Từ miền đất Tổ Hùng Vương, qua những vùng bán sơn địa, đến các thung lũng và triền núi, mỗi cộng đồng cư dân ở Phú Thọ đều gửi gắm bản sắc của mình vào từng món ăn. Đó là sự mộc mạc, tinh tế, đề cao nguyên liệu bản địa, coi trọng tính cộng đồng và đặc biệt là sự gắn bó chặt chẽ giữa ẩm thực với lễ nghi, tín ngưỡng và sinh kế.
Các đại sứ, trưởng đại diện các tổ chức quốc tế, nữ cán bộ Bộ Ngoại giao trải nghiệm kỹ năng làm bánh gio tại một lễ hội văn hóa ẩm thực truyền thống của tỉnh.
Ẩm thực vùng trung tâm đất Tổ nổi bật bởi các món ăn giản dị mà đậm đà, mang hơi thở của làng quê trung du. Bánh tai với lớp bột gạo dẻo mềm ôm trọn phần nhân thịt thơm ngon, không cầu kỳ nhưng lại trở thành thức quà quen thuộc trong đời sống người dân.
Cọ - thứ quả rừng được chế biến bằng cách ngâm nước ấm cho mềm (gọi là ỏm), là minh chứng sinh động cho việc khai thác sản vật tự nhiên, biến cái sẵn có của núi rừng thành đặc sản khó quên. Thịt chua, món ăn lên men tự nhiên từ thịt lợn, không chỉ là kết quả của kinh nghiệm bảo quản thực phẩm lâu đời mà còn là biểu tượng của sự gắn kết cộng đồng, thường xuất hiện trong những dịp lễ tết, hội hè.
Ở các vùng miền núi và bán sơn địa, nơi cư trú của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, ẩm thực mang đậm dấu ấn của núi rừng. Bánh chưng gù, bánh tẻ, bánh gio, cơm lam nướng ống tre, cá suối nướng, măng rừng xào hay canh đắng đều phản ánh lối sống gần gũi với thiên nhiên, đề cao sự hài hòa giữa con người và môi trường.
Bà Ngô Thị Kim Thúy là một trong số ít người còn giữ được nghề làm bánh gio Tây Đình ở xã Bình Nguyên.
Bà Ngô Thị Kim Thúy ở thôn Chợ Nội, xã Bình Nguyên là một trong số ít người dân địa phương làm bánh gio bán. Trước đây, bánh gio là món ăn phổ biến được người dân làng Tây Đình chế biến trong bữa ăn hằng ngày. Bà Thúy được mẹ hướng dẫn cách làm bánh từ khi còn nhỏ. Lớn lên, bà giữ thói quen làm bánh vào mỗi dịp lễ, Tết hoặc khi có thời gian rảnh rỗi.
Mấy năm nay, thấy nhiều người có nhu cầu thưởng thức món bánh gio truyền thống của làng Tây Đình xưa nên bà Thúy làm bánh bán theo đơn đặt hàng để có thêm thu nhập.
Bà Thúy chia sẻ: Nguyên liệu để làm bánh gio tuy đơn giản song công đoạn chế biến khá cầu kỳ, đòi hỏi người làm bánh phải tỉ mỉ, kỹ lưỡng từ khâu chuẩn bị nguyên liệu, làm sạch các dụng cụ nấu nướng, pha chế nước ngâm gạo, gói bánh, luộc bánh.
Đầu tiên, để làm được món bánh gio phải có nguyên liệu là vỏ các loại cây xoan, bưởi, lá khế, cây vừng, cành mận... Sau đó, đem phơi khô, đốt lấy tro. Phần tro được đem ngâm với nước vôi rồi dùng khăn lọc bỏ cặn, chỉ sử dụng phần nước trong để ngâm với gạo nếp từ 13 - 15 giờ.
Có thể sử dụng nhiều loại gạo nếp để làm bánh gio, song ngon nhất vẫn là gạo nếp cái hoa vàng. Gạo sau khi ngâm được đãi, rửa sạch, phơi ráo nước và đem gói bằng các loại lá như dong, mai, chít. Những chiếc bánh gio dài khoảng một gang tay, phần lưng hơi gù. Bánh gói xong được đem đi luộc từ 6 - 8 giờ rồi vớt ra để nguội.
Những chiếc bánh đạt tiêu chuẩn có màu vàng cánh gián, khi ăn có độ dẻo, rền, mùi thơm mát dễ chịu, thường được chấm kèm với mật mía hoặc đường để tăng thêm hương vị.
Điểm khác biệt của bánh gio Tây Đình so với các loại bánh gio trên thị trường là dù bánh được luộc trong nhiều giờ nhưng khi dùng dao cắt ra, miếng bánh vẫn còn hình hạt gạo chứ không bị nát nhừ.
Bên cạnh những món ăn truyền thống dân dã còn có những món ăn mang tính lễ nghi, tâm linh như bánh chưng đen, bánh giầy, xôi ngũ sắc. Những món ăn này thường gắn với các dịp giỗ Tổ, lễ hội truyền thống, cưới hỏi, mừng nhà mới. Qua đó, ẩm thực trở thành cầu nối giữa hiện tại và quá khứ, giữa con người với tổ tiên, thần linh, góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần của cộng đồng.
Bà Hoàng Thị Năm, 66 tuổi, người dân tộc Sán Dìu ở thôn Trại Mới, xã Đại Đình cho biết: “Bánh chưng gù vốn là món ăn truyền thống của người Sán Dìu. Trải qua thời gian, món ăn dân dã này trở thành bản sắc văn hóa của địa phương, được đông đảo người dân khắp nơi biết đến và tìm mua. Nhờ vậy, nghề làm bánh chưng gù có cơ hội phát triển, vừa giữ gìn và phát huy được truyền thống tốt đẹp của quê hương, vừa là sinh kế bền vững cho người làm nghề.
Bánh chưng gù từ lâu được biết đến là đặc sản truyền thống của người Sán Dìu ở các xã vùng núi của huyện Tam Đảo cũ.
Ẩm thực Phú Thọ không chỉ dừng lại ở giá trị thưởng thức mà còn chứa đựng những tầng ý nghĩa sâu xa về văn hóa và xã hội. Trước hết, đó là kho tri thức dân gian phong phú về lựa chọn nguyên liệu, chế biến, bảo quản thực phẩm, thích ứng với điều kiện khí hậu và tự nhiên. Những tri thức này góp phần hình thành bản sắc riêng của từng vùng, từng tộc người, đồng thời tạo nên sự đa dạng thống nhất trong không gian văn hóa chung của tỉnh.
Về mặt xã hội, ẩm thực đóng vai trò quan trọng trong việc gắn kết cộng đồng. Những bữa cơm chung, những mâm cỗ ngày lễ, ngày hội là dịp để con người chia sẻ, trao truyền giá trị, củng cố tình làng nghĩa xóm. Trong bối cảnh đô thị hóa và nhịp sống hiện đại, các món ăn truyền thống vẫn giữ vai trò neo giữ ký ức, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn, về lối sống của cha ông.
Đặc biệt, ẩm thực ngày càng trở thành một nguồn lực kinh tế quan trọng. Nhiều món ăn, sản phẩm ẩm thực đã vượt ra khỏi không gian gia đình, làng bản để trở thành hàng hóa, tạo sinh kế ổn định cho người dân. Các làng nghề chế biến thực phẩm truyền thống, các cơ sở sản xuất đặc sản địa phương không chỉ góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập, mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng bền vững. Khi gắn kết với du lịch, ẩm thực trở thành “đại sứ văn hóa”, thu hút du khách, kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng giá trị chi tiêu.
Trong dòng chảy phát triển của xã hội, ẩm thực là một mạch nguồn bền bỉ, âm thầm nhưng mạnh mẽ. Từ những món ăn dân dã đến các đặc sản đã thành thương hiệu, từ bữa cơm gia đình đến không gian du lịch, ẩm thực không chỉ nuôi dưỡng con người về thể chất, mà còn bồi đắp tâm hồn, gìn giữ ký ức và mở ra những cơ hội phát triển mới. Giữ gìn và phát huy tinh hoa ẩm thực Phú Thọ, vì thế chính là giữ gìn một phần hồn cốt văn hóa, đồng thời mở ra hướng đi bền vững cho sinh kế và tương lai của người dân trên vùng đất cội nguồn.
Quang Nam
Nguồn: https://baophutho.vn/dac-sac-am-thuc-phu-tho-247282.htm
![[Ảnh] Tổng Bí thư Tô Lâm dự Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fvphoto.vietnam.vn%2Fthumb%2F1200x675%2Fvietnam%2Fresource%2FIMAGE%2F2026%2F02%2F07%2F1770434509574_ndo_br_bnd-4944-jpg.webp&w=3840&q=75)
Bình luận (0)