Giấc mơ du lịch sinh thái ở Thành Bình Thọ

Nằm ở hạ nguồn sông Con, xã Thành Bình Thọ, tỉnh Nghệ An được biết đến là nơi lưu giữ được nhiều nét bản sắc văn hóa, đặc biệt là công trình văn hóa tâm linh và phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc Thái. Đó là điều kiện để địa phương xây dựng kế hoạch phát triển du lịch, góp phần xóa đói giảm nghèo.

Báo Nghệ An•23/03/2026

Đánh thức giá trị di sản

Vượt cầu Cây Chanh thuộc xã Nhân Hòa, men theo tuyến đường ven dòng sông Con, chúng tôi đến với đền Trương Hán, thuộc thôn Hồng Sơn, xã Thành Bình Thọ. Ngôi đền tọa lạc trên ngọn núi Tả Ngọn, xung quanh là đồi núi, đồng bãi và xóm làng, phía trước là dòng khe Trằng uốn lượn tạo nên vẻ uy nghi, đền được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Ông Nguyễn Văn Cảnh, người quản lý di tích đền Trương Hán cho biết: Ngôi đền được xây dựng vào thời Lê Trung Hưng (hơn 500 năm trước), thờ Trương Công Hán – một tù trưởng người dân tộc Thái có công giúp đỡ nghĩa quân Lam Sơn.

Lễ cắt băng khánh thành Đền Trương Hán. Ảnh: CSCC

Tương truyền, khi nghĩa quân Lam Sơn do Bình Định Vương Lê Lợi dẫn đầu tiến quân từ Thanh Hóa vào Nghệ An theo đường thượng đạo, sau khi chiến thắng trận Bồ Đằng ở Qùy Châu đã tiến quân vào vùng Khe Trằng (xã Thành Bình Thọ và xã Tiên Đồng ngày nay). Bình Định Vương Lê Lợi quyết định dừng chân tại đây để chiêu mộ binh sĩ, chuẩn bị lương thảo để tiến đánh giặc Minh ở thành Trà Lân (thuộc xã Con Cuông ngày nay).

Tại đây, Lê Lợi và nghĩa quân được tù trưởng Trương Công Hán giúp đỡ bằng cách ủng hộ lương thảo và vận động thanh niên trai tráng gia nhập nghĩa quân. Nhờ đó, nghĩa quân Lam Sơn được tiếp thêm sức mạnh, tiến hành bao vây và công phá quân giặc ở thành Trà Lân, làm nên trận chiến “trúc chẻ, tro bay” như Nguyễn Trãi đã viết trong “Bình Ngô đại cáo”.

Cuộc kháng chiến chống quân Minh thắng lợi, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế và phong cho Trương Công Hán chức Khả Lãm Quốc Công. Sau khi mất, ông được vua Lê Thái Tổ ban sắc phong và cho lập đền thờ để nhân dân vùng Khe Trằng chăm sóc hương khói.

Nhân dân và du khách về chiêm bái đền Trương Hán, xã Thành Bình Thọ. Ảnh: CSCC

Trải qua hàng trăm năm, đến thời kỳ chiến tranh chống Mỹ, đền Trương Hán bị xuống cấp rồi đổ sập. Đến năm 2013 chính quyền và nhân dân địa phương đã vận động, quyên góp kinh phí phục dựng và tổ chức khánh thành đền vào năm 2022.

Đồng thời, tổ chức tế lễ vào giữa tháng 6 Âm lịch và dịp Lễ hội Bươn Xao (20/8 Âm lịch) để tưởng nhớ công đức và cầu mong sự chở che của thần linh. Đền Trương Hán là điểm đến tâm linh của người dân trong vùng và du khách gần xa, nhất là ngày đầu tháng và ngày rằm rất nhiều người đến dâng hương, dâng lễ cầu bình yên, phúc lộc.

Theo lãnh đạo xã Thành Bình Thọ, đền Trương Hán là một trong những điểm nhấn trong kế hoạch phát triển du lịch của địa phương, là điểm dừng chân để du khách tham quan, chiêm bái và gửi gắm đời sống tâm linh. Từ sân đền du khách có thể ngắm phong cảnh một vùng rộng lớn, thu vào tầm mắt cảnh đẹp xóm làng, núi non và đồng bãi, hình dung về trận chiến năm xưa của nghĩa quân Lam Sơn.

Sinh kế bền vững cho đồng bào Thái

Rời đền thờ Trương Hán, chúng tôi đến bản Hùng Thành nằm bên tả ngạn sông Con, là nơi cư trú lâu đời của đồng bào dân tộc Thái. Qua chiếc cầu treo nhỏ bắc qua sông là bản làng trù phú với những con đường sạch sẽ, hai bên đường trồng đầy hoa cùng những ngôi nhà sàn cổ, gợi lên nhịp sống bình yên.

Nhân dân và du khách tham dự lễ hội cầu mùa tại bản Hùng Thành, xã Thành Bình Thọ. Ảnh: Công Kiên

Trưởng bản Vi Văn Dương cùng bà con Hùng Thành đón khách bằng sự niềm nở qua những nụ cười và cái bắt tay thật chặt. “Bản hiện có hơn 250 hộ, hơn 1 nghìn nhân khẩu, phần lớn là đồng bào dân tộc Thái, nguồn thu nhập chính là từ vườn rừng và chăn nuôi. Từ khi phát triển du lịch cộng đồng, bản chúng tôi đã đón nhiều đoàn khách về tham quan, trải nghiệm và để lại ấn tượng tốt đẹp”, ông Vi Văn Dương nói.

Năm 2022, UBND xã Thành Sơn (cũ) xây dựng đề án phát triển du lịch cộng đồng ở bản Hùng Thành dựa trên đời sống và bản sắc văn hóa của đồng bào Thái nơi đây. Bởi bà con bản Hùng Thành vẫn giữ được không gian văn hóa và phong tục, tập quán cũng như nét đẹp văn hóa cổ truyền.

Hội cồng chiêng ở bản Hùng Thành, xã Thành Bình Thọ. Ảnh: Công Kiên

Trong đó phải kể đến văn hóa cồng chiêng, văn hóa ẩm thực và nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Nhiều gia đình có điều kiện làm nhà sàn khang trang, có thể làm điểm homestay để đón tiếp, phục vụ khách du lịch.

Miếu thờ của bản đã được phục dựng, là nơi dân bản tổ chức lễ cầu mùa vào dịp đầu Xuân và lễ mừng lúa mới vào giữa tháng 5 Âm lịch sẽ tạo thêm điểm nhấn để trải nghiệm đời sống văn hóa khi đặt chân đến bản Thái nơi hạ nguồn dòng sông Con.

Đến nay, bản Hùng Thành đã xây dựng 3 điểm homestay để làm điểm lưu trú cho khách du lịch. Đồng thời, thành lập CLB Dân ca - Dân vũ để giao lưu với du khách; lập các tổ dệt thổ cẩm, tổ chế biến món ăn để du khách trải nghiệm; cải tạo hồ trồng sen tạo cảnh quan hấp dẫn để thu hút du khách.

Nghĩa là không gian núi rừng xanh tươi, bãi sông thơ mộng, bản làng trù phú, phong tục đặc sắc, hồ sen ngát hương đã đưa bản Hùng Thành trở thành điểm đến lý tưởng của không ít du khách. Đặc biệt, dịp Lễ hội cầu mùa tổ chức vào đầu Xuân 2026 đã thu hút hàng nghìn du khách về trẩy hội, hòa chung niềm vui với người dân Thành Bình Thọ.

Nhân dân và du khách cùng múa lăm vông, uống rượu cần tại bản Hùng Thành, xã Thành Bình Thọ. Ảnh: Công Kiên

Theo bà Ngô Thị Huyền – Chủ tịch UBND xã Thành Bình Thọ, xã đang có kế hoạch bổ sung đề án phát triển du lịch của địa phương, trọng tâm là kết nối điểm du lịch cộng đồng bản Hùng Thành, đền Trương Hán và chèo thuyền khám phá sông Con.

Cụ thể, khi đến với vùng đất này, du khách sẽ được trải nghiệm phong tục, bản sắc văn hóa dân tộc Thái và lưu trú ở bản Hùng Thành; chiêm bái đền Trương Hán và ngồi thuyền ngược sông Con để ngắm cảnh và trải nghiệm việc chài lưới.

Nếu khách có nhu cầu, có thể mở rộng kết nối với các điểm du lịch ở các xã lân cận như bãi đá Tam Sơn (xã Nhân Hòa), bản Khe Rạn (xã Con Cuông) và bản Thái Minh, đền Vua Lê (xã Tiên Đồng).

“

Các tuyến đường giao thông trên địa bàn đã được nâng cấp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại; nguồn thu nhập và mức sống của người dân cũng đang dần được nâng lên. Nếu thực hiện thành công đề án phát triển du lịch sẽ vừa góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa thúc đẩy đời sống mọi mặt, diện mạo bản làng sẽ thêm phần khởi sắc”

Bà Ngô Thị Huyền-Chủ tịch UBND xã Thành Bình Thọ