Định hình tầm nhìn phát triển

TRIỂN KHAI THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT SỐ 80-NQ/TW VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA VIỆT NAM:

Văn hóa - “sứ mệnh soi đường” trong thời kỳ mới

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Nghị quyết số 80 ra đời không chỉ nhằm tổng kết thực tiễn 40 năm Đổi mới mà còn để định vị lại văn hóa trong cấu trúc phát triển quốc gia giai đoạn mới. Đây là bước nâng tầm tư duy khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngày 24.11.1946: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Trong bối cảnh hiện nay, vai trò của văn hóa càng mang ý nghĩa chiến lược. Bước vào chặng đường phát triển mới, bên cạnh các nghị quyết về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, hoàn thiện thể chế, kinh tế tư nhân, giáo dục - đào tạo… Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa chính là nghị quyết mang “sứ mệnh soi đường”, định hướng tâm thế, cốt cách và bản lĩnh con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Nghị quyết số 80 là: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Nếu trước đây văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực phát triển, thì lần này nghị quyết nhấn mạnh hơn vai trò nguồn lực nội sinh và hệ điều tiết phát triển.

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, việc đặt văn hóa ngang tầm với các yếu tố kinh tế, chính trị trong chiến lược phát triển cho thấy bước chuyển quan trọng từ nhận thức văn hóa như lĩnh vực “phục vụ” sang văn hóa như một trụ cột phát triển. Văn hóa không chỉ phản ánh đời sống xã hội mà còn dẫn dắt, điều chỉnh và tạo động lực cho sự phát triển.

Nghị quyết số 80 khẳng định phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới, đồng thời xây dựng con người để phát triển văn hóa. Đây là mối quan hệ biện chứng, trong đó con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là trung tâm thụ hưởng và lan tỏa giá trị văn hóa.

Đặc biệt, Nghị quyết đặt phát triển toàn diện văn hóa, con người Việt Nam trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Điều này cho thấy phát triển văn hóa không chỉ dừng ở bảo tồn di sản hay phát triển nghệ thuật, mà là xây dựng nền tảng đạo đức, nhân cách và bản lĩnh dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số.

Sự nghiệp của toàn dân, sức mạnh của toàn xã hội

Nghị quyết số 80 tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán: Phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng; đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa, doanh nhân giữ vai trò quan trọng; đồng thời đề cao tính tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên.

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, điểm nổi bật là yêu cầu phát huy mạnh mẽ, toàn diện sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam; đồng thời giải quyết tốt các mối quan hệ nội tại của văn hóa như “xây” và “chống”; truyền thống và hiện đại; dân tộc và quốc tế; bảo tồn và phát triển; đại chúng và bác học; đời sống thực và không gian số; dữ liệu mở và bảo đảm an ninh, chủ quyền văn hóa số. Việc đặt ra những cặp quan hệ này cho thấy tư duy quản trị văn hóa đã bước sang giai đoạn tích hợp và cân bằng lợi ích, thay vì cách tiếp cận phiến diện. Văn hóa được nhìn nhận như một hệ sinh thái, có sự tương tác giữa Nhà nước - thị trường - xã hội - cộng đồng sáng tạo. Một trong những điểm tạo nên tầm vóc của Nghị quyết số 80 là chuyển hóa tư tưởng phát triển văn hóa thành mục tiêu, chỉ tiêu và hệ giải pháp cụ thể.

Nghị quyết xác định rõ các mốc đến năm 2030 và tầm nhìn 2045. Theo đó, đến năm 2030, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; tạo lập môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số; phát triển văn học nghệ thuật xứng tầm; bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. Lần đầu tiên, công nghiệp văn hóa được đặt ra với các chỉ tiêu định lượng cụ thể: Phấn đấu đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030; hình thành 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa; xây dựng các liên hoan, lễ hội văn hóa - nghệ thuật tầm quốc tế; mở rộng mạng lưới trung tâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài; gia tăng số di sản được ghi danh quốc tế.

Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp văn hóa - kinh tế sáng tạo đóng góp khoảng 9% GDP; Việt Nam phấn đấu nằm trong nhóm dẫn đầu ASEAN về sức mạnh mềm. Những mục tiêu này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn thể hiện khát vọng nâng cao vị thế quốc gia thông qua văn hóa. Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, “từ khóa” tâm đắc nhất của Nghị quyết lần này là phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Văn hóa được nhìn nhận vừa là nguồn lực tinh thần, vừa là nguồn lực vật chất quan trọng, góp phần làm giàu cho đất nước và nâng cao đời sống nhân dân.

Đột phá về thể chế và nguồn lực

Nghị quyết số 80 không chỉ dừng ở quan điểm mà nhấn mạnh điều kiện bảo đảm thực hiện. Một bước đột phá là cam kết bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa, cùng cơ chế ưu tiên cho đào tạo và đãi ngộ nhân tài, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và đặt hàng sáng tạo các tác phẩm có giá trị cao.

Nghị quyết cũng đề ra các giải pháp cụ thể: Xây dựng Bộ chỉ số văn hóa quốc gia; Bộ chỉ số thống kê đóng góp của công nghiệp văn hóa; hoàn thiện thể chế; chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; thúc đẩy hợp tác công - tư; xây dựng hạ tầng dữ liệu văn hóa; số hóa di sản.

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, để nghị quyết đi vào cuộc sống, điều quan trọng trước hết là nhận thức. Văn hóa trước hết là tư duy, là cách nhìn của cả hệ thống chính trị. Từ nhận thức đúng mới có thể thể chế hóa thành chính sách và nguồn lực cụ thể. Ông nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa từ trung ương đến cơ sở. Phát triển văn hóa đòi hỏi đầu tư lâu dài cho con người, đặc biệt là đào tạo đội ngũ tinh hoa, kể cả việc cử nhân lực đi đào tạo bài bản ở nước ngoài. Đầu tư cho văn hóa cũng cần trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải. Văn hóa đại chúng và văn hóa tinh hoa không đối lập mà bổ sung, nâng đỡ lẫn nhau. Hệ thống thiết chế văn hóa phải được nâng cao chất lượng hoạt động, tránh tình trạng công trình có nhưng thiếu nội dung và thiếu sức hút công chúng.

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Nghị quyết số 80 đã tích hợp một cách hệ thống những nội dung cốt lõi của các nghị quyết trước đây về văn hóa, đồng thời mở ra hướng phát triển mới phù hợp với thời đại. “Hành trình của chúng ta, phía sau là kho tàng di sản văn hóa đồ sộ được hun đúc qua lịch sử dựng nước và giữ nước; phía trước là những thách thức của hội nhập, chuyển đổi số và nguy cơ phai nhạt bản sắc. Trong bối cảnh đó, phát triển văn hóa phải dựa trên hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa Việt Nam, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam, đó là những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc dân tộc”, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ nhấn mạnh.

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, tất cả mục tiêu, chiến lược và giải pháp của Nghị quyết số 80 đều hướng đến con người, cho con người và vì con người. Khi văn hóa thực sự trở thành trụ cột, nguồn lực nội sinh và hệ điều tiết phát triển, đất nước sẽ không chỉ tăng trưởng nhanh hơn mà còn bền vững hơn, nhân văn hơn.

Sau 40 năm Đổi mới, Nghị quyết số 80 có thể được xem như một cam kết chiến lược về phát triển văn hóa giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân trong giai đoạn mới. PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ nhấn mạnh: “Nếu được triển khai đồng bộ, quyết liệt và sáng tạo, văn hóa Việt Nam sẽ phát triển xứng tầm, vừa nuôi dưỡng tâm hồn, cốt cách dân tộc, vừa góp phần tạo ra của cải vật chất, nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên mới”.

Nguồn: https://baovanhoa.vn/van-hoa/dinh-hinh-tam-nhin-phat-trien-209122.html