Gìn giữ và lan tỏa văn hóa đồng bào S’tiêng

Có dịp về sóc Bù Môn, xã Bù Ðăng, hỏi già Ðiểu Ðố không ai không biết đến. Ông là một trong những già làng người S’tiêng ở Ðồng Nai nỗ lực gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cộng đồng.

Ở tuổi 106, cái tuổi xưa nay hiếm nhưng già Điểu Đố vẫn minh mẫn, khỏe khoắn và lặng thầm gìn giữ những báu vật văn hóa truyền đời của dân tộc S’tiêng.

Những báu vật của già làng

Bước vào nhà dài của già Điểu Đố, dễ nhận thấy các hiện vật nhuốm màu thời gian được sắp xếp ngay ngắn từ nền đất đến trên vách, nóc nhà. Đó là bộ cồng chiêng đã theo ông qua hàng chục mùa rẫy; là những bộ sừng trâu treo sát bếp, gắn với các lễ hội mừng lúa mới của người S’tiêng; là những chiếc ché quý cùng bộ xà lung cổ được ông gìn giữ gần 100 năm.

Già Điểu Đố chậm rãi kể: Mỗi hiện vật không chỉ có giá trị vật chất mà còn chứa đựng linh hồn của người S’tiêng. Ngày trước, tiếng cồng chiêng vang lên để gọi thần linh, báo tin vui, kết nối buôn sóc. Sừng trâu là “tín vật” khẳng định vị thế, uy tín của gia chủ trong cộng đồng. Dẫu cuộc sống có lúc khó khăn, song ông vẫn quyết không bán đi những báu vật đã gắn bó với đời mình.

Sau nhiều câu chuyện, già Điểu Đố mới mở một ống trúc nhỏ được nút kín 2 đầu, cẩn trọng lấy ra vật thiêng ít người được tận mắt nhìn thấy: chiếc lông đuôi chim pơ ling (chim chèo bẻo) đen tuyền, 2 nhánh, dài hơn một gang tay. Với ông và gia đình, đây là vật được cha ông để lại nên luôn được đặt ở nơi trang trọng nhất, không ai được tùy tiện chạm vào.

Theo PGS.TS Huỳnh Văn Tới, Chi hội trưởng Chi hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tỉnh Đồng Nai, chim pơ ling là loài chim nhỏ bé nhưng kiên cường. Trong quan niệm dân gian, nơi nào có chim pơ ling xuất hiện là đất lành, trái ngọt, cuộc sống bình yên. Hình ảnh chim pơ ling dũng cảm đối đầu với loài lớn hơn để tự vệ, tiếng hót trong trẻo và dáng nhảy linh hoạt trở thành biểu tượng cho tinh thần bền bỉ, bất khuất của cộng đồng.

“Người S’tiêng xem chim pơ ling là thân thiện và thường lấy đuôi chim đính vào gùi, vũ khí hoặc vật dụng, như dấu hiệu của quyền lực và uy tín. Già Điểu Đố đã giữ chiếc đuôi chim này từ thời thanh niên, chỉ những người thực sự quý trọng văn hóa mới được ông cho xem. Xem lông đuôi chim pơ ling của già Điểu Đố, càng hiểu vì sao già làng Chơro Năm Nổi cũng trân quý vật thiêng như thế, một mực yêu cầu đính một đôi đuôi chim chèo bẻo trên mái cổng nhà dài Chơro ở xã Lý Lịch như một cách khẳng định niềm tin tâm linh và bản sắc cộng đồng” - PGS.TS Huỳnh Văn Tới chia sẻ.

Truyền lửa cho thế hệ trẻ

Không chỉ lưu giữ hiện vật, già Điểu Đố còn là “kho tư liệu sống” về phong tục, tập quán của người S’tiêng. Dù tuổi cao, già vẫn nhớ rành rẽ từng nhịp chiêng, cách tổ chức lễ hội, những câu chuyện sử thi, luật tục và cả các tri thức dân gian được người S’tiêng trao truyền qua nhiều thế hệ.

Ở tuổi 106, già Điểu Đố ít nói về mình. Điều ông thường nhắc đến là làm sao để lớp trẻ không quên những phong tục truyền thống tốt đẹp của dân tộc giữa nhịp sống hiện đại. Chính vì thế, nhiều năm trước, già đã vận động bà con thành lập Câu lạc bộ văn hóa S’tiêng tại địa phương, dạy đánh cồng chiêng, nghe kể chuyện sử thi, học dệt vải, đan gùi, làm rượu cần… Những buổi sinh hoạt không chỉ là nơi truyền dạy kỹ năng mà còn là không gian để thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn, về trách nhiệm giữ gìn bản sắc.

Ở sóc Bù Môn, giữa nhịp sống đang đổi thay từng ngày, hình ảnh già Điểu Đố lặng lẽ gìn giữ những báu vật trăm năm tuổi không chỉ là câu chuyện của một cá nhân mà còn là biểu tượng cho nỗ lực bảo tồn và lan tỏa văn hóa S’tiêng. Ông không chỉ giữ báu vật cho riêng mình mà đang giữ hồn buôn sóc, giữ ký ức và niềm tự hào của cả cộng đồng S’tiêng ở Đồng Nai hôm nay.

Già ÐIỂU ÐỐ sinh năm 1920, ở sóc Bù Môn, xã Bù Ðăng. Nhiều năm qua, ông bền bỉ gìn giữ, truyền dạy và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ, góp phần bảo tồn bản sắc người S’tiêng trên vùng đất Ðồng Nai.

 

My Ny

Nguồn: https://baodongnai.com.vn/van-hoa/202602/gin-giu-va-lan-toa-van-hoa-dong-bao-stieng-749012c/