Giữ hồn di sản tại Bắc Đế Miếu

Bắc Đế Miếu còn có tên gọi dân gian khác là chùa Ông Bắc. Đây là một công trình tín ngưỡng lâu đời gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của cộng đồng người Hoa tại An Giang. Không chỉ là nơi thờ tự, ngôi miếu còn từng là hội quán đầu tiên của người Hoa khi đến vùng đất này lập nghiệp.

Nhiều lần tác nghiệp tại Bắc Đế Miếu, tôi cảm nhận rõ nét không khí trang nghiêm và cổ kính của một công trình đã tồn tại hơn trăm năm giữa lòng đô thị Long Xuyên. Tiếng chuông đồng ngân vang, hòa cùng làn khói hương nhẹ nhàng lan tỏa khiến không gian nơi đây trở nên trầm mặc, thanh tịnh.

Bắc Đế Miếu nằm trên đường Phạm Hồng Thái, phường Long Xuyên.

Phía trước cổng chính có cặp câu đối đầy ý nghĩa.

Công trình tọa lạc bên bờ sông Long Xuyên, cách cầu Duy Tân chỉ vài bước chân. Ngôi miếu được xây dựng năm 1891, theo bố cục hình chữ “Quốc” trong kiến trúc truyền thống. Hệ thống cột tròn bằng gỗ căm xe tạo nên kết cấu vững chắc cho toàn bộ công trình. Phần cửa miếu được ghép từ 3 khối đá hoa cương lớn, gắn liền với tường dày, phía trên khắc nổi dòng chữ Hán “Tỉnh Hội quán”.

Không gian bên trong miếu mang đậm tín ngưỡng người Hoa.

Chánh điện thờ Huyền Thiên Thượng Đế.

Mái miếu được lợp ngói âm dương với hai màu xanh - đỏ đặc trưng. Tổng thể kiến trúc mang đậm phong cách Quảng Đông, nổi bật với gam màu vàng sẫm kết hợp đỏ và nâu. Trên phần mái, các chi tiết trang trí như tượng lưỡng long tranh châu, tỳ nghê và tứ linh được chạm đắp công phu, góp phần tạo nên vẻ trang nghiêm và cổ kính cho ngôi miếu.

Tại cổng chính, cặp câu đối thay lời chào ý nghĩa: “Làm khách xứ người cùng một gốc quê hương lặn lội đến sườn núi đỏ bạt ngàn, càng hun đúc nghĩa khí/ Đến ở vùng đất này đều có nhà ở công việc, tài nguyên phong phú, làm ăn giàu có”. Vì đây là hội quán tập trung của người Hoa gốc Quảng Đông đến Nam Bộ sinh sống, nên nội hàm của câu đối trên thể hiện sự đoàn kết, gắn bó của cộng đồng người Hoa nơi đây, mong muốn cho cuộc sống được ấm no đủ đầy, an cư lạc nghiệp.

Trải qua hơn 1 thế kỷ tồn tại và nhiều lần trùng tu, Bắc Đế Miếu vẫn bảo tồn được nhiều hiện vật quý giá. Trong đó có chuông đại hồng chung, đỉnh sắt, bia ghi công đức của những người đóng góp xây dựng hội quán, cùng 3 khám thờ và các bảng chạm khắc liên quan đến cõi tam giới. Đặc biệt, chiếc chuông đồng cổ vẫn được sử dụng mỗi ngày, âm thanh vang vọng như gợi nhớ về bề dày lịch sử của ngôi miếu.

Du khách tham quan, chụp ảnh tại Bắc Đế Miếu.

Với giá trị lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đặc biệt, năm 1987, Bắc Đế Miếu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Đây là niềm tự hào của người dân địa phương cũng như cộng đồng người Hoa sinh sống tại An Giang.

Ông Lôi Cẩm Chương, Chủ tịch Hội Tương tế người Hoa Long Xuyên, đồng thời là Trưởng ban Quản trị Bắc Đế Miếu cho biết, toàn bộ kiến trúc của Bắc Đế Miếu đều mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống của người Hoa. Vì vậy, cộng đồng luôn chú trọng gìn giữ nguyên vẹn từng chi tiết, từ hệ thống cột gỗ, câu đối cho đến các lư đồng cổ.

“Tuy nhiên, khó tránh khỏi việc xuống cấp di tích theo thời gian. Chúng tôi thường xuyên sơn phết, sửa chữa nhỏ mặt ngoài di tích. Điều đáng lo nhất là sau khi đường Phạm Hồng Thái được nâng cấp, Bắc Đế Miếu thấp hơn mặt đường gần 1m. Trời mưa, nước chảy tràn xuống, gây ngập cục bộ cả di tích. Chúng tôi đã báo cáo tình trạng này đến Bảo tàng tỉnh, đề xuất sớm có hướng xử lý phù hợp”, ông Lôi Cẩm Chương chia sẻ.

Không chỉ đóng vai trò là địa điểm sinh hoạt tâm linh, Bắc Đế Miếu còn gắn với nhiều hoạt động hướng về cộng đồng. Vào các dịp lễ, Tết, đặc biệt trong mùa lễ Vu Lan, Ban Quản trị Bắc Đế Miếu thường vận động nhà hảo tâm chung tay đóng góp gạo để hỗ trợ những hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Ông Lôi Cẩm Chương kể: “Năm nào chúng tôi cũng vận động được vài tấn gạo san sẻ cho người dân nhiều địa phương trong tỉnh. Bắc Đế Miếu là nơi mọi người gửi gắm ước vọng lập nghiệp, phát tài. Khi đời sống khá hơn, bà con trích nguồn tiền đóng góp cho công tác xã hội từ thiện”.

Ban Quản trị tổ chức lễ vía Ông Bắc vào mùng 3/3 âm lịch năm 2026.

Ngày mùng 3/3 âm lịch hàng năm là lễ cúng vía ông Bắc Đế. Đây là sự kiện tín ngưỡng lớn nhất trong năm, thu hút đông đảo người dân và du khách đến dâng hương, cầu bình an và tìm hiểu nét đẹp văn hóa truyền thống của cộng đồng người Hoa địa phương. Năm nay, lễ diễn ra vào ngày 19/4/2026. Trong khói nhang nghi ngút, giữa tiếng trống rộn ràng, chúng tôi cảm nhận được bức tranh sinh động về đời sống tín ngưỡng miền sông nước.

Bà Huỳnh Huệ Lan (76 tuổi, ngụ khóm 7, phường Long Xuyên) gắn bó với Bắc Đế Miếu từ khi còn trẻ. Gần như năm nào bà cũng có mặt trong các dịp lễ. “Đến giờ tuổi đã cao, nhưng cứ đến ngày lễ là tôi lại đến miếu, ít khi vắng mặt. Thậm chí, tôi còn đưa các cháu đến tham dự. Không khí trang nghiêm, ấm cúng ở đây khiến tôi cảm thấy rất gần gũi, như một phần trong đời sống tinh thần của mình”, bà Lan chia sẻ. Theo bà, việc gìn giữ và duy trì các hoạt động tại miếu vừa thể hiện lòng tôn kính đối với bậc tiền nhân, vừa giúp thế hệ sau hiểu hơn về truyền thống văn hóa của cộng đồng người Hoa.

Giữa sự phát triển không ngừng của phố thị, ngôi miếu vẫn lặng lẽ tồn tại như một điểm tựa tinh thần, nơi người dân gửi gắm niềm tin, ước vọng về cuộc sống an lành. Chứng nhân thời gian thâm trầm này đã và đang cùng con người gìn giữ nét đẹp tín ngưỡng truyền thống giữa dòng chảy hiện đại.

GIA KHÁNH

Nguồn: https://baoangiang.com.vn/giu-hon-di-san-tai-bac-de-mieu-a483285.html