Ngày 16/6/2025 đã trở thành cột mốc trọng đại đối với người dân Cát Bà: huyện đảo chính thức trở thành đặc khu mang tên đặc khu Cát Hải. Một không gian phát triển mới đánh thức tiềm năng lợi thế của vùng đất quy tụ những tinh hoa rừng - biển và những di sản thiên nhiên thế giới, để quần đảo này trở thành "viên ngọc xanh" trên vịnh Bắc bộ.
Từ một quần đảo hoang sơ...
Ông Phạm Vĩnh Toàn, Phó Giám đốc Ban Quản lý các Vịnh thuộc quần đảo Cát Bà có thâm niên công tác hơn 30 năm trên huyện đảo (bây giờ là đặc khu Cát Hải). Ông sinh ra và lớn lên tại xã đảo Phù Long. Chứng kiến những đổi thay của vùng đảo quê hương, với ông Toàn, đó là một kỳ tích.
Cát Hải quy hoạch 3 vùng nuôi trồng thủy sản gắn với bảo tồn biển. Ảnh: TL.
Giai đoạn những năm 2000, huyện đảo còn chưa có điện lưới. Ở vùng trung tâm huyện, chỉ những cơ quan trọng yếu mới có điện chạy máy phát, còn các xã đảo Gia Luận, Trân Châu, Xuân Đám, Hiền Hào, Phù Long, Việt Hải vẫn còn là những vùng trũng. Tiếng là đảo gần bờ, chỉ cách trung tâm thành phố 30 km nhưng giai đoạn đó, ra được Cát Bà phải qua 2 chuyến phà: bến Gót và bến Cái Viềng. Những chiếc phà công nghệ lạc hậu, cũ kỹ, một chuyến cập bến mất hàng giờ đồng hồ, và cũng chỉ có vài ba chuyến trong ngày… Xã đảo với đất liền, vì thế mà xa ngái ngay từ trong… suy nghĩ.
"Những năm 2000, Cát Bà vẫn còn là hòn đảo hoang sơ, giao thông rất cách trở, kinh tế chủ yếu phụ thuộc vào lồng bè nuôi trồng thủy sản theo kiểu quảng canh, còn du lịch gần như chưa có tiếng tăm. Ngay như thủy sản nuôi trồng, việc tiêu thụ cũng rất hạn chế do cách núi ngăn sông. Du lịch tại Cát Bà và vịnh Lan Hạ chỉ thực sự bùng nổ trong khoảng 10 năm trở lại đây nhờ Nhà nước đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng giao thông (cầu đường, cáp treo…), mạng viễn thông và công tác truyền thông quảng bá”, ông Toàn chia sẻ.
Đặc khu Cát Hải đang sở hữu những lợi thế về tài nguyên rừng - biển và những di sản thiên nhiên thế giới, những lợi thế để trở thành "viên ngọc xanh" của vịnh Bắc bộ. Ảnh: KT.
Nằm vị trí phía đông nam của thành phố Hải Phòng, cách trung tâm thành phố khoảng 30 km đường biển, đặc khu Cát Hải có tổng diện tích tự nhiên gần 345 km2 (chưa bao gồm khu vực quần đảo Long Châu) với 388 đảo lớn nhỏ. 2 đảo chính là đảo Cát Hải (còn gọi là khu Đôn Lương) và đảo Cát Bà (còn gọi là khu Hà Sen). Cát Hải nổi tiếng khắp cả nước với thương hiệu nước mắm trứ danh. Còn Cát Bà - "viên ngọc xanh" nơi cửa biển giữ trong lòng những di sản thế giới.
Trong niềm tự hào của người dân vùng đảo, Cát Hải là nơi hội tụ của rừng, biển, núi đá vôi và hệ sinh thái rừng ngập mặn Phù Long, tạo nên vẻ đẹp hài hòa, hùng vĩ và thơ mộng hiếm nơi nào có được. Khu vực này là cửa ngõ phía Tây Nam của vịnh Bắc bộ, gối đầu với vịnh Hạ Long, và là một phần trong hệ sinh thái biển - đảo liên kết đặc biệt.
Với việc Unesco công nhận quần đảo Cát Bà là Khu dự trữ sinh quyển thế giới (năm 2004); Hiệp hội Các vịnh đẹp nhất thế giới (MBBW) công nhận Lan Hạ là một trong những vịnh đẹp nhất toàn cầu (năm 2020) và Di sản thiên nhiên thế giới quần đảo Cát Bà - Hạ Long là Di sản thiên nhiên thế giới, danh tiếng Cát Bà đã nổi danh toàn cầu.
Đặc biệt, đảo Cát Bà là nơi sinh sống duy nhất của loài voọc đầu vàng - một trong những loài linh trưởng quý hiếm nhất thế giới, được xếp hạng cực kỳ nguy cấp (CR) trong Sách Đỏ IUCN. Voọc Cát Bà không chỉ là biểu tượng của hệ sinh thái đặc hữu mà còn là “nhận diện thương hiệu” riêng của Cát Bà, giống như voọc chà vá chân xám của bán đảo Sơn Trà. Chưa hết, vùng biển rộng cho phép Cát Hải mở rộng phát triển vùng nuôi trồng thủy sản và các ngành nghề, dịch vụ nghề cá.
Những tiềm năng này cho phép Cát Hải mơ những giấc mơ lớn, nhất là trong kỷ nguyên hướng về đại dương, và những chiến lược phát triển kinh tế hướng biển.
... tới những quyết sách lớn
Đại hội Đảng bộ lần thứ I (nhiệm kỳ 2025-2030) đặc khu Cát Hải đặt mục tiêu trở thành đặc khu hiện đại, văn minh, là địa bàn trọng điểm kinh tế biển của thành phố và các tỉnh phía Bắc, trong đó đảo Cát Bà trở thành khu du lịch quốc gia, trung tâm du lịch sinh thái biển quốc tế; đảo Cát Hải là trung tâm dịch vụ cảng biển - logistics, khu công nghiệp hiện đại.
Đường bao biển đẹp nhất miền Bắc ôm trọn vẹn trung tâm Cát Bà. Ảnh: TT.
Từ nghị quyết đến hành động, Trưởng phòng Kinh tế Hạ tầng đặc khu Cát Hải Phạm Văn Hợp cho biết, địa phương đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật làm tiền đề phát triển kinh tế - xã hội. Các dự án đầu tư công được ưu tiên theo thứ tự cấp thiết, tập trung vào những công trình có tác động thúc đẩy tăng trưởng và cải thiện hạ tầng phục vụ du lịch. Mục tiêu cụ thể, tốc độ tăng giá trị tổng sản phẩm trên địa bàn đạt trên 15%; thu nhập bình quân đầu người tăng trên 15%; tổng thu ngân sách đạt 580 tỷ đồng, tiếp đón hơn 4,7 triệu lượt khách du lịch.
Để đạt được những mục tiêu đề ra, UBND đặc khu Cát Hải đã triển khai hàng loạt giải pháp cụ thể, toàn diện. Trọng tâm là tăng cường xúc tiến, quảng bá du lịch Cát Bà với nhiều hình thức đa dạng, phong phú, phối hợp với các đơn vị thực hiện truyền thông và bảo tồn, phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà.
Trong lĩnh vực kinh tế biển, địa phương tiếp tục triển khai các nhiệm vụ liên quan đến nuôi trồng thủy sản theo quy hoạch, hoàn thiện việc giao khu vực biển cho các cơ sở nuôi trồng; chủ động phối hợp mở rộng diện tích khu neo đậu cho tàu lưu trú nghỉ đêm, đẩy nhanh tiến độ công bố vùng du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trên các vịnh thuộc quần đảo Cát Bà.
Bên cạnh đó, địa phương tập trung vốn cho các dự án, công trình trọng điểm, các dự án có tác động thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn, khuyến khích đầu tư kết cấu hạ tầng phục vụ du lịch và kinh tế địa phương. Đẩy nhanh tiến độ các dự án và giải ngân vốn đầu tư công, đảm bảo kế hoạch.
Đặc khu Cát Hải đang mơ những giấc mơ lớn trong kỷ nguyên hướng tới đại dương. Ảnh: TT.
Tiềm năng, dư địa, không gian lớn để phát triển du lịch, sản xuất nông nghiệp với các sản phẩm OCOP có giá trị kinh tế, cả 2 mũi nhọn này đều gắn với không gian biển. Tầm nhìn chiến lược của đặc khu luôn hài hòa các yếu tố: khai thác lợi thế gắn với bảo tồn biển - đảo.
Theo ông Hợp, đặc khu Cát Hải đang sở hữu hơn 40 sản phẩm OCOP, trong đó có 2 sản phẩm 5 sao quốc gia (sản phẩm nước mắm Cát Hải, Quang Hải); 40 sản phẩm 4 sao; 2 sản phẩm 3 sao) cùng nhiều đặc sản biển đặc trưng khác của địa phương. Những mô hình kinh tế xanh, vừa phát triển kinh tế vừa bảo tồn, bảo vệ môi trường sinh thái biển; tăng cường kiểm soát các hoạt động nuôi trồng thủy sản, xử lý vi phạm và bảo đảm vệ sinh môi trường trên toàn vịnh. Đây được xem là giải pháp quan trọng để bảo vệ hệ sinh thái, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển du lịch bền vững.
Nuôi hải sản lồng bè trên đảo Cát Bà. Ảnh: KT.
Triển khai thực hiện Nghị quyết số 08 của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố về chuyển đổi xanh thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050; Kế hoạch số 133/KH-UBND ngày 16/4/2026 của UBND thành phố, ngày 20/3/2026, Ban Chấp hành Đảng bộ đặc khu ban hành Nghị quyết số 03 về chuyển đổi xanh trên đảo Cát bà, đặc khu Cát Hải, giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050 với mục tiêu chuyển đổi xanh các lĩnh vực trên địa bàn đảo Cát Bà, trong đó thực hiện toàn diện trên 6 lĩnh vực (du lịch, giao thông vận tải, năng lượng, nông nghiệp, xây dựng, lối sống); lấy phát triển du lịch xanh là trụ cột, tạo động lực cho quá trình chuyển đổi xanh toàn diện; quyết tâm xây dựng Cát Bà thành “đảo xanh”, đưa đảo Cát Bà trở thành trung tâm du lịch quốc tế.
Giao biển, phát triển kinh tế biển gắn với bảo tồn biển
Phó Giám đốc BQL các Vịnh thuộc quần đảo Cát Bà Phạm Vĩnh Toàn cho biết, tình trạng rác phao xốp trôi nổi trước đây rất nghiêm trọng, đặc biệt năm 2023 nhưng nay đã giảm mạnh do Cát Bà gần như không còn sử dụng phao xốp. Ban quản lý đang vận động các chủ tàu du lịch chuyển sang dùng túi nilon sinh học dễ phân hủy, giảm rác thải nhựa.
Du thuyền trên vịnh Lan Hạ. Ảnh: KT.
Về mặt nước nuôi trồng, thực hiện theo Quyết định số 3876 của UBND TP Hải Phòng với ba vùng quy hoạch: Vịnh bến Bèo (86 vị trí lồng bè), hòn Phơi Quýt (31 vị trí lồng bè) và khu Ghẹ Gầm Áng Kê (quy hoạch 24 vị trí nuôi nhuyễn thể). Diện tích quy định là 320 m² cho mỗi lồng bè cá và 600m² cho giàn nuôi nhuyễn thể. Tính đến nay, đã giao được mặt nước cho 97 cơ sở trên tổng số 141 vị trí.
Ông Toàn cho hay, quá trình giao mặt nước đang gặp khó khăn do các thủ tục cấp phép mới yêu cầu người dân phải lập phương án sản xuất và xin phê duyệt từ cấp sở, gây trở ngại lớn do bà con chưa quen với thủ tục giấy tờ. Diện tích quy hoạch chưa đáp ứng đủ nhu cầu do trước đây có hơn 150 hộ gắn bó với nghề nuôi trồng nhưng chỉ có 117 vị trí quy hoạch lồng bè cá và 24 vị trí nhuyễn thể khiến nhiều người dân sẽ không có diện tích mặt nước nuôi trồng. Để giải quyết vấn đề này, Ban đã khảo sát và đề xuất thành phố mở rộng thêm khu vực nuôi nhuyễn thể sang khu vực xã Xuân Đám và Trân Châu để tạo không gian nuôi trồng thủy sản hợp pháp cho người dân.
Đảo Cát Hải là trung tâm dịch vụ cảng biển - logistics, khu công nghiệp hiện đại. Ảnh: KT.
Đề án nuôi trồng thủy sản tại Cát Hải ban đầu khuyến khích người dân sử dụng vật liệu nâng nổi HDPE nhưng thực tế cho thấy HDPE có giá rất đắt (khoảng 900 triệu đồng/bè); nước ở các ô nuôi cá kém lưu thông, các liên kết sắt thép dễ bị han rỉ đứt gãy và người dân khó khăn trong việc sửa chữa khi lồng bè hỏng hóc. Định hướng hiện nay đang thí điểm chuyển sang sử dụng vật liệu composite đùn thanh. Vật liệu này có giá thành rẻ hơn một nửa (khoảng 450 triệu đồng/bè), bền chắc, nhẹ, không bị mối mọt hay ăn mòn như gỗ, dễ tích hợp pha trộn màu sắc, và đặc biệt là người dân có thể tự khắc phục, sửa chữa. Về chính sách hỗ trợ, theo Nghị quyết 51 của HĐND thành phố, người dân đóng bè mới sẽ được nhà nước hỗ trợ 30% chi phí, với hạn mức tối đa không quá 300 triệu đồng cho mỗi bè.
Mô hình thí điểm sử dụng vật liệu composite đùn thanh để làm lồng bè nuôi thủy sản tại khu vực Bến Bèo, Cát Bà.
Để đảm bảo môi trường nước trong các vịnh, đặc khu yêu cầu các cơ sở nuôi trồng phải lắp đặt hệ thống bể phốt xử lý chất thải sinh hoạt đạt chuẩn và cam kết thực hiện phân loại rác tại nguồn. Trung bình mỗi ngày, Ban quản lý sẽ thu gom rác thải (phát sinh mỗi ngày từ 8-10 khối rác, những ngày cao điểm có thể lên tới vài chục khối). Rác sinh hoạt chủ yếu đến từ gần 70 chiếc tàu du thuyền lưu trú qua đêm và rác tự nhiên trôi dạt. Rác phao xốp trôi nổi từng là vấn đề nhức nhối (đỉnh điểm năm 2023 do rác thay phao trôi dạt từ Quảng Ninh sang), nhưng nay Cát Bà gần như không còn sử dụng phao xốp nên hiện tượng này đã giảm hẳn. Sau khi thu gom, rác được tập kết và đưa về bãi rác trung tâm khu Áng Trà (xã Trân Châu) để chôn lấp.
“Ban quản lý các Vịnh trong quần đảo Cát Bà được giao chỉ tiêu 300 tỷ đồng trong năm 2026, tính đến thời điểm này doanh thu đã đạt hơn 110 tỷ đồng. Chúng tôi tự tin sẽ đạt chỉ tiêu được giao. Đáng chú ý, 70% nguồn thu đến từ khách du lịch quốc tế lưu trú qua đêm”, lãnh đạo BQL Vịnh tự tin.
Mới đây, Quy chế 113 về kết nối du lịch vùng giữa Hải Phòng và Quảng Ninh đã cho phép thông tuyến du lịch giữa vịnh Hạ Long và vịnh Lan Hạ. Khách từ hai bên có thể tham quan lẫn nhau. Nguồn thu từ tiền bán vé sẽ được chia sẻ thông qua hệ thống quét mã QR tự động. Tuy nhiên, theo ông Toàn, khó khăn là Hải Phòng chưa có bến du thuyền nước sâu nên hầu hết tàu lớn vẫn phải đón khách từ Tuần Châu (Quảng Ninh).
Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/giac-mo-lon-tren-dac-khu-cat-hai-d814011.html
