Sức khỏe không được tạo nên từ những quyết tâm lớn lao trong một ngày, mà từ những lựa chọn nhỏ được lặp lại đủ lâu để trở thành lối sống - Ảnh: THU HIẾN
Một câu người Việt xưa nhắc đi nhắc lại qua nhiều thế hệ là "phòng bệnh hơn chữa bệnh". Câu nói ngắn gọn nhưng đi trước rất nhiều nhận thức hiện đại về y học dự phòng.
Lắng nghe cơ thể
Ông bà mình ngày trước không có đồng hồ thông minh để đo nhịp tim, không có ứng dụng theo dõi giấc ngủ, không có xét nghiệm gene dự báo nguy cơ bệnh tật, nhưng họ hiểu một điều rất căn bản: giữ gìn sức khỏe phải bắt đầu từ những điều nhỏ mỗi ngày như ăn uống điều độ, lao động vừa sức, ngủ nghỉ đúng giờ, sống thuận tự nhiên.
Đời người khỏe mạnh được tạo dựng từ căn bếp, sân nhà, thói quen sinh hoạt và cách mỗi người đối xử với cơ thể mình.
Phát biểu của Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn mới đây trên Tuổi Trẻ Online gợi suy nghĩ đáng chú ý: "Phòng bệnh nằm ngay trong mâm cơm gia đình, trong đôi giày đi bộ, trong giấc ngủ, trong cách chúng ta lắng nghe cơ thể mình mỗi ngày". Đó là lời nhắc về một nghịch lý của đời sống hiện đại: con người ngày càng nhiều tiện nghi hơn nhưng sức khỏe lại mong manh hơn.
Chúng ta đang sống trong thời đại có thể gọi món ăn bằng vài thao tác điện thoại, nhưng cũng là thời đại của tăng huyết áp, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, béo phì, đột quỵ ngày càng trẻ hóa.
Và, ta có nhiều thiết bị hỗ trợ cuộc sống hơn bất cứ thế hệ nào trước đây, nhưng cũng có thể là thế hệ ít vận động nhất. Nhiều người cả ngày gần như không bước nổi vài nghìn bước chân nhưng vẫn nghĩ mình đang "ổn".
Không ít người làm việc đến 1-2h sáng như một thói quen bình thường, thay nước lọc bằng nước ngọt có đường, thay bữa cơm gia đình bằng thức ăn nhanh, thay giấc ngủ đủ bằng vài tiếng nghỉ ngơi chắp vá. Những lựa chọn ấy nhỏ đến mức ít ai nghĩ rằng chúng có thể âm thầm tạo nên bệnh tật nhiều năm sau.
Người xưa còn có một câu rất đáng suy ngẫm: "Bệnh tùng khẩu nhập" - bệnh từ miệng mà vào. Đấy không chỉ là lời nhắc về vệ sinh ăn uống, còn là triết lý sức khỏe đi trước khoa học hiện đại nhiều thế hệ.
Ngày nay, y học đã chứng minh rất nhiều bệnh lý mạn tính liên quan trực tiếp đến chế độ dinh dưỡng và lối sống. Ăn quá nhiều muối làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, tiêu thụ nhiều đường làm gia tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường, lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn làm tăng nguy cơ tim mạch, uống nhiều rượu bia làm tổn thương gan, tim và thần kinh.
Một phần rất lớn bệnh tật hiện đại thực ra bắt đầu từ những gì con người đưa vào cơ thể mỗi ngày.
Mâm cơm hôm nay quyết định sức khỏe ngày mai
Có một thực tế đáng suy nghĩ là nhiều gia đình sẵn sàng bỏ hàng chục triệu đồng để điều trị bệnh nhưng lại ngại chi thêm cho một bữa ăn lành mạnh. Người ta dễ đầu tư điện thoại mới, xe mới, quần áo đẹp, nhưng đôi khi lại xem nhẹ việc đầu tư cho sức khỏe.
Trong khi đó, thứ quyết định chất lượng sống về lâu dài không nằm ở vật chất đang sở hữu mà nằm ở cơ thể còn đủ khỏe mạnh để tận hưởng cuộc sống hay không.
Nhiều người nghĩ ăn uống lành mạnh đồng nghĩa phải thật đắt đỏ. Không hẳn vậy. Điều ngành y tế nhấn mạnh lâu nay là ăn có hiểu biết, như bớt một chút muối, ít hơn một chút đường, nhiều rau xanh hơn, hạn chế đồ chế biến sẵn, uống đủ nước, không ăn quá mức cơ thể cần. Những điều nghe đơn giản nhưng khó ở chỗ phải duy trì đều đặn.
Ngày xưa, bữa cơm gia đình thường có nhiều rau, nhiều món luộc, nhiều vận động tự nhiên. Hôm nay, nhiều gia đình ăn nhanh hơn, vội hơn và đôi khi cũng xa nhau hơn. Không ít người vừa ăn vừa nhìn điện thoại, trẻ em quen nước ngọt hơn nước lọc, người lớn quen thức khuya hơn ngủ sớm. Thói quen sống thay đổi kéo theo sức khỏe thay đổi.
Đáng lo hơn, cảnh báo gần đây cho thấy Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỉ lệ thanh thiếu niên ít vận động ở mức cao. Một thế hệ lớn lên cùng màn hình điện thoại nhưng ít bước chân ngoài trời có thể sẽ phải trả giá bằng sức khỏe nhiều năm sau.
Điều đáng sợ của bệnh mạn tính thường đến rất chậm, đến mức người ta chủ quan. Một chút thức khuya hôm nay chưa thấy gì, chút lười vận động chưa thấy gì. Một lon nước ngọt thêm vào chưa thấy gì. Nhưng 10 năm, 20 năm sau, cơ thể sẽ ghi nhớ tất cả.
Đừng đợi cơ thể lên tiếng bằng bệnh tật
Con người hiện đại rất giỏi chăm sóc điện thoại của mình. Máy chậm thì mang đi sửa. Xe gần hỏng thì bảo dưỡng. Điều hòa vệ sinh định kỳ. Nhưng cơ thể - thứ đồng hành với mình cả đời - đôi khi lại bị bỏ quên.
Không ít người chỉ đi khám khi đã đau, chỉ thay đổi lối sống khi bệnh xuất hiện và quan tâm sức khỏe khi bác sĩ cảnh báo. Nhưng y học hiện đại ngày càng cho thấy điều quan trọng nhất không nằm ở chữa bệnh mà nằm ở phòng bệnh.
30 phút vận động mỗi ngày có thể tạo khác biệt lớn cho tim mạch, chuyển hóa và tinh thần - Ảnh: NAM TRẦN
Một đôi giày đi bộ có thể quan trọng hơn nhiều người nghĩ. 30 phút vận động mỗi ngày có thể tạo khác biệt lớn cho tim mạch, chuyển hóa và tinh thần. Một giấc ngủ đủ có thể là liều "thuốc" miễn phí tốt nhất cho não bộ, và khoảng thời gian tắt điện thoại sớm hơn có thể giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.
Điều đáng nói là phòng bệnh không phải là thói quen ngay lập tức chỉ sau một đêm nhận thức. Sức khỏe được tạo dựng từ những thay đổi nhỏ nhưng đủ kiên trì, cụ thể bằng bớt một chút đường hôm nay, đi bộ thêm vài nghìn bước, ngủ sớm hơn một giờ, giảm đi một chút căng thẳng, lắng nghe cơ thể nhiều hơn.
Sức khỏe không được tạo nên từ những quyết tâm lớn lao trong một ngày, mà từ những lựa chọn nhỏ được lặp lại đủ lâu để trở thành lối sống. Bệnh tật thường không đến bất ngờ mà âm thầm được tích lũy từ những thói quen tưởng vô hại kéo dài nhiều năm.
Người Việt có câu: "Có sức khỏe là có tất cả". Chỉ khi bệnh tật xuất hiện, nhiều người mới nhận ra tài sản quý nhất không phải tiền bạc hay thành công, mà là khả năng tự bước đi, tự chăm sóc mình và bình yên tận hưởng một ngày bình thường. Phòng bệnh không nằm đâu xa, nó ở ngay trong mâm cơm gia đình, đôi giày đi bộ, giấc ngủ đủ đầy và quyết định sống tử tế với cơ thể mình từ khi còn khỏe mạnh.
Nguồn: https://tuoitre.vn/dung-doi-benh-moi-lo-20260526094608748.htm
Bình luận (0)