cùng tiếng đàn bầu sâu lắng của nghệ nhân Trần Ninh, tiếng sáo trúc dìu dặt của nghệ nhân Ngọc Tươi, hay những miếng trầu têm cánh phượng khéo léo… tất cả góp phần tạo nên một không gian quan họ trọn vẹn giữa cao nguyên.
Bên cạnh các liền anh, liền chị là bạn hát, bạn diễn, nhiều cặp vợ chồng cùng tham gia CLB như: chị Thúy - anh Hải, anh Mạnh - chị Nghiệp, anh Danh - chị Hiền... cùng đi tập, đi diễn, rồi về hát ru con cháu; những câu hát ân tình như gắn kết gia đình, giữ nếp nhà bền chặt.
Nối dài miền di sản
Chị Phạm Việt Liên là một gương mặt tiêu biểu trong việc sáng tạo lời mới, trên nền làn điệu cổ, chị viết về Đà Lạt, về cuộc sống mới, khiến quan họ trở nên gần gũi hơn với người dân địa phương và du khách. Chị bày tỏ: “Quan họ không chỉ là những câu ca cổ mà còn là lời tâm tình của cuộc sống hôm nay thì người nghe mới đồng cảm”.
Để duy trì hoạt động không hề dễ vì chủ yếu dựa trên tinh thần tự nguyện, tự túc kinh phí; may mắn là các CLB luôn nhận được sự hỗ trợ vật chất, tinh thần từ các doanh nhân đồng hương ăn nên làm ra. Nhiều người không hát nhưng vẫn tham gia CLB, hỗ trợ dựng sân khấu, chỉnh âm thanh, sắp xếp ghế ngồi… Những đóng góp thầm lặng ấy tạo nên sức mạnh cộng đồng, làm điểm tựa của phong trào.
Mới đây, Đại hội CLB Quan họ Bắc Ninh tỉnh Lâm Đồng lần thứ I được tổ chức, đánh dấu bước phát triển mới. Ông Nguyễn Bá Thuyền - Chủ nhiệm CLB chia sẻ: “Chúng tôi hướng tới một sân chơi rộng mở, đoàn kết - sáng tạo - bảo tồn - lan tỏa. Mục tiêu là 100% hội viên hát đúng, hát hay, giữ chuẩn lề lối truyền thống, đồng thời xây dựng những chương trình nghệ thuật chất lượng cao phục vụ cộng đồng. CLB sẽ tiếp tục phát triển hội viên, tổ chức các đêm diễn “Tiếng hát quan họ trên cao nguyên”, đưa di sản đến với đông đảo công chúng.
Hoạt động của CLB quan họ đã cho thấy sự lan tỏa mạnh mẽ văn hóa truyền thống với sức sống lâu bền và khả năng thích ứng cao ngay khi được gieo mầm ở một vùng đất mới.
Ông Nguyễn Ngọc Khai - Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật và Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông tỉnh Lâm Đồng
Ông Nguyễn Ngọc Khai - Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật và Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông tỉnh Lâm Đồng nhận định: Hoạt động của CLB quan họ đã cho thấy sự lan tỏa mạnh mẽ văn hóa truyền thống với sức sống lâu bền và khả năng thích ứng cao ngay khi được gieo mầm ở một vùng đất mới. Quan họ không chỉ là tài sản của quê hương Kinh Bắc mà đã trở thành tài sản chung của dân tộc Việt Nam, di sản chung của nhân loại được UNESCO ghi danh. Với những nỗ lực và tâm huyết của các liền anh, liền chị đã góp phần gìn giữ làn điệu dân ca quan họ ngay trên mảnh đất cao nguyên Lâm Đồng.
Nguồn: https://baolamdong.vn/co-mot-mien-quan-ho-o-lam-dong-432092.html
Bình luận (0)