Giữ lại hồn cốt nghề mây tre đan ở Thái Nguyên

VHO - Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều người dân ở làng nghề Thù Lâm (Thái Nguyên) vẫn bền bỉ giữ nghề mây tre đan truyền thống, mong lưu lại hồn cốt làng nghề trước những đổi thay của cuộc sống.

Ở tuổi gần 70, ông Tạ Văn Vĩnh vẫn ngày ngày ngồi bên hiên nhà chẻ từng nan tre, miệt mài với nghề đã gắn bó hơn nửa đời người tại làng nghề truyền thống Thù Lâm, phường Vạn Xuân (Thái Nguyên).

Đôi tay thoăn thoắt chuốt từng thanh tre ngâm từ hôm trước, tiếng chẻ tre lách cách quen thuộc đưa ông ngược dòng thời gian trở về những năm tháng thời ấu thơ. Ông Vĩnh kể, ngày nhỏ bản thân từng thấy công việc này rất tẻ nhạt, quanh năm suốt tháng chỉ quanh quẩn với đống tre nứa vừa thô vừa ráp.

Nhưng rồi, những ngày ngồi bên nhìn bố làm nghề, được trực tiếp chỉ dạy từng công đoạn uốn cạp, chẻ nan đã dần làm thay đổi suy nghĩ của cậu bé năm ấy. Từ đó, tình yêu với nghề cứ thế được vun đắp và lớn lên trong ông theo năm tháng.

Làng Thù Lâm được công nhận là làng nghề truyền thống năm 2009

Làng nghề mây tre đan Thù Lâm hình thành từ những năm đầu thế kỷ 20. Ban đầu, người dân chủ yếu sản xuất vật dụng sinh hoạt gia đình, sau đó dần phát triển mạnh mẽ và trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân trong vùng.

Đến năm 2009, Thù Lâm chính thức được công nhận là làng nghề truyền thống. Hiện toàn địa phương còn khoảng 300 trên tổng số 600 hộ dân vẫn quyết tâm duy trì sản xuất các mặt hàng thủ công quen thuộc như giỏ, khay, rổ, rá...

Theo ông Vĩnh, để hoàn thiện một sản phẩm đạt chuẩn, người thợ phải trải qua quy trình nghiêm ngặt với nhiều công đoạn nối tiếp nhau, từ bước lựa chọn nguyên liệu, ngâm tre, chẻ nan, vót sợi cho đến đan tạo hình và hoàn thiện.

Quá trình này đòi hỏi người làm nghề phải đặc biệt lưu tâm ngay từ khâu chọn tre, bởi nếu cây quá non sẽ rất dễ gãy khi uốn, trong khi cây quá già lại cứng, khó chẻ nhỏ và thiếu đi độ dẻo dai cần thiết của sợi nan.

Những người còn gắn bó với nghề thủ công này đa phần là người đã có tuổi

“Nghề này cần sự kiên nhẫn và tỉ mỉ. Ngày mới học, tay ai cũng đầy vết xước do nan cứa vào da, làm nghề phải ngồi liên tục nhiều giờ đồng hồ, giữ đầu óc thật tập trung thì đường đan mới chuẩn xác”, ông Vĩnh bộc bạch.

Sự khéo léo và tinh thông của người thợ lão làng thể hiện rõ nhất ở việc điều khiển lực tay đều đặn trong quá trình đan, bởi chỉ cần một sơ suất nhỏ khiến nan bị lệch, sản phẩm sẽ lập tức mất dáng và giảm độ bền chắc.

Chính vì vậy, mỗi sản phẩm trước khi đưa ra thị trường tiêu thụ đều phải trải qua công đoạn kiểm tra kỹ lưỡng, đòi hỏi người thợ vừa phải nắm vững kỹ thuật, vừa phải có sự tinh tế để sản phẩm có độ bền và có tính thẩm mỹ.

Đôi bàn tay đã in dấu thời gian vẫn miệt mài giữ nghề truyền thống của làng quê

Hiện nay, dọc theo những con đường nhỏ tại Thù Lâm, tiếng chẻ tre, vót nan vẫn đều đặn vang lên từng nhịp trong nhiều nếp nhà, giữ gìn nhịp sống lao động đặc trưng mang đậm bản sắc của một vùng đất có truyền thống lâu đời.

Tuy nhiên, theo người dân địa phương, hiện nay phần lớn lao động gắn bó với nghề đều đã lớn tuổi, trong khi thế hệ trẻ tại địa phương có xu hướng lựa chọn làm việc tại các khu công nghiệp hoặc mưu sinh nơi phố thị.

Thực trạng này xuất phát từ việc nghề mây tre đan chưa mang lại nguồn thu nhập cao, đơn hàng trồi sụt bấp bênh theo từng thời điểm khiến nhiều hộ dân gặp rất nhiều khó khăn trong việc duy trì sản xuất lâu dài.

“Người trẻ giờ đi làm công ty nhiều hơn vì có thu nhập ổn định hàng tháng, còn nghề này phụ thuộc hoàn toàn vào đơn đặt hàng, lúc có việc làm không hết, lúc lại phải chờ đợi”, ông Vĩnh tâm sự.

Bên cạnh thách thức lớn về nhân lực, các sản phẩm thủ công truyền thống của làng nghề Thù Lâm còn phải chịu áp lực cạnh tranh từ các mặt hàng công nghiệp giá rẻ và sản phẩm nhập khẩu vốn đa dạng về mẫu mã, thấp về giá thành.

Các giá trị văn hóa vẫn đang được tiếp nối qua các sản phẩm thủ công

Trước tình hình đó, nhiều hộ dân tại làng nghề đã chủ động thay đổi tư duy, chuyển sang phát triển các dòng sản phẩm trang trí cao cấp và đồ dùng thân thiện với môi trường nhằm tìm kiếm lối đi riêng, tiếp cận khách hàng mới.

Đồng thời, địa phương cũng tích cực triển khai nhiều hoạt động quảng bá thông qua hội chợ, triển lãm và bước đầu hỗ trợ người dân đưa sản phẩm lên các nền tảng mạng xã hội nhằm mở rộng thị trường, tìm kiếm đối tác ngoại tỉnh.

Nỗi trăn trở lớn nhất của những người thợ gạo cội như ông Vĩnh hiện nay không chỉ là bài toán đầu ra hay thu nhập bấp bênh mà còn là nguy cơ mai một khi thiếu vắng đi thế hệ kế cận giữ gìn làng nghề truyền thống.

Dẫu đối mặt với nhiều khó khăn, những người thợ già nơi đây vẫn âm thầm, miệt mài với từng sợi mây, nan tre, gửi gắm hy vọng một ngày không xa lớp trẻ sẽ quay về tiếp nối và phát triển nghề xưa của cha ông.

Nguồn: https://baovanhoa.vn/kinh-te/giu-lai-hon-cot-nghe-may-tre-dan-o-thai-nguyen-231770.html