بیشتر کتیبههای چم که تا به امروز باقی ماندهاند، بر روی ستونهای سنگی یا ستونهای معابد و برجها، تعداد کمی بر روی صخرههای طبیعی یا بر روی تزئینات معماری و اشیاء فلزی یافت شدهاند. کتیبههای چم در بسیاری از نقاط ویتنام مرکزی یافت شدهاند که اکثر آنها در استان کوانگ نام واقع شدهاند.
کتیبههای چم از اواخر قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم توسط دانشمندان فرانسوی جمعآوری، رونویسی (به خط لاتین ترجمه) و به فرانسوی ترجمه شدند. در سال ۱۹۲۳، جی. کوئدس در هانوی «کاتالوگ آماری عمومی کتیبههای چم و کامبوج» را منتشر کرد و آنها را به ترتیب با نماد C شمارهگذاری کرد که در مجموع ۱۷۰ واحد، از C1 تا C170 بود؛ از این تعداد، ۷۲ کتیبه در کوانگ نام، ۲۵ کتیبه در نین توآن، ۱۸ کتیبه در بین دین و ۱۷ کتیبه در خان هوا یافت شد. تا به امروز، تعداد کتیبههای چم کشف شده به ۲۴۷ رسیده است.
کتیبههای چم از خط برهمی استفاده میکنند - یک سیستم نوشتاری که در قرن سوم پیش از میلاد در هند شکل گرفت و با نام برهمی لیپی شناخته میشود، به معنای «سیستم نوشتاری خدای برهمی» که ویتنامیها آن را به «خط سانسکریت» ترجمه میکنند (همچنین به معنای خط برهما/Brahma/Brahmī).
این سیستم نوشتاری برای نوشتن سانسکریت در هند مورد استفاده قرار میگرفت و بعدها برای زبانهای جنوب شرقی آسیا، از جمله چام قدیم، به کار گرفته شد. از قرن هشتم به بعد، خط برهمی به تدریج توسط جوامع محلی اقتباس شد تا به سیستم نوشتاری زبانهای مختلف دیگر تبدیل شود.
حکاکی ستونهای سنگی اغلب با ساخت معابد و بتکدهها مرتبط بود، که در درجه اول شامل ستایش خدایان و پادشاهان، فهرست نذورات و در نهایت، اغلب اعطای پاداش به کسانی که آنها را حفظ میکردند، یا هشدارهایی علیه کسانی که معابد، بتکدهها و نذورات را نابود میکردند، میشد.
کتیبههای چام اطلاعاتی در مورد تاریخها، سلسلهها و موقعیتهای جغرافیایی پادشاهی باستانی چامپا در اختیار ما قرار میدهند، ضمن اینکه جنبههایی از زندگی اجتماعی و باورهای معاصر را نیز منعکس میکنند - سطحی از اعتبار که با هیچ سند دیگری قابل مقایسه نیست.
در سراسر کتیبهها، اشاراتی به درگیریها بین مناطق مختلف چامپا یا با کشورهای همسایه پراکنده شده است. این اطلاعات ارزشمندی برای بازسازی تصویر تاریخی و فرهنگی نه تنها منطقه کوانگ نام، بلکه کل شبه جزیره هندوچین در هزاره اول میلادی است.
گذشته از برخی کتیبههای چام که در کوانگ نام یافت شدهاند و توسط باستانشناسان فرانسوی به هانوی آورده شدهاند و اکنون در موزه ملی تاریخ نگهداری و به نمایش گذاشته شدهاند، تعداد قابل توجهی کتیبه چام در استان کوانگ نام باقی مانده است.
تنها در محوطه باستانی مای سان (منطقه دوی شوین)، ۳۶ کتیبه فهرستبندی شدهاند، از جمله برخی که هنوز نسبتاً دستنخورده باقی ماندهاند و اطلاعات مهمی در مورد تاریخ و فرهنگ چامپا ارائه میدهند.
کتیبه C 89 (که در حال حاضر در سالن نمایشگاه پناهگاه مای سان نگهداری میشود) که در سالهای ۱۰۸۸/۱۰۸۹ خلق شده است، از زبان چام قدیمی استفاده میکند و شایستگیهای شاه جایا ایندراورمادیوا را در بازسازی پادشاهی چامپا پس از ویرانی آن در جنگ ثبت میکند.
کتیبه C 100 (که در سال ۱۱۵۷/۱۱۵۸ نصب شده است) که هنوز در محل اصلی خود در برج G قرار دارد، از زبان سانسکریت و خط باستانی چم استفاده میکند و شایستگیهای پادشاه جایا هاریوارما دِوا را ثبت میکند، کسی که کشورهای همسایه را فتح کرد و یک برج و مزارع در این منطقه را به خدای سیوا تقدیم کرد.
علاوه بر تعداد زیادی کتیبه که در محوطه مای سان باقی ماندهاند، تعدادی کتیبه نیز در مکانهای دیگر پراکنده شدهاند، مانند کتیبه C 66 در محوطه دونگ دونگ (تانگ بین)، کتیبه C 140 در محوطه هونگ کو (کو سون) و برخی کتیبههای تازه کشف شده.
به طور خاص، در امتداد ساحل جنوبی رودخانه تو بون، کتیبههای متعددی بر روی صخرههای طبیعی وجود دارد که اطلاعاتی در مورد نشانههای مرزی که پادشاهان چامپا برای به دست آوردن حمایت الهی برای سرزمین و پادشاهی خود به خدای سیوا «پیشکش» میکردند، ارائه میدهند.
اگرچه بیشتر کتیبههای چام در کوانگ نام در اوایل قرن بیستم توسط محققان فرانسوی رونویسی و ترجمه شدند، اما به دلیل محتوای کتیبههای چام که با پرستش خدایان مرتبط است، سبک زبانی مختصر، کنایهها، استعارهها و اغراقهای متعدد؛ و این واقعیت که بسیاری از حروف فرسوده و شکسته شدهاند؛ تحقیقات و بازنگری بیشتری برای ترجمه کتیبههای چام مورد نیاز است.
پیش از هر چیز، لازم است که این میراث مستند ارزشمند به درستی فهرستبندی و حفظ شود و ارائه محتوای آن به گونهای سازماندهی شود که در خدمت تحقیقات علمی و همچنین نیاز عموم به درک تاریخ باشد. ایجاد پروندهای برای رتبهبندی مجموعه کتیبههای چم در کوانگ نام نیز تلاشی ارزشمند برای افزایش علاقه جامعه به این نوع منحصر به فرد از میراث مستند است.
منبع: https://baoquangnam.vn/di-san-van-khac-cham-tai-quang-nam-3026580.html
نظر (0)