Bắc Sơn - huyện (cũ) phía Tây Nam của Lạng Sơn là nơi có địa bàn chiến lược rất quan trọng. Nơi đây rừng núi hiểm trở, rất thuận lợi cho hoạt động bí mật và xây dựng căn cứ kháng chiến. Bắc Sơn nằm trên con đường từ biên giới Việt – Trung sang Thái Nguyên về xuôi, lại có thể qua Bình Gia, lên Tràng Định để sang Long Châu (Trung Quốc) vốn là căn cứ của cách mạng Việt Nam ở Hải ngoại… Từ khi đặt ách thống trị ở Lạng Sơn cuối thế kỷ XIX, quân Pháp đã thiết lập nhiều đồn bốt trên địa bàn huyện như đồn Mỏ Nhài (xã Hưng Vũ), đồn Đàng Lang (xã Bắc Sơn)… Dưới ách áp bức, bóc lột của thực dân phong kiến, đồng bào các dân tộc ở Bắc Sơn ngày càng hun đúc thêm truyền thống yêu nước và tinh thần đấu tranh cách mạng.
Từ khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, Nhân dân ở đây đã sớm tiếp thu ảnh hưởng của tư tưởng Mác – Lê nin. Năm 1934, thực hiện nhiệm vụ xây dựng phong trào ở miền núi Cao – Bắc – Lạng, một số cán bộ từ Thái Nguyên, Cao Bằng đã được Đảng phái về Bắc Sơn để phát triển cơ sở cách mạng. Những thanh niên yêu nước như Hà Khai Lạc (Hoàng Doãn Tạo), Đường Văn Tư (Quảng Long)… đã được giác ngộ, trở thành những hạt nhân của phong trào quần chúng.
Trong thời gian này, nhiều tổ chức Nông hội đỏ đã ra đời ở Vũ Lăng, Bắc Sơn, Hữu Vĩnh. Bằng các hoạt động tương tế, trợ giúp nhau trong lúc khó khăn, tang ma, đói kém, các tổ chức này đã thu hút được đông đảo quần chúng có cảm tình với cách mạng. Các tổ chức này đã tích cực tuyên truyền khẩu hiệu của Đảng như “Độc lập dân tộc”, “Người cày có ruộng”, “Công nông binh liên hiệp lại ủng hộ Nghệ Tĩnh đỏ”… tới đồng bào các dân tộc Bắc Sơn. Đồng thời tổ chức một số hoạt động cổ vũ, ủng hộ Xô viết Nghệ Tĩnh, rải truyền đơn tuyên truyền cách mạng…
Đặc biệt, đầu năm 1935, Đường Văn Thông (xã Vũ Lăng), khi trở về quê nội ở Khẻo Mèo (Long Châu, Trung Quốc) đã kết nối được với các đồng chí trong Chi bộ Long Châu. Anh được các đồng chí: Hoàng Văn Thụ, Hoàng Đình Giong trực tiếp bồi dưỡng nhận thức về Đảng, chỉ bảo, hướng dẫn đường lối, phương pháp đấu tranh cách mạng. Trở về Vũ Lăng, Đường Văn Thông đã tích cực xây dựng cơ sở cách mạng để xúc tiến thành lập chi bộ Đảng. Cùng lúc này, Đại hội Đảng lần thứ nhất ở Ma Cao (Trung Quốc) tháng 3 năm 1935 đã đề ra chủ trương phát triển phong trào cách mạng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi biên giới phía Bắc.
Nhận thấy Bắc Sơn là nơi hội tụ đủ các điều kiện để có thể phát triển phong trào cách mạng, cuối tháng 7/1936 đồng chí Hoàng Văn Thụ đã cùng đồng chí Lương Văn Tri, Mã Khánh Phương từ Trung Quốc về Bắc Sơn kết nối với Đường Văn Thông để phát triển phong trào cách mạng ở đây. Sau một thời gian tích cực tuyên truyền, gây dựng cơ sở quần chúng, ngày 25/9/1936, chi bộ Đảng thứ hai ở Lạng Sơn đã ra đời tại thôn Mỏ Tát (nay là Bó Tát), xã Vũ Lăng. Chi bộ gồm bốn đồng chí: Đường Văn Thông (tức Đường Kỳ Tân) - Bí thư, Hà Khai Lạc (tức Hoàng Doãn Tạo), Đường Văn Tư (tức Đường Quảng Long), Mai Huyền (tức Nguyễn Văn Phòng).
Đánh giá sự kiện lịch sử này, sách “Lịch sử Đảng bộ huyện Bắc Sơn” có ghi: “Việc thành lập chi bộ Đảng là một bước ngoặt quan trọng trong phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân các dân tộc Bắc Sơn. Nó chứng tỏ rằng một trong số những chủ trương Đại hội đại biểu lần thứ Nhất của Đảng họp ở Ma Cao đề ra là củng cố và phát triển đàng ở vùng đồng bào các dân tộc ít người đã được thực hiện đúng đắn và kịp thời”. Chi bộ đầu tiên của Bắc Sơn tuy có số lượng ít nhưng các đồng chí đảng viên đều là những thanh niên ưu tú, có năng lực vận động quần chúng và tràn đầy nhiệt huyết cách mạng. Họ trở thành hạt nhân, nòng cốt trong xây dựng, phát triển phong trào cách mạng ở Bắc Sơn khi đó.
Ngay sau khi thành lập, chi bộ phân công đồng chí Hà Khai Lạc, Đường Văn Tư triển khai phát triển cơ sở đảng ở các xã phía Bắc và phía Nam của huyện Bắc Sơn - nơi tiếp giáp với huyện Võ Nhai (Thái Nguyên) và huyện Bình Gia (Lạng Sơn). Thời kỳ đầu, công tác phát triển Đảng chưa lan rộng ra toàn huyện mà tập trung ở một số xã như Vũ Lăng, Vũ Lễ, Hữu Vĩnh, Ngư Viễn… Để đảm bảo tuyệt đối bí mật, công tác phát triển đảng chủ yếu theo tuyến quan hệ bạn bè, họ hàng thân thích. Trong thời kỳ Mặt trận dân chủ Đông Dương (1936-1939), chi bộ Đảng đã tổ chức được nhiều hoạt động phong phú, sôi nổi đòi quyền dân sinh, dân chủ cho Nhân dân như: khiếu kiện chánh tổng, lý trưởng tự ý tăng thu các loại thuế, nhũng nhiễu, ức hiếp dân; biểu tình chống nạn bắt lính, bắt phu trong ngày mùa… Từ đó các tên chức dịch làng xã đã phải chùn tay, bớt thói hung hăng, không dám lộng hành, đàn áp dân, xâm phạm thân thể phu phen như trước nữa. Cùng với đó, thông qua các hội phe, hội phúng, chi bộ đã lập được nhiều nhóm đọc báo công khai của Đảng…
Từ những hoạt động tích cực ban đầu của chi bộ, cuối năm 1937, đầu năm 1938, Xứ uỷ Bắc Kỳ cũng đã cử cán bộ lên trợ giúp phong trào. Từ đó chi bộ đã không ngừng được củng cố kiện toàn, phát triển cả số lượng lẫn chất lượng. Phong trào cách mạng của Bắc Sơn cũng nhanh chóng lớn mạnh cả bề rộng lẫn chiều sâu. Đến cuối năm 1938, hàng loạt chi bộ ở các xã trong châu Bắc Sơn đã được thành lập: Chi bộ xã Vũ Lăng, Bắc Sơn, Hữu Vĩnh, Hưng Vũ, Vĩnh Yên, Vũ Địch, Chiêu Vũ, Ngư Viễn, Vũ Lễ.
Trước yêu cầu mới của cách mạng, cuối tháng 5 năm 1938, hội nghị cán bộ chủ chốt các xã tổ chức tại Nà Kheo (xã Vũ Lăng) đã nhất trí bầu ra Ban cán sự Châu uỷ Bắc Sơn gồm 7 thành viên do đồng chí Lê Xuân Thụ làm Bí thư. Sự kiện này có ý nghĩa như ngày thành lập Ban Chấp hành Châu uỷ Bắc Sơn (sau là Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Bắc Sơn). Đó là một mốc son đánh dấu bước trưởng thành, lớn mạnh của phong trào cách mạng Bắc Sơn. Chỉ sau gần ba năm, từ một chi bộ ban đầu với bốn đảng viên, Bắc Sơn đã có một Ban cán sự chỉ đạo toàn bộ hệ thống cơ sở đảng từ huyện xuống xã. Từ đó, dưới sự chỉ đạo của Xứ uỷ Bắc Kỳ, Ban cán sự Châu uỷ đã đảm nhiệm vai trò lãnh đạo phong trào cách mạng Bắc Sơn thực hiện những nhiệm vụ quan trọng: xây dựng lực lượng và căn cứ du kích, chống địch khủng bố, càn quét, xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng tiến tới giành chính quyền về tay Nhân dân.
Trưởng thành trong đấu tranh cách mạng, các đảng viên trong chi bộ đầu tiên của Bắc Sơn ngày càng dày dạn, vững vàng, luôn giữ vai trò tiên phong của phong trào. Trong Khởi nghĩa Bắc Sơn ngày 27/9/1940, họ là những thành viên tích cực tham gia khởi nghĩa góp phần làm nên thắng lợi vang dội của đội quân cách mạng. Tháng 10/1940 khi đội du kích và căn cứ du kích Bắc Sơn thành lập dưới sự chỉ huy của đồng chí Trần Đăng Ninh, các đồng chí đảng viên trong chi bộ trở thành những đội viên đầu tiên của đội Du kích Bắc Sơn. Trong đó đồng chí Hà Khai Lạc được giao phụ trách tiếp tế và liên hệ với quần chúng nhân dân.
Khi đội Cứu Quốc quân Bắc Sơn (Cứu quốc quân I) thành lập tháng 2/1941, các đồng chí: Hà Khai Lạc, Nguyễn Văn Phòng, Đường Văn Thông, Đường Văn Thức vinh dự là những đội viên của Trung đội Cứu quốc quân – một trong những tiền thân của quân đội nhân dân Việt Nam. Đó chính là lực lượng nòng cốt trong xây dựng căn cứ Bắc Sơn – Võ Nhai và phát triển phong trào cách mạng ở các xã. Đồng thời cũng là những chiến sĩ kiên trung trong chống khủng bố, bảo toàn lực lượng, giữ vững phong trào cách mạng ở Bắc Sơn. Cùng với nhân dân các dân tộc trong huyện và tỉnh, họ đã góp phần tích cực vào thành công của Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Là một những “hạt giống đỏ” của Đảng sớm nảy mầm trên quê hương Xứ Lạng, chi bộ Đảng đầu tiên của Bắc Sơn đã đặt nền móng, tạo cơ sở vững chắc cho sự ra đời, phát triển của hệ thống tổ chức Đảng của huyện. Sự lớn mạnh của tổ chức Đảng ở đây đã góp phần quan trọng tạo nên một Bắc Sơn anh hùng trong lịch sử dân tộc, cội nguồn của cách mạng Việt Nam. Đó cũng là nét son sáng mãi trong những trang vàng của lịch sử Đảng bộ tỉnh Lạng Sơn.
Nguồn: https://baolangson.vn/dau-son-trong-lich-su-dang-bo-tinh-lang-son-5095531.html
![[Ảnh] Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/06/25/1782356968989_ndo_br_1-jpg.webp)
![[Ảnh] Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Hội nghị Đảng ủy Công an Trung ương](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/06/24/1782302063612_a1-bnd-9302-9166-jpg.webp)
