Từ những trang báo viết tay trong khói lửa chiến tranh đến ấn phẩm báo in được thực hiện bằng công nghệ hiện đại hôm nay, hành trình hơn nửa thế kỷ của Báo Trà Vinh chữ Khmer, nay là Ấn phẩm Báo Vĩnh Long chữ Khmer thuộc Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long là minh chứng sinh động cho sự phát triển không ngừng của báo chí cách mạng.
Trong bối cảnh mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi mạnh mẽ cách tiếp nhận thông tin của công chúng, yêu cầu “định vị lại nhà báo” trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết nhằm giữ vững niềm tin của bạn đọc và giá trị cốt lõi của nghề báo.
Những người giữ lửa nghề
Mỗi dịp tháng 6 về, khi những người làm báo hướng đến Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6), ký ức nghề nghiệp lại được nhắc nhớ với nhiều cảm xúc.
Cựu Nhà báo Sơn Cưa vẫn còn nhớ như in những năm cuối thập niên 70 của thế kỷ trước, khi bộ phận làm Báo Trà Vinh chữ Khmer (nay là Báo Vĩnh Long chữ Khmer) chỉ có vài người. Không máy tính, không Internet, càng không có các phương tiện hỗ trợ hiện đại như hiện nay, từng trang báo được viết tay trên giấy bóng mờ bằng mực tre, từng dòng chữ, từng cột tin đều được tính toán cẩn thận trước khi đưa đi in. Ông kể: “Chỉ cần sai một cột chữ là phải viết lại từ đầu”.
 |
| Những kỷ vật được cựu Nhà báo Sơn Cưa gìn giữ, nhắc nhớ về một thời gắn bó với làm báo cách mạng. |
Có những đợt tuyên truyền nhiệm vụ đột xuất, ông cùng đồng nghiệp phải thức trắng nhiều đêm để hoàn thành bản thảo. Mỗi số báo cần từ bốn đến sáu ngày mới hoàn thiện, sau đó tiếp tục chuyển sang tỉnh bạn để in.
Dù phải làm việc trong hoàn cảnh hết sức thiếu thốn, từ phương tiện tác nghiệp đến sinh hoạt hằng ngày, thậm chí nhiều đêm thức trắng để hoàn thành bản thảo, những người làm báo Khmer khi ấy vẫn bền bỉ gắn bó với nghề.
Điều giữ chân họ không phải chế độ hay điều kiện làm việc, mà là niềm vui khi thấy tờ báo đến được với bạn đọc; là hình ảnh các vị hòa thượng, sư cả nâng niu, lưu giữ từng số báo; là những buổi các vị Acha đọc lại nội dung để chư tăng, phật tử và bà con trong phum sóc cùng lắng nghe. Và, từ những trang báo viết tay, dòng chảy thông tin cách mạng đã được gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ.
Khi ngòi bút là mặt trận
Nếu cựu Nhà báo Sơn Cưa nhắc nhớ về những năm tháng gian khó của nghề thì cựu Nhà báo Thạch Phách lại gắn bó với ký ức về cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng.
 |
| Cựu Nhà báo Thạch Phách gìn giữ kỷ niệm chương gắn với những năm tháng làm báo trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. |
Bước vào thập niên 1990, đời sống người dân còn nhiều khó khăn, trong khi các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để tung tin xuyên tạc, kích động chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trước tình hình đó, Báo Trà Vinh chữ Khmer đã phát huy vai trò là kênh thông tin chính thống quan trọng, góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào Khmer một cách kịp thời, chính xác.
“Địch nói không ta nói có, địch nói có ta nói không”, phương châm tuyên truyền một thời vẫn được cựu Nhà báo Thạch Phách nhắc lại như dấu ấn của một giai đoạn làm báo đặc biệt.
 |
| Cựu Nhà báo Sơn Thanh Tịnh, người có hơn 30 năm gắn bó với Báo chữ Khmer. |
Chứng kiến một giai đoạn phát triển khác của Báo chữ Khmer, ông Sơn Thanh Tịnh, nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Trà Vinh, chia sẻ: Khó khăn lớn nhất của nhà báo Khmer trước đây không chỉ là thiếu nhân lực, thiếu phương tiện tác nghiệp mà còn là làm sao chuyển tải chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào Khmer bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu và phù hợp với đời sống thực tế.
Theo ông, chính sự yêu nghề, sự tin tưởng, đón nhận và đồng hành của bạn đọc đã trở thành nguồn động viên to lớn để nhiều thế hệ người làm báo Khmer, trong đó có ông, bền bỉ gắn bó với nghề cho đến ngày nghỉ hưu.
Thách thức mới
Ngày nay, người làm báo Khmer không còn đối mặt với những khó khăn của thời kỳ làm báo thủ công, nhưng lại bước vào một cuộc cạnh tranh mới quyết liệt không kém. Đó là cuộc cạnh tranh với mạng xã hội, với tốc độ lan truyền thông tin và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI).
Chỉ trong vài giây, một thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền đến hàng nghìn người; một đoạn video cắt ghép hoặc nội dung thiếu căn cứ có thể tạo ra nhiều luồng dư luận trái chiều trước khi cơ quan chức năng kịp xác minh… Trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí chính thống càng được khẳng định.
Nhà báo Thạch Sâm Bát, phóng viên Báo Vĩnh Long chữ Khmer thuộc Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long, người có gần 30 năm gắn bó với nghề, cho biết: công nghệ có thể làm thay đổi phương thức tác nghiệp nhưng không thể thay đổi trách nhiệm của người làm báo. Theo ông, để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, mỗi nhà báo cần thường xuyên học tập, rèn luyện theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, giữ vững phẩm chất “mắt sáng, lòng trong, bút sắc”, xứng đáng với niềm tin của bạn đọc và sứ mệnh của nền báo chí cách mạng Việt Nam.
Còn đối với bà Tô Thị Son, viên chức Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Châu Thành, phụ trách bộ phận truyền thanh thì nhận định rằng: người làm báo không chỉ có nhiệm vụ đưa tin mà còn phải là người bảo vệ sự thật, lan tỏa những giá trị tích cực trong xã hội.
“Trong điều kiện thông tin trên không gian mạng phát triển mạnh mẽ, nhà báo càng phải giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm và tính khách quan trong mỗi tác phẩm báo chí. Đối với Ấn phẩm Báo Vĩnh Long chữ Khmer, yêu cầu đó càng cao hơn khi mỗi thông tin không chỉ cần chính xác mà còn phải phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa và đặc điểm tiếp nhận của đồng bào Khmer”- bà Son chia sẻ.
Định vị lại nhà báo
Trao đổi trong chuyên đề “Xu hướng phát triển báo chí, xuất bản hiện nay”, Thạc sĩ Nguyễn Vũ Bình (Báo Tuổi Trẻ) nhận định báo chí đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng chưa từng có, từ các loại hình truyền thống như báo in, phát thanh, truyền hình, báo chí đang chuyển sang môi trường truyền thông đa nền tảng, tòa soạn hội tụ, số hóa dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Công nghệ không chỉ làm thay đổi cách sản xuất tin, bài mà còn tác động mạnh đến thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng. Mạng xã hội trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp của báo chí nhờ khả năng lan truyền thông tin gần như tức thời. Trong khi đó, xã hội hiện nay không còn thiếu thông tin mà đang đứng trước tình trạng “bội thực thông tin”. Chính sự thay đổi của môi trường truyền thông và áp lực cạnh tranh từ mạng xã hội đang đặt báo chí trước yêu cầu phải tự đổi mới tư duy làm báo. Báo chí không thể chạy đua đơn thuần về tốc độ, bởi lợi thế đó luôn thuộc về mạng xã hội. Giá trị của báo chí chính thống nằm ở khả năng kiểm chứng, phân tích, định hướng và cung cấp thông tin chính xác, đáng tin cậy cho công chúng.
Từ thực tiễn đó, ông cho rằng mỗi nhà báo cần “định vị lại mình” để thích ứng với giai đoạn phát triển mới. Định vị lại không có nghĩa là từ bỏ những giá trị truyền thống của nghề báo mà là đổi mới tư duy làm nghề; chủ động tiếp cận công nghệ mới; làm mới cách thể hiện tác phẩm; đồng thời khai thác hiệu quả các nền tảng số để đưa thông tin đến công chúng nhanh hơn, hấp dẫn hơn nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác và trách nhiệm xã hội.
 |
| Năm 1964, tờ tin “Anh Dũng” - phiên bản chữ Khmer đầu tiên ra đời trong thời kỳ kháng chiến, được dịch thủ công, in bằng giấy sáp và phát hành bí mật đến các chùa Khmer, là tiền thân của Báo Vĩnh Long chữ Khmer ngày nay, hiện trưng bày tại Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer tỉnh Vĩnh Long. |
Nhìn lại hành trình từ những trang báo viết tay năm xưa đến Ấn phẩm Báo Vĩnh Long chữ Khmer hôm nay, có thể thấy phương thức làm báo không ngừng đổi mới theo sự phát triển của thời đại. Dẫu vậy, giữa dòng chảy thông tin ngày càng rộng mở và đa chiều, những người làm báo tiếp tục đặt ra yêu cầu thích ứng, đổi mới để giữ vững vai trò dẫn dắt, định hướng bằng thông tin chính xác, tin cậy và giàu tính nhân văn. Như ThS Nguyễn Vũ Bình chia sẻ: “Trong thời buổi này, ai nắm được thông tin thì người đó có sức mạnh, nhưng người nào điều phối được thông tin thì người đó có quyền lực.”
Bài, ảnh: Minh Kha
Nguồn: https://baovinhlong.com.vn/thoi-su/202606/dinh-vi-nguoi-lam-bao-trong-thoi-dai-so-fe027de/
