Độc đáo Lễ hội Nguyên tiêu

Dưới ánh trăng rằm tháng Giêng tròn đầy, tại xã Đại An lại rộn ràng vào Lễ hội Nguyên tiêu. Đây là lễ hội văn hóa tâm linh đặc sắc đã tồn tại hơn một thế kỷ.

Dưới ánh trăng rằm tháng Giêng tròn đầy, tại xã Đại An lại rộn ràng vào Lễ hội Nguyên tiêu. Đây là lễ hội văn hóa tâm linh đặc sắc đã tồn tại hơn một thế kỷ.

Từ một lễ hội truyền thống của cộng đồng người Hoa, Nguyên tiêu nơi đây dần trở thành ngày hội chung của 3 dân tộc Hoa- Kinh- Khmer. Hoạt động mang đậm dấu ấn giao thoa văn hóa, thể hiện tinh thần đoàn kết và khát vọng an lành, thịnh vượng.

Nghi thức nghinh thần trong Lễ hội Nguyên tiêu ở Đại An.

Gìn giữ hồn xưa

Theo nghĩa Hán Việt, “Nguyên” là thứ nhất, “Tiêu” là đêm; Nguyên tiêu chính là đêm rằm đầu tiên của năm mới. Trong quan niệm dân gian, đây là thời điểm dương khí thịnh, giúp xua tan những điều không may của năm cũ, mở ra chu kỳ mới nhiều hy vọng. Với cộng đồng người Hoa ở huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh trước đây (nay là xã Đại An, tỉnh Vĩnh Long) Lễ hội Nguyên tiêu hay còn gọi là “Nguyên tiêu thắng hội” không chỉ là dịp cúng bái thần linh mà còn là thời khắc sum họp gia đình, hướng về cội nguồn và cầu mong quốc thái dân an.

Người Hoa đến tỉnh Trà Vinh nói chung hay huyện Trà Cú thuộc tỉnh Trà Vinh trước đây từ nửa sau thế kỷ XVII. Họ có mặt theo hình thức di dân chủ yếu từ Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu… (tỉnh Quảng Đông- Trung Quốc). Trải qua nhiều thế hệ, họ cùng người Việt và Khmer chung sống, tạo nên diện mạo văn hóa đa sắc màu cho vùng đất này. Tại huyện Trà Cú, tuy số hộ người Hoa không nhiều, nhưng các thiết chế tín ngưỡng như Phước Thắng Cung, Đình Minh Hương, Phước Long Cung, Phước Lộc Hòa, Tân Hưng Cung… vẫn được gìn giữ, trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Lễ hội Nguyên Tiêu ở Trà Cú ra đời cách nay khoảng 120 năm. Ban đầu, đây là lễ hội nội bộ của người Hoa, gắn với tín ngưỡng dân gian pha trộn yếu tố Đạo giáo, Nho giáo và Phật giáo. Qua thời gian, lễ hội dần mở rộng quy mô, có thêm sự tham gia của các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo của người Việt và Khmer như: Thánh thất Đại An, chùa Phnô Đôn (chùa Giồng Lớn hay còn gọi là chùa Cò)… Sự hòa nhập ấy không làm mất đi bản sắc riêng mà còn góp phần làm phong phú, sinh động hơn cho Lễ hội Nguyên tiêu ở Trà Cú.

Sắc màu rước cộ linh thiêng và rộn ràng

Nếu phần lễ thể hiện chiều sâu tâm linh thì phần hội chính là điểm nhấn độc đáo của Lễ hội Nguyên tiêu. Qua đó, phần hội của “Nguyên tiêu thắng hội” thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương tham gia. Trong đó, nghi thức nghinh thần hay còn gọi là “rước cộ” là hoạt động đặc sắc nhất của Lễ hội Nguyên tiêu.

Trước đây khi diễn ra Lễ hội Nguyên tiêu, tại địa bàn các xã Đại An, Định An và TT Định An, các cơ sở tín ngưỡng như: Phước Thắng Cung, Đình Minh Hương, Phước Long Cung, Phước Lộc Hòa đồng loạt tổ chức nghi lễ trong 2 ngày 14 và 15 tháng Giêng âm lịch. Mỗi nơi có cách thức tổ chức riêng, song đều hướng đến mục đích cung thỉnh các vị thần linh đi “du ngoạn”, ban phước cho dân chúng.

Tại Phước Thắng Cung, nơi có quy mô tổ chức lớn nhất, lễ khai tràng nhập hội diễn ra trang trọng vào trưa rằm tháng Giêng. Ban hội trong trang phục truyền thống thành kính dâng lễ vật, thắp hương kính báo các vị thần như: Bảo Sanh Đại Đế, Quảng Trạch Tôn Vương, Phước Đức Chính Thần… Nhạc tùa lò cấu (lầu cấu, bát cấu) tấu lên bài nhạc truyền thống cung thỉnh Đức Ông, cung thỉnh thánh thần vang lên rộn rã, tạo nên không khí linh thiêng mà cũng đầy phấn khởi cho dân làng.

Khi màn đêm buông xuống, lễ nghinh thần bắt đầu. Dẫn đầu đoàn rước là những “âm binh thần tướng” được các thanh thiếu niên địa phương hóa trang độc đáo với lá cây, màu vẽ, tạo nên hình ảnh huyền ảo, vui nhộn. Những kiệu Ông được trang hoàng lộng lẫy với cờ, đèn, hoa, theo sau là các nhân vật hóa trang như: Ông Văn- Ông Võ, Quan Âm, Phật Tổ, Tam Đa, nhóm Đường Tăng thỉnh kinh và 12 con giáp… Mỗi năm, linh vật cầm tinh lại được lựa chọn đưa lên vị trí nổi bật, tạo điểm nhấn riêng cho đoàn rước.

Theo đó, đoàn nghinh thần đi qua các tuyến phố, hòa vào dòng người tham gia lễ hội háo hức hai bên đường. Trước cửa mỗi nhà đoàn đi qua, người dân bất kể Hoa, Kinh hay Khmer đều lập bàn hương án, thắp hương chờ nghinh tiếp. Khi kiệu đi qua, ban tế lễ rải gạo muối với quan niệm xua đuổi điều xấu, mang lại bình an. Đây cũng là hình thức người dân nhận lấy một ít “lộc” đầu năm với niềm tin may mắn sẽ theo suốt cả năm.

Khi đoàn rước hội nhập tại Bảo An miếu, tiếp tục đến thánh thất Đại An và chùa Phnô Đôn, không khí giao thoa văn hóa càng rõ nét. Tại đây, các chức sắc Cao đài và Chư tăng Phật giáo Nam tông Khmer trang trọng đón tiếp, cùng thực hiện nghi lễ trước bàn thờ. Sau hành trình kéo dài nhiều giờ, đoàn rước trở về điểm xuất phát. Lễ an vị diễn ra trong không khí trang nghiêm, khép lại một đêm rằm đầy sắc màu, rộn ràng âm thanh và giàu cảm xúc.

Giao thoa văn hóa là sức sống bền bỉ của di sản

Không chỉ diễn ra ở địa bàn xã Đại An và TT Định An (trước đây), Lễ hội Nguyên tiêu còn diễn ra tại TT Trà Cú cũ với những nét riêng đặc sắc. Tại Tân Hưng Cung- hội quán xưa của cộng đồng người Hoa “Thất phủ” lễ khai hội được tổ chức từ sáng 14 tháng Giêng với các lễ vật, trong đó nổi bật là heo quay. Các nghi thức cúng tế, dâng hương được tiến hành trang trọng, thể hiện lòng tri ân thần linh đã phù hộ trong năm qua.

Chiều ngày rằm, đoàn nghinh thần xuất phát từ Tân Hưng Cung, đi qua các tuyến phố trung tâm, tạo nên không khí rộn ràng khắp chợ Trà Cú. An Thánh miếu và đình Ngãi Xuyên cùng tham gia, góp phần làm phong phú thêm cho sắc màu lễ hội. Những chiếc lồng đèn rực rỡ sắc màu, tiếng nhạc truyền thống, tiếng trống lân hòa quyện, khiến đêm rằm tháng Giêng thêm lung linh, huyền ảo.

Điều đáng quý là qua hơn một thế kỷ, dù xã hội có nhiều đổi thay, Lễ hội Nguyên tiêu vẫn giữ được cốt lõi truyền thống. Các thế hệ kế tục trong ban hội, từ những bậc cao niên đến lớp trẻ đều ý thức với trách nhiệm bảo tồn di sản. Công tác chuẩn bị lễ hội được tổ chức chu đáo; các nghi thức được thực hành đúng truyền thống nhưng vẫn linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế. Lễ hội cũng mở ra tiềm năng phát triển ngành du lịch, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Đại An nói riêng và tỉnh Vĩnh Long nói chung.

Với những nét độc đáo của lễ hội truyền thống này, ngày 27/6/2025, Bộ Văn hóa-TT-DL đã công bố Quyết định số 2210/QĐ-BVHTTDL đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia: Lễ hội truyền thống Lễ hội Nguyên tiêu ở Trà Cú (xã Đại An, xã Định An, TT Định An và TT Trà Cú, tỉnh Trà Vinh) nay thuộc tỉnh Vĩnh Long.

Bài, ảnh: LÂM THY

Nguồn: https://baovinhlong.com.vn/van-hoa-giai-tri/202602/doc-dao-le-hoi-nguyen-tieu-fd103c9/