Giữ hồn nón lá làng Chuông

Từ những mũi kim đầu tiên được mẹ cầm tay chỉ dạy đến những đơn hàng xuất khẩu sang nhiều quốc gia, nghệ nhân Tạ Thu Hương (sinh năm 1968, ở xã Thanh Oai, Hà Nội) đã dành gần cả cuộc đời để gắn bó với nghề làm nón lá. Không chỉ gìn giữ nghề truyền thống, chị còn tìm cách làm mới sản phẩm, mở rộng sản xuất, truyền nghề cho thế hệ trẻ và đưa hình ảnh chiếc nón Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Từ ký ức tuổi thơ đến hành trình giữ nghề

Giữa làng Chuông (xã Thanh Oai, TP Hà Nội), căn nhà của nghệ nhân Tạ Thu Hương lúc nào cũng ngập trong sắc màu của vô vàn chiếc nón. Có những chiếc nón giữ nguyên vẻ mộc mạc của nón lá truyền thống, có chiếc được phủ lụa, vẽ phong cảnh hay điểm xuyết những họa tiết mang đậm bản sắc Việt Nam. Đó là thành quả của một hành trình kéo dài hàng chục năm, bắt đầu từ những ngày chị còn theo mẹ học làm nón.

Sinh ra trong gia đình nhiều đời làm nón, chị lớn lên cùng tiếng kim khâu lách cách và những chồng nón xếp kín căn nhà nhỏ. Từ năm 7, 8 tuổi, chị đã theo mẹ học nghề. Sau mỗi buổi tan học, chị lại ngồi bên mẹ, tỉ mẩn tập từng đường kim mũi chỉ, để rồi tình yêu với chiếc nón lá trong chị cứ lớn dần theo năm tháng.

“Mẹ vừa làm vừa nhẹ nhàng uốn nắn từng thao tác cho tôi. Tôi vẫn nhớ lời mẹ dặn phải chú ý vào đường khâu, vì mũi kim có đều thì chiếc nón mới đẹp. Đến bây giờ, mỗi khi cầm kim, tôi vẫn nhớ câu mãi lời mẹ”, nghệ nhân Tạ Thu Hương chia sẻ.

Nghệ nhân Tạ Thu Hương cùng với sản phẩm nón lá của mình.

Lớn lên, chị tiếp tục gắn bó với nghề nhưng con đường ấy không dễ dàng. Năm 1998 trở thành dấu mốc đặc biệt khi chị tình cờ gặp một khách hàng nước ngoài yêu thích nón lá và đặt gần 10.000 chiếc nón. Đó là đơn hàng lớn chưa từng có, mở ra hy vọng mới cho gia đình và nhiều hộ làm nghề trong làng. Thế nhưng niềm vui nhanh chóng nhường chỗ cho lo lắng. Nón sản xuất xong liên tục bị ẩm mốc trong quá trình bảo quản. Hàng nghìn chiếc chất đầy kho không thể giao cho khách đúng hẹn. Bao nhiêu vốn liếng, công sức của gia đình và người dân gần như đổ xuống sông xuống biển.

Nghệ nhân Tạ Thu Hương nhớ lại: “Lúc đó tôi buồn đến mức nghĩ hay là thôi, mình không làm nghề này nữa. Nhìn những chiếc nón xếp kín trong kho mà chỉ biết ngồi lặng người”. Giữa lúc tưởng chừng bế tắc, chị nhận được sự động viên từ chồng, từ Hiệp hội làng nghề và bà con trong làng Chuông.

Chính sự động viên ấy giúp chị quyết định làm lại từ đầu, từng bước cải thiện quy trình sản xuất và tìm kiếm thị trường mới. Những nỗ lực ấy cuối cùng cũng được đền đáp. Gia đình chị đã xuất khẩu được hơn 5.000 chiếc nón/tháng đến nhiều nước ở khu vực châu Âu, châu Á. Từ những đơn hàng đầu tiên ấy, nón làng Chuông dần có mặt tại Nhật Bản, Pháp, Nga, Hàn Quốc, Thái Lan và nhiều quốc gia khác. Thành công ấy không chỉ giúp chị thêm vững tin gắn bó với nghề, mà còn thôi thúc chị tiếp tục tìm hướng đi mới để chiếc nón lá làng Chuông có thể chinh phục nhiều thị trường hơn.

Có thể bạn quan tâm

Giữ mạch nguồn chèo xứ Đông chảy mãiLà một trong 'Tứ chiếng chèo' nổi tiếng, chiếng chèo xứ Đông có lúc thăng, lúc trầm, song chưa khi nào lụi tắt.

Báo cũ đường xa…Có một thời, trên những cung đường Hồ Chí Minh hun hút hay ở biển đảo, món quà được mong đợi nhất không phải là thứ gì đắt tiền, mà chỉ là vài tờ báo cũ.

Gia Lai tham gia Ngày hội gia đình tại Khánh Hòa(GLO)- Chiều 28-6, trong khuôn khổ “Ngày hội gia đình Việt Nam” năm 2026 tổ chức tại tỉnh Khánh Hòa, 8 nghệ nhân Jrai đến từ làng Xóa (xã Biển Hồ, tỉnh Gia Lai) đã tham gia nhiều tiết mục đặc sắc tại chương trình giao lưu nghệ thuật “Về với Nha Trang”.

Thổi sức sống mới vào chiếc nón lá

Cầm chiếc nón vừa hoàn thiện trên tay, nghệ nhân Tạ Thu Hương say sưa kể về từng công đoạn làm nghề. Để hoàn thiện một chiếc nón lá, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn, từ chọn lá, chọn mo, làm vòng đến bứt vòng; quay, khâu, cạp nón; mạng chóp, quang dầu, nhồi nhôi và trang trí... Lá nón và mo được nhập từ rừng Hương Sơn (tỉnh Hà Tĩnh), sau đó xử lý cẩn thận để từ màu xanh chuyển thành trắng bóng.

Người thợ còn phải lựa chọn lớp lá trong, lá ngoài thật đều và khâu khéo léo để mũi kim không lộ, chiếc nón đủ kín che nắng, che mưa. “Làm nón không có khuôn mẫu hay quy cách cố định. Muốn nón bền, đẹp thì người thợ phải thật cẩn thận, khéo tay và kiên nhẫn trong từng đường kim, mũi chỉ”, nghệ nhân Tạ Thu Hương chia sẻ.

Những chiếc nón lá với đa dạng kích cỡ, màu sắc và họa tiết tại xưởng của nghệ nhân Tạ Thu Hương.

Thế nhưng, trước thị hiếu ngày càng nâng cao của người tiêu dùng, bên cạnh việc gìn giữ nón lá truyền thống, chị bắt đầu làm nón lá kết hợp nhiều chất liệu khác nhau để tạo nên những sản phẩm mới, nâng cao giá trị của chiếc nón lá. Khung nón vẫn được làm theo phương pháp thủ công của làng Chuông, nhưng lớp lá ngoài có thể được thay bằng lụa với nhiều màu sắc. Có chiếc mang sắc tím gợi nhớ xứ Huế, có chiếc màu trắng ngà điểm hoa sen, có chiếc xanh ngọc nổi bật với những hoa văn được sắp xếp tỉ mỉ.

Không chỉ thay đổi chất liệu, nhiều chiếc nón còn được vẽ thủ công hình ảnh danh lam thắng cảnh Việt Nam như Vịnh Hạ Long, cố đô Huế hay khung cảnh đồng quê Bắc Bộ. Ngoài tranh phong cảnh, sản phẩm còn được điểm xuyết bằng hoa sen, ngôi sao năm cánh hay dòng chữ “Việt Nam”, tạo điểm nhấn nhưng vẫn giữ được vẻ thanh thoát của chiếc nón.

Nghệ nhân Tạ Thu Hương bày tỏ: “Tôi muốn mỗi chiếc nón không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn kể một câu chuyện về đất nước mình. Khi du khách mang chiếc nón về, họ cũng mang theo một phần văn hóa Việt Nam”.

Sự đổi mới giúp sản phẩm của chị tiếp cận nhiều nhóm khách hàng hơn. Bên cạnh khách trong nước, nhiều đơn vị, tổ chức lựa chọn nón làm quà tặng trong các sự kiện văn hóa, ngoại giao. Mỗi năm, khoảng 60.000 chiếc nón từ cơ sở của chị được đưa ra thị trường. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn, chị từng bước mở rộng quy mô sản xuất. Ngoài xưởng chính tại gia đình, chị đầu tư thêm nguyên liệu, khu trưng bày và hệ thống đóng gói phục vụ xuất khẩu. Cơ sở của chị cũng tạo việc làm cho lao động địa phương.

Nghệ nhân Tạ Thu Hương (áo xanh) giới thiệu với du khách quốc tế về nón lá làng Chuông.

Chị cũng tiếp tục xây dựng Hợp tác xã Mây tre nón lá gồm khu trải nghiệm làng nghề, khu trưng bày, điểm check-in dành cho du khách, khu nghỉ chân, bãi đỗ xe và khu đóng gói hàng xuất khẩu. Nơi đây dần trở thành điểm đến của nhiều đoàn khách trong và ngoài nước khi muốn tìm hiểu về nghề làm nón làng Chuông.

Hoa Kỳ - Việt Nam: Đừng bỏ lỡ

Việt Nam khuyến khích doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư vào công nghệ caoSáng 26/6, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng tiếp ông Jeff Place, Giám đốc Chuỗi cung ứng của Tập đoàn Coherent (Hoa Kỳ). Tại buổi tiếp, Phó Thủ tướng khẳng định Việt Nam khuyến khích các doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và công nghiệp bán dẫn.

Khuyến khích các doanh nghiệp Hoa Kỳ mở rộng đầu tư trong lĩnh vực công nghệ caoPhó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết Việt Nam hoan nghênh các doanh nghiệp Hoa Kỳ tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam, nhất là trong các ngành công nghệ cao và lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn.

Việt Nam - Hoa Kỳ tăng cường hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranhVTV.vn - Ngày 22/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Quyền Bộ trưởng Bộ Hải quân Hoa Kỳ Hùng Cao.

Đồng thời, chị cũng mở các lớp dạy nghề miễn phí dành cho học sinh, sinh viên và những trường học có nhu cầu tìm hiểu về nghề làm nón. Theo chị, truyền nghề không đơn thuần là dạy cách chằm nón mà còn giúp người trẻ hiểu giá trị của nghề thủ công truyền thống.

Nghệ nhân Tạ Thu Hương chia sẻ: “Nếu mình chỉ giữ nghề cho riêng mình thì nghề sẽ dần mai một. Tôi mong càng nhiều người trẻ biết làm nón, yêu chiếc nón thì làng nghề càng có cơ hội phát triển”.

Với nghệ nhân Tạ Thu Hương, mỗi chiếc nón hoàn thiện không chỉ là thành quả của đôi bàn tay khéo léo mà còn là kết tinh của ký ức, tình yêu quê hương và khát vọng gìn giữ một nghề truyền thống đã gắn bó với nhiều thế hệ. Hành trình ấy vẫn đang được chị tiếp tục, để chiếc nón lá làng Chuông không chỉ hiện diện trong đời sống người Việt mà còn mang theo câu chuyện về văn hóa Việt Nam đến với bạn bè năm châu.

Nguồn: https://www.qdnd.vn/van-hoa/doi-song/giu-hon-non-la-lang-chuong-1046771