Το Τετ της γιαγιάς

Εκατοντάδες χιλιάδες ηλικιωμένες γυναίκες σε αυτό το δέλτα των εννέα ποταμών μοιράζονται εκατοντάδες χιλιάδες παρόμοιες ελπίδες για το Τετ (Σεληνιακό Νέο Έτος). Στα εβδομήντα πέντε της χρόνια, έχει περάσει εξίσου πολύ χρόνο συνδεδεμένη με τα ποτάμια και τους υγροτόπους. Δεν έχει ποτέ τολμήσει να περάσει πέρα από τους μπαμπού και τα ποτάμια προς την πόλη.

Πριν από λίγες μέρες, ο Λονγκ τηλεφώνησε και είπε: «Γιαγιά, αυτές οι γιορτές του Τετ είναι άλλη μια χρονιά σκληρής δουλειάς εκεί πέρα, δεν θα μπορέσω να γυρίσω σπίτι. Το Τετ στη χώρα μας δεν είναι όπως το Τετ σε άλλες χώρες. Έχουμε κάνει λιγούρες και έχουμε κάνει οικονομίες μόνο και μόνο για να μπορέσουμε να γυρίσουμε νωρίς ένα βράδυ για να προσευχηθούμε στην Αγία Τράπεζα, να ανάψουμε μερικά θυμιατά ώστε ο καπνός να γεμίσει το σπίτι. Απλώς για να έχουμε την αίσθηση του Τετ όπως και των άλλων ανθρώπων. Μετά κόβουμε ένα κομμάτι μπαν τσουνγκ (βιετναμέζικο κολλώδες κέικ ρυζιού) και το τρώμε με τουρσί κρεμμύδια. Αυτή είναι η Τετ, γιαγιά.»

Ο Λονγκ πήγε να σπουδάσει στο εξωτερικό με πλήρη υποτροφία σε ένα έγκριτο πανεπιστήμιο. Την ημέρα που έλαβε την επιστολή αποδοχής του, οδήγησε από τη Σαϊγκόν στην Κο Τζιανγκ και αγκάλιασε τη γιαγιά του, κλαίγοντας ανεξέλεγκτα. Ήταν χαρούμενος, αλλά και ανήσυχος. «Η οικογένειά μας είναι τόσο φτωχή, γιαγιά, που θα αλλάξω τη ζωή μου. Μόνο μελετώντας πραγματικά σκληρά μπορώ να ελπίζω σε ένα καλύτερο μέλλον. Και ξέρεις κάτι, γιαγιά; Από πάνω από χίλιες αιτήσεις, επιλέχθηκαν μόνο πέντε. Είμαι ο μόνος σε όλη τη χώρα, γιαγιά. Θα λυπηθείς όταν φύγω;»

Εικονογράφηση: Κρεμασμένη κοπριά

Η γιαγιά δεν απάντησε στον Λονγκ. Δεν μπορούσε να πει ότι αγαπούσε κάθε εγγόνι. Το να είναι κοντά, να τα προσέχει, ήταν καθησυχαστικό. Αλλά το να φεύγει έτσι, στα μισά του κόσμου, σε μια ξένη χώρα, ποιος ξέρει αν θα είναι σαν το σπίτι του; Ποιος θα τους φροντίζει όταν είναι άρρωστοι; Θα είναι νόστιμο το φαγητό; Τα πράγματα είναι καλά όταν είναι χαρούμενοι. Αλλά όταν είναι λυπημένοι, ο Λονγκ θα είναι ολομόναχος εκεί, ποιος θα τον αγαπά και θα τον παρηγορεί; Όσο περισσότερο ανησυχούσε η γιαγιά, τόσο περισσότερο χαμογελούσε. Χαμογέλασε για να καθησυχάσει τον εγγονό της πριν φύγει. Αλλά βαθιά μέσα της, ένιωθε σαν κάποιος να την ξεσκίζει, η καρδιά της να πονάει.

***

Την εικοστή τρίτη ημέρα της Σεληνιακής Πρωτοχρονιάς, το γιασεμί που ανθίζει τη νύχτα άρχισε να ξεδιπλώνει τα ντελικάτα λευκά πέταλά του. Η μητέρα μου είπε στη γιαγιά μου: «Τι θα λέγατε να φτιάξουμε κολλώδη ρυζογκοφρέτες για να τις προσφέρουμε στους προγόνους μας φέτος, μαμά; Δεν τα έχουμε φτιάξει εδώ και χρόνια, οπότε η τοποθέτησή τους στην Αγία Τράπεζα κατά τη διάρκεια του Τετ μοιάζει ελλιπής. Λείπει το άρωμα του Τετ, αυτό είναι. Για τους κατοίκους του Κο Τζιανγκ, η παρασκευή κολλωδών ρυζογκοφρετών είναι απαραίτητη κατά τη διάρκεια του Τετ. Ο βροντώδης ήχος είναι αυτό που πραγματικά θυμίζει την εποχή του Τετ. Το άρωμα των φρεσκοψημένων κολλωδών ρυζογκοφρετών γεμίζει ολόκληρη τη γειτονιά. Γεμίζει την καρδιά μου με τον ενθουσιασμό για την έλευση του Τετ.»

Τότε, περίπου εκείνη την εποχή, ο Λονγκ άρχιζε να φτιάχνει κράκερ ρυζιού. Ήταν ο μόνος στην οικογένεια που ήταν πρόθυμος να μάθει την περίφημη συνταγή που του κληροδότησε η γιαγιά του. Έτσι, από τότε που έφυγε ο Λονγκ, κανείς στην οικογένεια δεν έφτιαξε κράκερ ρυζιού για τη γιαγιά. Και αν τα αγοράζαμε από την αγορά, δεν είχαν τη σωστή γεύση που άρεσε στη γιαγιά. Για έξι συνεχόμενα χρόνια, η Αγία Τράπεζα δεν είχε πιάτο με κράκερ ρυζιού. Για έξι χρόνια, το Τετ (Σεληνιακή Πρωτοχρονιά) της γιαγιάς δεν είχε γεύση. Χαμογελάει λιγότερο από ό,τι στα προηγούμενα Τετ, μήπως λόγω των κράκερ ρυζιού που έλειπαν ή λόγω του Λονγκ; Κανείς στην οικογένεια δεν ξέρει.

Αλλά το να φτιάξεις αυτά τα κέικ ήταν απίστευτα δύσκολο. Αρκετές φορές, ο Λοκ κούνησε δυνατά το κεφάλι του όταν η γιαγιά τον φώναξε να καθίσει δίπλα της και του έμαθε πώς να φτιάχνει φουσκωτά κέικ ρυζιού. Τότε ήρθαν η Θάο και ο Θωμ, και έβγαλαν και οι δύο τη γλώσσα τους και έφυγαν τρέχοντας. Αλλά μόλις τα κέικ ψήθηκαν και ήταν ακόμα καυτά στα ξυλάκια, έβαζαν το χέρι τους και τα έσπαγαν με έναν τραγανό ήχο. Έτρεχαν να τα πιάσουν, φυσώντας στα κομμάτια για να κρυώσουν πριν τα βάλουν στο στόμα τους, αναφωνώντας: «Αυτά τα κέικ είναι τόσο νόστιμα, γιαγιά!»

Τα παραδοσιακά κολλώδη κέικ ρυζιού της μητρικής μου οικογένειας είναι πολύ μοναδικά, αν όχι εντελώς περίτεχνα. Το κολλώδες ρύζι καλύτερης ποιότητας μουλιάζεται από το σούρουπο το προηγούμενο βράδυ και στη συνέχεια ξεπλένεται καλά στις 5 π.μ. πριν μαγειρευτεί στον ατμό. Ο ατμός σημαίνει μαγείρεμα σε πήλινη κατσαρόλα, εξασφαλίζοντας ομοιόμορφη και διαδεδομένη θερμότητα, με αποτέλεσμα ένα πιο ομοιόμορφα μαγειρεμένο και νόστιμο ρύζι. Μόλις μαγειρευτεί, το ρύζι χύνεται αμέσως σε ένα γουδί και χτυπιέται όσο είναι ακόμα ζεστό. Αυτή η διαδικασία χτυπήματος βοηθά τη ζύμη να γίνει εύπλαστη πιο γρήγορα.

Τα παιδιά από την επαρχία που ζουν μακριά από το σπίτι τους δύσκολα μπορούν να ξεχάσουν τον ήχο του γουδοχεριού που χτυπούσε τα ρυζογκοφρέτες κατά τη διάρκεια των διακοπών Τετ. Ο ρυθμικός θόρυβος αντηχούσε σε όλο το χωριό από την αυγή. Ο ήχος του γουδοχεριού αντηχούσε στα παιδικά όνειρα και παρέμενε στις αναμνήσεις όσων ήταν μακριά από το σπίτι. Πολύ αργότερα, ο Λονγκ τηλεφώνησε στο σπίτι αρκετές φορές για να ρωτήσει γι' αυτό, αλλά η γιαγιά του απλώς αναστέναξε βαθιά.

Αυτές τις μέρες, οι αγορές είναι γεμάτες με εισαγόμενα κέικ και γλυκά. Η ζωή εξελίσσεται, όλα είναι γρήγορα και εύκολα. Μπορείς να πας στην αγορά και να ξοδέψεις πέντε ή δέκα χιλιάδες ντονγκ για να πάρεις μια σακούλα βιομηχανικά παραγόμενα ρυζογκοφρέτες ή κολλώδη ρυζογκοφρέτες από εργοστάσια, οπότε κανείς δεν μπαίνει πια στον κόπο να φτιάξει φουσκωτά ρυζογκοφρέτες. Τώρα, ο ήχος του γουδοχεριού που χτυπάει τα ρυζογκοφρέτες σβήνει μαζί με τα βήματα όσων έχουν εγκαταλείψει την πατρίδα τους.

Η κατανάλωση αυτών των μαζικής παραγωγής ρυζογκοφρετών δεν είναι τίποτα σε σύγκριση με τα σπιτικά. Τα καλύτερα ρυζογκοφρέτες είναι αυτές που ψήνονται σε φωτιά με κάρβουνα. Το αν είναι μεγάλα ή μικρά εξαρτάται κυρίως από το επιδέξιο και σχολαστικό ζύμωμα της ζύμης. Μόνο έμπειρα χέρια μπορούν να καταλάβουν πότε η ζύμη είναι αρκετά εύπλαστη και έτοιμη για το κέικ. Σε αυτό το σημείο, προστίθενται ζάχαρη και γάλα καρύδας. Αλλά το μοναδικό χαρακτηριστικό των ρυζογκοφρετών από το Δέλτα του Μεκόνγκ είναι ότι λίγη ψιλοαλεσμένη πάστα σόγιας προστίθεται στο κολλώδες αλεύρι ρυζιού κατά το ζύμωμα. Αυτό κάνει αυτόματα το κέικ μεγαλύτερο και πιο φουσκωτό.

Μόλις η ζύμη αναμειχθεί καλά με το καρύκευμα, πλάθεται σε μπαλάκια και στη συνέχεια ανοίγεται με τον πλάστη. Το γρήγορο και επιδέξιο άνοιγμα της ζύμης δεν είναι κάτι που μπορούν να κάνουν όλοι. Ένα άπειρο χέρι θα έχει ως αποτέλεσμα μια ανομοιόμορφα στρογγυλή και λεπτή ζύμη, και αφού ανοίξετε μόνο δέκα κομμάτια, το χέρι σας θα πονέσει. Αλλά παραδόξως, ο Λονγκ πάντα πλένει την πιο όμορφη ζύμη στο σπίτι. Μόλις ανοίξει μια παρτίδα ζύμης, την βάζουν αμέσως έξω για να στεγνώσει.

Τα στρώματα που χρησιμοποιούνται για το στέγνωμα πρέπει να είναι καινούργια και καλά πλυμένα και στεγνά πριν στεγνώσουν τα κέικ. Διαφορετικά, οι ίνες κάνναβης του στρώματος θα κολλήσουν στα κέικ, κάνοντάς τα να φαίνονται αντιαισθητικά. Σε μια ηλιόλουστη μέρα, το στέγνωμα διαρκεί περίπου μισή μέρα. Αφού αφαιρέσετε τα κέικ, πρέπει να τα ανακατέψετε και να τα κάνετε να αεριστούν μέχρι να κρυώσουν εντελώς πριν τα τοποθετήσετε. Διαφορετικά, τα φουσκωμένα κέικ θα απελευθερώσουν ζάχαρη και θα κολλήσουν μεταξύ τους, καθιστώντας δύσκολη την αφαίρεσή τους.

Ο θείος μου από την πλευρά της μητέρας μου, Λονγκ, έκανε κάθε βήμα για να φτιάξει φουσκωτά κέικ ρυζιού, οπότε πριν πάει στο εξωτερικό για σπουδές, κάθε χρόνο γύρω στα μέσα του δωδέκατου σεληνιακού μήνα, άρχιζε να φτιάχνει κέικ για να τρώει η οικογένεια, και αν είχε λίγα επιπλέον, τα πουλούσε. Δεν ξέρω πού τα πουλούσε, αλλά μια χρονιά αγόρασε στη γιαγιά μου μια στοίβα μεταξωτά Lãnh Mỹ A. Ο Λονγκ έλεγε ότι τα χρήματα που κέρδιζε πουλώντας φουσκωτά κέικ ρυζιού όλη την εποχή του Tet ήταν αρκετά μόνο για να αγοράσει αυτή τη στοίβα.

Στις μέρες μας, σχεδόν κανείς δεν φτιάχνει μετάξι Lãnh Mỹ A πια, γιαγιά. Ίσως το φτιάχνουν για να το πουλήσουν στους Γάλλους ή τους Αμερικανούς. Αλλά στη χώρα μας, μόνο οι πλούσιοι μπορούν να αγοράσουν Lãnh Mỹ A. Είναι απίστευτα ακριβό, ξέρεις. Αν φοράς Lãnh Mỹ A, τότε είσαι πλούσιος από αυτή την βαλτώδη περιοχή, γιαγιά. Αυτό ήταν όταν ο Λονγκ ήταν μόλις 20 χρονών, νομίζω.

***

Σαν ένα χωράφι που περιμένει προσχωσιγενές έδαφος μετά από περιόδους ξηρασίας, γεμάτο λαχτάρα, ο Λονγκ επέστρεψε σπίτι ένα πρωί στο τέλος του δωδέκατου σεληνιακού μήνα, την εικοστή ένατη ημέρα του σεληνιακού έτους. Με φόντο τον καταγάλανο ουρανό, τα σπουργίτια κελαηδούσαν, διασχίζοντας την άνοιξη. Ο Λονγκ άφησε τη βαλίτσα του στο κατώφλι. Η γιαγιά ήταν απασχολημένη τακτοποιώντας κέικ, γλυκά και φρούτα στην Αγία Τράπεζα. Άκουσε τις ηχώ φωνές των αδερφών της Θάω και του Θωμ:

Γιαγιά, γυρίζουμε σπίτι για το Τετ (Βιετναμέζικη Πρωτοχρονιά)...

Ο Λονγκ έτρεξε και στάθηκε ακριβώς μπροστά στη γιαγιά του, με τα μάτια του κόκκινα και πρησμένα. Το μικρό αγόρι είχε σκόπιμα κρατήσει σιωπή για την επιστροφή του, παρασυρμένο από το κάλεσμα της άνοιξης. Ήταν σαν ένα δώρο Πρωτοχρονιάς για να ζεστάνει την καρδιά της γιαγιάς του μετά από τόση αναμονή. Η γιαγιά του, με τρεμάμενα χέρια, άγγιξε απαλά τον εγγονό της.

- Γαμώτο, Λονγκ... Α, λοιπόν, ήρθε η Τετ, αγάπη μου... δώσε αυτή τη στοίβα με τα κολλώδη ρυζογκοφρέτες στη γιαγιά. Σήμερα προσφέρουμε ένα γεύμα για να καλωσορίσουμε τους προγόνους μας να γιορτάσουν μαζί μας την Τετ.

Η Ουτ Τάι κρατούσε τη στοίβα με τα ρυζογκοφρέτες, δυσαρεστημένη. «Τίνος είναι αυτά τα ρυζογκοφρέτες; Είναι τόσο χοντρά, γιαγιά! Δεν έχουν ανοιχτεί ακόμα όλα. Άσε με να μουλιάσω το κολλώδες ρύζι και θα φτιάξω μια νέα δόση αύριο. Θα τα ψήσω την πρώτη μέρα του Τετ, γιαγιά, εντάξει;»

Είναι μόνο 29 του σεληνιακού μήνα, αλλά η άνοιξη έχει ήδη φτάσει στην καρδιά μου.

Τονγκ Φουόκ Μπάο

Πηγή: https://baodaklak.vn/van-hoa-du-lich-van-hoc-nghe-thuat/van-hoc-nghe-thuat/202602/tet-cua-ngoai-d1a354e/