Hành trình theo đuổi ước mơ giữa bom đạn

Sau “Gánh gánh… gồng gồng…” và “Khắc đi… khắc đến…”, ở tuổi 97, đạo diễn Xuân Phượng tiếp tục chia sẻ với độc giả tác phẩm mới nhất của mình: “Chân cứng đá mềm” - cuốn hồi ký sống động về hành trình hơn nửa thế kỷ gắn bó với điện ảnh của bà.

Hồi ký "Chân cứng đá mềm" của đạo diễn Xuân Phượng.

“Câu chuyện bắt đầu từ hơn nửa thế kỷ trước. Chuyến đi đã tạo nên bước ngoặt quan trọng cho đời tôi" - đạo diễn Xuân Phượng đã mở đầu cuốn hồi ký bằng nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho đoàn làm phim nước ngoài cùng đội ngũ bác sĩ được phân công, đồng thời làm phiên dịch Pháp - Việt cho năm nhà quay phim Việt Nam và hai đạo diễn Pháp trong bối cảnh chiến tranh khắc nghiệt, giữa bom rơi đạn nổ.

Sau khi bộ phim đóng máy, rời Việt Nam về Paris, đạo diễn Joris Ivens đã nhắn nhủ tới bà Xuân Phượng: “Giữa năm 1967 này, các bạn đang rất cần những phiên dịch, những bác sĩ. Nhưng cần gấp hơn nữa là một đội ngũ những người phóng viên chiến trường để ghi lại tại chỗ những tội ác mà kẻ thù đã giáng xuống đất nước các bạn, để ghi tại chỗ sức chiến đấu ngoan cường bảo vệ từng tấc đất của dân tộc Việt Nam. Mong Phượng hãy mạnh dạn dấn thân vào một nghề tuy tiềm ẩn nhiều hiểm họa... Chính lúc này đây, đất nước bạn đang rất cần những phóng viên chiến trường”.

Lời nói chân thành ấy đã đi sâu vào tâm trí và giấc ngủ của nữ bác sĩ Xuân Phượng trong rất nhiều đêm. Để sau đó, bà quyết định chuyển sang một lĩnh vực mới, làm phim tài liệu với mong muốn ghi lại những thước phim hiện thực từ chiến tranh tại Việt Nam để thế giới có thể thấy tinh thần can trường của dân tộc Việt, những mất mát nặng nề mà đất nước Việt Nam đang chịu đựng, và khát vọng được tự do, mong ước được sống trong một đất nước hòa bình, độc lập của người dân nước Việt.

Cuốn sách “Chân cứng đá mềm” (NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh) là những trang hồi ký chân thực và giàu cảm xúc ghi lại bước ngoặt táo bạo và đáng khâm phục của nữ bác sĩ Xuân Phượng khi quyết tâm chuyển sang công việc của một đạo diễn điện ảnh. Tác giả tâm sự: “Trong hồi ký này tôi sẽ kể về những ngày đầu khó khăn vấp váp, về những bước đi chập chững của mình vào một nghề rất mới. Nhất là những cố gắng để có thể "trụ lại" với quyết định đổi nghề năm 37 tuổi".

"Không muốn ngừng theo đuổi ước mơ", ở tuổi 97, đạo diễn Xuân Phượng vẫn cố gắng chia sẻ với bạn đọc những hồi ức về một thời bom đạn.

Với đạo diễn Xuân Phượng, đó là một cuộc dấn thân với biết bao chuyện vui buồn đắng cay, bao sóng gió va vấp, nhưng cũng nhờ đó mà bà có cơ hội được sống trọn vẹn với đam mê của mình. Không bao giờ là muộn để bắt đầu lại, để rồi gần 60 năm sau, những hồi ức một thời theo đuổi ước mơ của bà được đến với bạn đọc. Tác giả Xuân Phượng chia sẻ, việc viết lại nửa thế kỷ của một đời phim thật không dễ dàng, vì vậy hồi kí “Chân cứng đá mềm” chỉ “điểm danh” những chuyến đi làm phim đã lưu lại trong bà những ấn tượng sâu sắc khó quên nhất.

Đó là thời khắc lịch sử 30-4-1975, ngày mà non sông được nối liền một dải, bà theo chân đoàn quân tiến vào Sài Gòn, trở thành một trong những phóng viên đầu tiên chứng kiến chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng. Đó là những kỷ niệm một đời làm phim với những thước phim đi qua chiến tranh, ký ức và số phận con người, kể từ trận địa tuyến lửa Vĩnh Linh - Quảng Trị khốc liệt. Hay là sự kiện quân ta chiến đấu chống Pol Pot trên đất bạn Campuchia. Xen kẽ là những câu chuyện đời thường giản dị như hình ảnh Việt Nam và chiếc xe đạp, cùng hồi ức về đồng đội, đồng nghiệp - những người nay chỉ còn lại trong ký ức.

Ba cuốn hồi ký của đạo diễn Xuân Phượng đã lần lượt ra mắt độc giả.

Từ năm 17 tuổi “chọn con đường tự nguyện đi vào hoạt động chống xâm lược Pháp” được kể lại trong hồi ký “Gánh gánh… gồng gồng…” đến “cuộc sống thứ hai sau hưu trí” được bà viết trong hồi ký “Khắc đi… khắc đến…”, và giờ đây là hồi ký “Chân cứng đá mềm”, đạo diễn Xuân Phượng đã gửi gắm nhiều suy ngẫm sâu sắc về nghề nghiệp, lý tưởng sống và giá trị của sự bền bỉ trước thử thách.

Cuốn sách đặc biệt phù hợp với những ai yêu điện ảnh, lịch sử, hồi ký và những câu chuyện truyền cảm hứng. Qua cuốn sách, tác giả Xuân Phượng đã gửi gắm nhiều suy ngẫm sâu sắc về nghề nghiệp, lý tưởng sống và giá trị của sự bền bỉ trước thử thách theo đúng tinh thần trong câu nói của Gabriel García Marquez - tác giả cuốn “Trăm năm cô đơn” mà bà yêu thích: “Không phải người ta ngừng theo đuổi ước mơ vì họ già đi mà họ già đi vì ngừng theo đuổi ước mơ”.

Bà Nguyễn Thị Xuân Phượng sinh năm 1929 tại Huế, trong một gia đình trí thức. Trong chiến tranh, bà từng làm nhiều nghề như kỹ thuật viên thuốc nổ, y tá, phóng viên bản tin kháng chiến của Bộ Tài chính, bác sĩ, phiên dịch viên, dịch và thuyết minh phim tiếng Pháp, đạo diễn phim tư liệu chiến trường. Sau khi nghỉ hưu, bà là chủ phòng tranh Lotus tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 2001, hồi ký viết bằng tiếng Pháp mang tên ÁO DÀI - Du Couvent des Oiseaux à la Jungle des Viet-minh của bà đã được Nhà xuất bản Plon in ấn và phát hành tại Paris. Sách đã được dịch ra tiếng Anh, tiếng Ba Lan…

Năm 2011, bà được Chính phủ Pháp trao tặng Huân chương “Bắc đẩu bội tinh” vì những đóng góp cho sự hiểu biết sâu sắc hơn giữa Việt Nam và Pháp cả trong thời chiến và thời bình. Năm 2024, bà được BBC bình chọn là một trong 100 gương mặt phụ nữ truyền cảm hứng nhất thế giới.

Tháng 3-2026, cuốn hồi ký “Gánh gánh… gồng gồng…” của bà được vinh danh ở hai hạng mục Giải B và Sách được bạn đọc yêu thích tại Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII. Hiện tại, tác phẩm được tái bản đến lần thứ 18.

Nguồn: https://hanoimoi.vn/hanh-trinh-theo-duoi-uoc-mo-giua-bom-dan-747895.html