Đề thi lớp 10 môn ngữ văn TP.HCM: Phân hóa tốt, đầy nhân văn và tinh tế

Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, nhận xét đề thi lớp 10 môn ngữ văn của TP.HCM đảm bảo mục tiêu phân hóa trong tuyển sinh nhưng đầy nhân văn và tinh tế trong việc xây dựng chủ đề, lựa chọn ngữ liệu và thiết kế câu hỏi.

Thí sinh kết thúc bài thi môn ngữ văn trong kỳ thi lớp 10 năm học 2026-2027

ẢNH: NHẬT THỊNH

Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho hay khi đời sống ngày càng bị chi phối bởi công nghệ, tốc độ phát triển và áp lực, việc hướng đến chủ đề "Những sắc màu cảm xúc" để kiến tạo đề thi lớp 10 là một lựa chọn giàu ý nghĩa giáo dục.

Đề thi lớp 10 môn ngữ văn TP.HCM không chỉ kiểm tra năng lực đọc, viết mà còn gợi các em nghĩ về đời sống bên trong: con người cần biết buồn, biết thương, biết rung động và biết giữ cho tâm hồn không trở nên khô cằn.

Sự tinh tế của người ra đề còn thể hiện rõ qua cách lựa chọn và kết nối hai ngữ liệu. Văn bản "Chú robot tưởng mình là người" đặt ra một nghịch lý giàu cảm xúc: một robot bắt đầu biết lo sợ, biết hy vọng, biết băn khoăn về việc mình có còn là "mình" hay không. Từ câu chuyện ấy, học sinh được dẫn đến câu hỏi sâu xa: điều gì làm nên phần người không thể thay thế? Ở phần nghị luận xã hội, ngữ liệu về sự thiếu cảm xúc, khô cứng, cằn cỗi cảm xúc tiếp tục mở rộng vấn đề theo chiều ngược lại: khi máy móc ngày càng giống người, con người lại có nguy cơ sống như máy móc nếu đánh mất khả năng rung động. Chính sự cộng hưởng này làm cho đề thi có chiều sâu, mềm mại mà sắc sảo: đánh giá năng lực ngữ văn, nhưng đồng thời gọi thức năng lực sống nhân hậu, nhạy cảm và sâu sắc ở thí sinh.

Thí sinh ôm chầm người thân sau khi làm bài thi môn ngữ văn đầy cảm xúc

ẢNH: NHẬT THỊNH

Theo thầy Khôi, đề thi năm 2026 nêu thẳng vấn đề "thiếu cảm xúc, khô cứng, cằn cỗi cảm xúc" và đặt ra yêu cầu làm sao để "cảm xúc thêm những sắc màu đa dạng, phong phú", làm sao "thấu hiểu cảm xúc để sống yêu thương". Đây là một vấn đề rất gần với thực tế đời sống của các em khi áp lực học tập, sự đắm đuối và lệ thuộc sâu vào công nghệ dần khiến bản thân vô cảm, ít giao tiếp, sống vội nghĩ nhanh, thiếu rung động trước cái đẹp… Chính chất liệu thực tế sống động và những gợi ý tinh tế từ ngữ liệu sẽ tạo cho học sinh "đất diễn" để trình bày những ý kiến, nêu những quan điểm chân thực nhất của mình.

Người ra đề cũng đã khéo léo mở những "lối thoát hiểm" hỗ trợ thí sinh trong việc lựa chọn vấn đề triển khai viết đoạn nghị luận xã hội và viết bài nghị luận xã hội. Tên chủ đề, vấn đề nghị luận xã hội và các chi tiết gợi ra từ hệ thống câu hỏi đọc hiểu chính là những ngả đường dẫn đến lựa chọn việc viết đoạn phân tích nội dung chủ đề. 

Tương tự, cuộc trò chuyện thú vị trong ngữ liệu ở phần I và một số lý lẽ, bằng chứng mà nhà văn Tạ Duy Anh đã nêu trong ngữ liệu ở phần II cũng chính là một cách diễn đạt khác của "thực trạng, nguyên nhân, hậu quả và giải pháp" để hướng thí sinh đến lựa chọn đề 1 khi viết bài văn nghị luận xã hội.

Không gây bất ngờ hay tạo thêm áp lực cho học sinh

Đề thi không gây áp lực mà tạo cảm xúc với thí sinh thi lớp 10

ẢNH: NHẬT THỊNH

Cấu trúc đề thi theo trục chủ đề được giữ ổn định tương tự năm trước, thống nhất với định hướng ra đề mà Sở GD-ĐT đã công bố từ tháng 10.2025. Hình thức các câu hỏi/câu lệnh có nhiều tương đồng với đề thi minh họa, hoàn toàn không gây bất ngờ và tạo thêm áp lực cho học sinh.

So với đề thi năm ngoái, tuy ngữ liệu đọc hiểu văn bản văn học là thể loại truyện nhưng đề năm nay lại "dễ thở" hơn. Thêm vào đó, nội dung các câu hỏi đọc hiểu, các câu lệnh viết đoạn văn và bài văn đều rất tường minh, quen thuộc; dù có đặt ra những lựa chọn nhưng thực chất định hướng lựa chọn phù hợp đã được người ra đề có những gợi ý đầy tinh tế và nhân văn nếu thí sinh chịu khó đọc kỹ đề.

Đề thi phân hóa rất tốt, các câu hỏi đảm nhận nhiệm vụ phân hóa là câu 1b và câu 2 (phần I), câu 1 (phần II) và đề 1 (phần II) đều là những câu có mức điểm cao, phù hợp với một đề thi đánh giá năng lực. Dẫu vậy, nếu thí sinh tinh ý, cân nhắc tốt để đưa ra lựa chọn chính xác thì các em hoàn toàn có thể vượt qua áp lực phân hóa đến từ phần viết đoạn nghị luận văn học và phần viết bài văn nghị luận xã hội.

Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM

Nguồn: https://thanhnien.vn/de-thi-lop-10-mon-ngu-van-tphcm-phan-hoa-tot-day-nhan-van-va-tinh-te-185260601120817513.htm