Để di sản mãi trường tồn

Ngày 12/7/2025 đánh dấu cột mốc lịch sử khi Ủy ban Di sản Thế giới của UNESCO đã chính thức công nhận Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới, tại kỳ họp lần thứ 47. Trước những khuyến nghị của Ủy ban Di sản thế giới, các địa phương, đơn vị liên quan tích cực triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, hướng tới mục tiêu gìn giữ nguyên vẹn, phát huy hiệu quả giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh của di sản, để Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc mãi trường tồn cùng lịch sử dân tộc, lan tỏa tinh thần nhân văn và bản sắc văn hóa Việt Nam trong dòng chảy đương đại.

Những giá trị nổi bật toàn cầu

Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc gồm 12 điểm, nằm trên 3 địa phương Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng, với diện tích vùng lõi 525,75ha và vùng đệm 4.380,19ha. Tất cả được kết nối với nhau trong câu chuyện về Phật giáo Trúc Lâm vốn được các vua Trần, đặc biệt là Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào thế kỷ XIII, mang đến một đóng góp độc đáo và bền bỉ cho di sản văn hóa và tâm linh của nhân loại.

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử (Quảng Ninh).

Thông qua hệ thống các chùa chiền, am thất, tuyến hành hương, văn bia, mộc bản và các địa điểm linh thiêng được bảo tồn tốt trải dài từ Yên Tử đến Vĩnh Nghiêm và Côn Sơn - Kiếp Bạc, quần thể di sản chuỗi này phản ánh đầy đủ các giai đoạn phát triển của Phật giáo Trúc Lâm: Từ khi sáng lập đến khi được thể chế hóa, rồi đến các giai đoạn phục hưng và truyền thừa tiếp nối.

Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới theo các tiêu chí (iii) và (vi), là bằng chứng cho sự kết hợp độc đáo giữa nhà nước, tôn giáo và nhân dân trong việc hình thành bản sắc dân tộc Việt Nam; cùng cảnh quan linh thiêng được hình thành thông qua mối tương tác thường xuyên, mật thiết với thiên nhiên và một hệ thống đạo đức dựa trên lòng yêu chuộng hòa bình, tu dưỡng bản thân, lòng khoan dung, nhân ái và sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên. Điều này hoàn toàn phù hợp với mục tiêu cốt lõi của UNESCO trong việc đề cao những giá trị chung của nhân loại về hòa bình, hòa giải, hòa hợp và chung sống hài hòa, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu hiện nay.

Toàn cảnh chùa Vĩnh Nghiêm (tỉnh Bắc Ninh). Ảnh: CTV

Việc ghi danh này khẳng định sự đánh giá cao của quốc tế đối với giá trị nổi bật toàn cầu của di sản và những tư tưởng nhân văn tốt đẹp của Phật giáo Trúc Lâm do Phật Hoàng Trần Nhân Tông sáng lập, cũng như những nỗ lực của các địa phương trong việc gìn giữ, bảo vệ di sản. Vai trò, vị thế của di sản được nâng cao trên trường quốc tế, góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa đậm đà bản sắc của Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách bền vững.

Chùa Côn Sơn (TP Hải Phòng). Ảnh: CTV

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam khẳng định: Giá trị toàn cầu của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đặc biệt ở chỗ đại diện cho Việt Nam cả về mặt tinh thần lẫn bản sắc dân tộc. Đây là nơi khai sinh của Phật giáo Trúc Lâm, đại diện cho cách thức hình thành bản sắc dân tộc bằng cách kết hợp Phật giáo, các giá trị tâm linh và có ý nghĩa với việc hình thành nhà nước Việt Nam. Do đó, UNESCO công nhận di tích thực sự đặc biệt và mang giá trị nổi bật toàn cầu, cho cả Việt Nam và cho thế giới.

Tăng cường kết nối bảo vệ và phát huy giá trị di sản

Sau 11 năm kể từ Quần thể danh thắng Tràng An, Việt Nam đã có được di sản thế giới thứ 9 là Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Đây là cơ hội đặc biệt để di sản được cả thế giới biết đến, chiêm ngưỡng, tôn vinh và bảo vệ. Việc sở hữu danh hiệu Di sản thế giới do UNESCO công nhận đã mở ra cơ hội lớn cho phát triển du lịch văn hóa - tâm linh nơi đây, đồng thời đặt ra yêu cầu trong việc kết nối giữa các địa phương, di tích để bảo tồn, phát triển, thu hút du khách bốn phương tương xứng với tiềm năng, vị thế di sản.

Từ trước khi Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được ghi danh là Di sản thế giới, các địa phương đã có những nỗ lực trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch. Riêng tại Quảng Ninh, cả 3 khu di tích đều đã có quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị các di tích từ cách đây hơn chục năm.

Chùa Lân - Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử tọa lạc trên một quả núi giống hình con Kỳ Lân nằm phủ phục, ở cửa ngõ vào khu trung tâm chùa tháp ở Yên Tử. Ảnh: yentutunglam.com.vn

Ông Lê Trọng Thanh, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Phát triển Tùng Lâm, đơn vị tiên phong phát triển theo định hướng “doanh nghiệp di sản”, gắn bó với Yên Tử hơn 20 năm qua, chia sẻ: Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc gắn với thiên nhiên, văn hóa Yên Tử, gắn với cuộc đời Phật hoàng Trần Nhân Tông như: Bảo tàng Phật giáo, bảo tàng Trần Nhân Tông, không gian làng văn hóa dưới chân Yên Tử... Đồng thời, ứng dụng công nghệ số trên các tuyến hành hương để nâng cao trải nghiệm du khách, tăng cường hợp tác quốc tế để xây dựng các gói sản phẩm phù hợp với từng thị trường Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc… góp phần quảng bá di sản sâu rộng hơn.

Theo kế hoạch của Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử, đối với vùng lõi Yên Tử, các hoạt động trải nghiệm thiền sẽ tiếp tục được khai thác theo chiều sâu, lấy đây là thế mạnh văn hoá của Yên Tử. Cùng với đó, tăng cường áp dụng công nghệ số vào kể chuyện lịch sử để du khách “thấy - nghe - chạm” được lịch sử, thay vì chỉ đọc biển chỉ dẫn. Tại Yên Tử thường niên tổ chức sự kiện văn hoá 4 mùa, ví như những lễ hội mùa xuân, lễ hội ánh sáng, lễ hội ẩm thực chay, liên hoan âm nhạc Thiền, liên hoan nghệ thuật truyền thống… 

Am - chùa Ngọa Vân thuộc Khu di tích lịch sử nhà Trần. Ảnh: Lê Đại (CTV)

Đối với Bắc Ninh, tỉnh cũng định hướng phát triển du lịch là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, lấy không gian di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận làm trung tâm. Địa phương dự định phối hợp xây dựng tuyến du lịch liên tỉnh, thành phố: Tour hành hương di sản, gồm Luy Lâu, chùa Dâu - Tây Yên Tử, chùa Vĩnh Nghiêm; Yên Tử - Côn Sơn, Kiếp Bạc; tour văn hóa - lịch sử kết hợp khám phá di sản quan họ, làng nghề truyền thống, các điểm khảo cổ với di tích Phật giáo và danh thắng thiên nhiên…

Hải Phòng cũng có những động thái mạnh mẽ, trong đó khởi đầu là việc nâng tầm tổ chức Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2025, vừa nhằm quảng bá giá trị di sản được UNESCO ghi danh vừa góp phần khẳng định vị thế điểm đến văn hóa, du lịch hấp dẫn, giàu bản sắc trong khu vực và cả nước. Để kết nối 5 điểm di tích trên địa bàn, Hải Phòng cũng xây dựng các sản phẩm du lịch mới theo chủ đề: “Một hành trình - 5 điểm đến”, “Theo dấu chân Tam tổ Trúc Lâm” và “Khám phá di sản thế giới Côn Sơn - Kiếp Bạc”…

Giảng giải về cuộc đời, sự nghiệp của Phật hoàng Trần Nhân Tông cho phật tử, du khách tại vườn tháp Huệ Quang Yên Tử (Quảng Ninh). Ảnh: Phan Hằng

Nhận thức rõ niềm vinh dự, tự hào luôn đi cùng với trách nhiệm, các địa phương tiếp tục nghiên cứu, kết nối chặt chẽ nhằm xây dựng một không gian di sản thống nhất, triển khai đồng bộ các biện pháp để bảo tồn và phát huy giá trị của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc theo đúng tinh thần Công ước Di sản thế giới gắn với phát triển bền vững, góp phần tích cực trong quảng bá vẻ đẹp đất nước và con người Việt Nam đến với thế giới.

Nguồn:https://baoquangninh.vn/de-di-san-mai-truong-ton-3389138.html