Giữ Tết hay giữ hồn Tết?

Những năm gần đây, mỗi dịp cuối năm, xã hội lại dấy lên những tranh luận quen mà không cũ: Có nên “ăn Tết” rườm rà hay không, có nên giản lược Tết, thậm chí “bỏ Tết” để phù hợp với nhịp sống hiện đại? Những ý kiến trái chiều ấy, nếu nhìn cho thấu đáo, không chỉ xoay quanh chuyện nghỉ ngơi hay tiêu dùng, mà chạm đến một vấn đề sâu xa hơn: Người Việt đang giữ Tết theo thói quen, hay đang giữ lấy hồn cốt văn hóa của chính mình?

Tranh luận quanh “ăn Tết”

Không thể phủ nhận, tranh luận về việc “ăn Tết” những năm gần đây phản ánh những biến đổi sâu sắc của đời sống xã hội. Trong nhịp sống công nghiệp, áp lực công việc lớn, thời gian nghỉ ngơi hạn hẹp, không ít người cho rằng Tết truyền thống quá dài, tốn kém và gây gián đoạn công việc.

Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến lo ngại rằng nếu giản lược Tết đến mức tối đa, thậm chí coi Tết chỉ như một kỳ nghỉ thông thường, thì xã hội sẽ đánh mất một không gian văn hóa đặc biệt, nơi các giá trị tinh thần được bồi đắp và truyền nối.

Điều đáng chú ý là cả hai luồng ý kiến ấy đều không sai hoàn toàn. Một bên đặt vấn đề từ hiệu quả kinh tế và quản trị xã hội, bên kia xuất phát từ nỗi lo văn hóa và bản sắc. Vấn đề không nằm ở việc bên nào đúng hơn, mà ở chỗ: Tranh luận ấy cho thấy Tết đang đứng trước yêu cầu tự điều chỉnh để tiếp tục tồn tại trong một bối cảnh mới.

Giữ hồn Tết không phải là khép mình trong quá khứ, mà là mang tinh thần Tết vào đời sống hiện đại: sống tử tế hơn, gắn bó hơn, nhân ái hơn. Ảnh: NGUYỄN QUỐC DUY BẢO

Khi Tết bị hiểu như một gánh nặng

Một phần nguyên nhân khiến tranh luận trở nên gay gắt là bởi trong thực tế, Tết đôi khi bị thực hành sai lệch. Không ít gia đình biến Tết thành cuộc chạy đua hình thức: Mâm cao cỗ đầy, quà cáp phô trương, thăm hỏi mang tính nghĩa vụ hơn là tình cảm.

Khi Tết bị kéo quá xa khỏi giá trị tinh thần ban đầu, nó dễ trở thành áp lực, thậm chí là nỗi mệt mỏi. Trong hoàn cảnh ấy, việc người ta đặt câu hỏi “có cần ăn Tết như thế này không?” là điều dễ hiểu. Nhưng nếu từ những biểu hiện lệch lạc đó mà quy kết rằng Tết không còn phù hợp, thì đó là một sự nhầm lẫn nguy hiểm. Bởi vấn đề không nằm ở bản thân Tết, mà ở cách con người đang đối xử với Tết.

Giữ Tết hay giữ hồn Tết ?

Câu hỏi “giữ Tết hay giữ hồn Tết” thực chất là một phép phân biệt quan trọng. Giữ Tết theo nghĩa hình thức là giữ lại các nghi lễ, tập quán, mốc thời gian. Còn giữ hồn Tết là giữ lấy những giá trị tinh thần làm nên ý nghĩa tồn tại của Tết. Nếu chỉ giữ hình thức mà đánh mất tinh thần, Tết sẽ trở thành một chiếc vỏ rỗng. Ngược lại, nếu giữ được hồn cốt, Tết hoàn toàn có thể thay đổi hình thức để phù hợp với đời sống hiện đại mà không đánh mất bản sắc. Hồn Tết nằm ở đâu? Đó là sự sum họp gia đình, là ý thức hướng về tổ tiên, là tinh thần bao dung, khởi đầu mới, là khoảng lặng cần thiết để con người nhìn lại mình sau một năm mưu sinh. Những giá trị ấy không phụ thuộc vào việc Tết dài hay ngắn, mâm cỗ nhiều hay ít, mà phụ thuộc vào thái độ sống.

Sum vầy trong những ngày Tết.

Tết - không gian đạo lý hiếm hoi của xã hội hiện đại

Trong đời sống hiện đại, con người có rất ít dịp thực sự dừng lại. Công việc, công nghệ, mạng xã hội khiến nhịp sống luôn bị đẩy về phía trước. Chính trong bối cảnh ấy, Tết trở thành một không gian đạo lý hiếm hoi, nơi xã hội cho phép, thậm chí khuyến khích con người chậm lại.

Tết nhắc con người nhớ đến chữ “hiếu” khi về thăm cha mẹ, nhớ đến chữ “nghĩa” khi thắp hương tổ tiên, nhớ đến chữ “tình” trong những lời chúc đầu năm. Những giá trị ấy không thể được thay thế bằng bất kỳ kỳ nghỉ nào khác.

Nếu xã hội đánh mất Tết, hay coi nhẹ hồn Tết, thì điều mất đi không chỉ là một lễ hội, mà là một cơ chế tự điều chỉnh đạo đức, một điểm cân bằng tinh thần giữa đời sống đầy áp lực.

Tết nhắc con người nhớ đến chữ “hiếu” khi về thăm cha mẹ, nhớ đến chữ “nghĩa” khi thắp hương tổ tiên, nhớ đến chữ “tình” trong những lời chúc đầu năm.

Hội nhập không đồng nghĩa với đánh mất bản sắc

Một trong những lập luận thường được đưa ra khi bàn về việc giản lược Tết là: Các quốc gia phát triển không có kỳ nghỉ dài như vậy, nên Việt Nam cũng cần thay đổi để hội nhập. Lập luận ấy chỉ đúng một phần. Hội nhập là cần thiết, nhưng không có mô hình hội nhập nào đòi hỏi một dân tộc phải từ bỏ lễ nghi nền tảng của mình. Trái lại, trong thế giới toàn cầu hóa, bản sắc văn hóa chính là thứ giúp các quốc gia không bị hòa tan. Nhiều quốc gia hiện đại vẫn bảo tồn rất nghiêm ngặt các lễ hội truyền thống, coi đó là tài sản tinh thần và sức mạnh mềm. Với Việt Nam, Tết Nguyên đán chính là biểu tượng văn hóa quan trọng bậc nhất, không chỉ với người trong nước mà cả cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Tết Nguyên đán chính là biểu tượng văn hóa quan trọng bậc nhất, không chỉ với người trong nước mà cả cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Trách nhiệm của mỗi cá nhân với Tết cổ truyền

Giữ được hồn Tết hay không, cuối cùng không phụ thuộc vào văn bản hay khẩu hiệu, mà phụ thuộc vào lựa chọn của từng cá nhân. Không ai khác, chính mỗi người đang góp phần định hình Tết của hôm nay và ngày mai. Trách nhiệm ấy trước hết thể hiện ở cách đón Tết trong gia đình: Có dành thời gian cho nhau hay không, có giữ được không khí ấm áp, chân thành hay không. Nó thể hiện ở cách ứng xử với phong tục: Có hiểu ý nghĩa để thực hành đúng, hay chỉ làm cho xong. Giữ hồn Tết cũng là biết từ chối những lệch lạc, những phô trương không cần thiết, những áp lực vô nghĩa. Khi mỗi người đón Tết nhẹ nhàng hơn nhưng sâu sắc hơn, Tết sẽ tự nhiên trở về đúng vị trí của nó.

Tết không cần bảo vệ bằng mệnh lệnh, mà bằng sự thấu hiểu

Tết là một thực thể văn hóa sống. Nó không tồn tại nhờ mệnh lệnh hành chính, mà nhờ sự thấu hiểu và tự nguyện gìn giữ của cộng đồng. Khi con người hiểu vì sao mình cần Tết, Tết sẽ không bao giờ mất. Giữ hồn Tết không phải là khép mình trong quá khứ, mà là mang tinh thần Tết vào đời sống hiện đại: Sống tử tế hơn, gắn bó hơn, nhân ái hơn. Khi những giá trị ấy được thực hành, Tết sẽ không chỉ hiện diện trong vài ngày đầu năm, mà lan tỏa suốt cả năm dài.

“Giữ Tết hay giữ hồn Tết?” là câu hỏi không cũ bởi mỗi thời đại đều phải trả lời nó theo cách riêng của mình. Nhưng có một điều gần như chắc chắn: Nếu đánh mất hồn Tết, thì dù còn giữ bao nhiêu hình thức, Tết cũng chỉ còn là cái tên trên lịch. Ngược lại, nếu giữ được hồn cốt, sự sum họp, đạo lý gia đình, ý thức cội nguồn và tinh thần hướng thiện thì Tết sẽ luôn có cách tồn tại, thích ứng và đồng hành cùng dân tộc. Và chính trong cách mỗi người Việt hôm nay lựa chọn sống với Tết, câu trả lời cho tương lai của Tết Việt đang dần được viết nên, lặng lẽ, nhưng có ý nghĩa lâu dài đối với bản sắc văn hóa của cả một dân tộc.

Nguồn: https://baolangson.vn/giu-tet-hay-giu-hon-tet-5078133.html