Tiếp nối các thế hệ nghệ sĩ
Quanh Kinh thành Thăng Long xưa có "Tứ chiếng chèo" vang danh, trong đó chiếng chèo Xứ Đông cùng với các xứ Đoài, Nam, Bắc còn được nhắc đến tận bây giờ.
Nói đến chèo Xứ Đông không thể không thể nhắc tới Nghệ nhân Phạm Thị Trân - người vùng Hồng Châu được vua Đinh Tiên Hoàng phong chức "Ưu Bà", giao cho việc dạy múa hát trong cung đình. Bà được ghi danh là Tổ nghề đầu tiên trong lịch sử sân khấu chèo Việt Nam.
Sau này có Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Văn Thịnh (1883 - 1973) - một trong những nghệ sĩ chèo tiêu biểu của Việt Nam. Sinh ra ở Hải Dương cũ, trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật, nghệ sĩ Nguyễn Văn Thịnh tìm đến chèo từ khi còn là cậu bé 5 tuổi, rồi được đông đảo người yêu chèo cả nước biết đến với nghệ danh Trùm Thịnh.
.jpg)
Cùng thời với Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Văn Thịnh, trên sân khấu chèo Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX xuất hiện một đào hát xuất sắc hiếm thấy. Đó là nghệ sĩ Trịnh Thị Lan, thường gọi là Cả Tam, sinh năm 1886 tại thị trấn Cẩm Giàng, huyện Cẩm Giàng (cũ), nay là xã Cẩm Giang, thành phố Hải Phòng.
Nghệ sĩ Cả Tam là đào chính thường đóng vai đôi với ông Trùm Thịnh và nổi tiếng với các vai diễn sắc sảo, tinh tế như Thị Phương, Đào Huế, Thị Mầu, Châu Long, Tú Bà, Mụ Sùng, Điềm Thị... Đến đầu năm 1953, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân ta chuyển sang giai đoạn mới, Nhà nước ta thành lập Đoàn Văn công Trung ương, bà Cả Tam đã cùng lên Chiến khu Việt Bắc.
Từ thế hệ những nghệ sĩ gạo cội như Trùm Thịnh, Cả Tam... đến sau này, chiếng chèo Xứ Đông còn xuất hiện nhiều nghệ sĩ chèo tài năng khác, đó là Nghệ sĩ Nhân dân Thúy Mơ, Nghệ sĩ Ưu tú Minh Phương (con gái nghệ sĩ Thúy Mơ), Nghệ sĩ Ưu tú Hồng Tươi... Các lớp nghệ sĩ sau này mang trọng trách truyền dạy, khơi dậy niềm yêu thích chèo đến công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Nghệ thuật chèo Xứ Đông ngày nay được tổ chức truyền dạy bài bản, quy mô, giúp nhiều đối tượng có điều kiện tiếp cận tìm hiểu về loại hình nghệ thuật này.
Sau khi Hải Phòng và Hải Dương hợp nhất, Nhà hát Chèo Hải Dương trở thành Nhà hát Chèo Xứ Đông trên cơ sở tiếp nhận bộ phận chèo từ Nhà hát Sân khấu truyền thống Hải Phòng. Đây là điều kiện để nghệ thuật chèo của Hải Phòng tiếp tục phát triển, để các nghệ sĩ chèo có thêm nhiều đất diễn.
Giữ mạch nguồn chảy mãi
Vào giữa tháng 4/2026, Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm thành phố Hải Phòng tổ chức lớp truyền dạy “Hát chèo, hát văn và nhạc cụ dân tộc” khóa I. Lớp thu hút hơn 100 học viên là những hạt nhân văn nghệ tiêu biểu của 64 xã, phường khu vực tây Hải Phòng tham gia. Dự kiến vào tháng 7/2026, lớp truyền dạy tương tự sẽ được mở ở khu vực phía đông thành phố để tạo điều kiện cho những người yêu thích văn nghệ quần chúng được tiếp cận với các môn nghệ thuật truyền thống, trong đó có nghệ thuật chèo.
.jpg)
Theo đạo diễn Phạm Minh Tuấn (Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm thành phố Hải Phòng), ngoài những lớp này, trung tâm đã tổ chức 3 lớp truyền dạy nghệ thuật truyền thống tại cơ sở ở các xã Đại Sơn, Gia Phúc và Mao Điền. Ngoài được tìm hiểu về hát văn, ca mới, tấu nhạc cụ dân tộc, dân vũ, múa độc lập...
"Các làn điệu chèo có thể dễ nhớ, dễ thuộc, dễ hát, song để hát hay, hát đúng thì có những yêu cầu khá khắt khe. Vì vậy, khi các lớp truyền dạy nghệ thuật truyền thống được mở ra có đông học viên đăng ký học chèo sẽ giúp giảng viên có thêm động lực để gắn bó với công việc truyền dạy, đưa nghệ thuật chèo tiếp cận nhiều hơn nữa", đạo diễn Phạm Minh Tuấn chia sẻ.
.jpg)
Đạo diễn Phạm Minh Tuấn tốt nghiệp lớp diễn viên chèo, Khoa Kịch hát dân tộc của Trường Đại học Sân khấu điện ảnh. Có trên 20 năm công tác, trong đó hầu hết thời gian gắn bó với công việc truyền dạy hát chèo, anh đã giúp hàng nghìn học viên biết đến và gắn bó với loại hình nghệ thuật này. Học sinh của anh có nhiều người đã đỗ vào các trường nghệ thuật chuyên nghiệp và trở thành các nghệ sĩ tiếp nối.
Theo đạo diễn Phạm Minh Tuấn, để đến với chèo, yêu cầu đầu tiên của học sinh phải là có tố chất, giọng vang rền, hiểu phách nhịp và đặc biệt phải có niềm yêu thích, đam mê. So với các loại hình nghệ thuật khác, nhất là âm nhạc hiện đại, hát chèo đang có phần "lép vế" và số lượng người trẻ tìm đến không nhiều, vì thế, anh đã đưa chèo qua "kênh" các nhà trường để truyền dạy môn nghệ thuật truyền thống này đến với đông đảo người dân, nhất là thế hệ trẻ.
"Sức sống của chèo Xứ Đông bền bỉ, song rất cần có lực lượng kế cận là những người trẻ tuổi và cần một đội ngũ truyền dạy có kỹ năng, thực sự đam mê với nghệ thuật hát chèo", đạo diễn Phạm Minh Tuấn nói.
TIẾN HUYNguồn: https://baohaiphong.vn/giu-mach-nguon-cheo-xu-dong-chay-mai-546600.html
