Minh họa: THIÊN BẢO
Nhà nối nhà chạy mãi. Tôi nói với Hoành, người bạn đi cùng, có lẽ không thành phố nào trên Trái đất có nhiều con hẻm như vậy. Hoành cười nói cũng không biết được. Có lẽ vì hoàn cảnh gia đình, thời cuộc nữa người dân mới đổ về đây.
Đọc các tài liệu, biết được hồi trước cả khu vực Sài Gòn chưa đầy hai triệu dân. Rồi chiến tranh lan rộng, người tản cư đông. Nhà cửa mọc lên. Những con hẻm dài ra. Nhiều lên. Không theo một quy hoạch nào cụ thể cả. Lâu ngày trở thành hình ảnh quen thuộc, cũng là nét đặc trưng đô thị của thành phố này.
1. Tôi vào Sài Gòn đi học, nhưng có thể gọi tôi là người tản cư thi cũng được. Miền Trung lúc đó đang bị bom cày đạn xới, ba mẹ tôi muốn tôi vào Sài Gòn lánh nạn. Tôi thành dân ngụ cư Sài Gòn, bắt đầu từ con hẻm nhỏ số 68 đường Thích Quảng Đức, quận Phú Nhuận cũ (nay là phường Đức Nhuận, TP.HCM).
Hẻm nhỏ xe hơi không vào được. Những buổi nghỉ học tôi thường ra ban công tò mò nhìn con hẻm dài tầm 200 mét. Cuối hẻm tách ra làm hai nhánh chạy khuất tầm mắt. Đối diện là ngôi nhà màu xanh.
Ban đầu thấy có chút ngột ngạt. Sáng bị vách nhà này che, chiều vách nhà đối diện che. May là có gió. Những hôm trở trời gió phóng khoáng vào nhà. Có hôm mang theo cả những hạt sương long lanh. Chúng không vội tan đi mà nấn ná bên song cửa...
Từ làn gió, hạt sương tôi dần nhận ra hẻm nhỏ cũng thân thuộc như quê nhà. Trong nhịp điệu ồn ã của cuộc đời trôi qua con hẻm mỗi ngày, tôi vẫn kịp nhận ra mùi thức ăn hàng xóm bay sang, tiếng trẻ chơi đùa vọng lại.
Qua tháng thứ hai, tôi có thể khoe đã quen mặt gần hết những người láng giềng trong hẻm. Tôi sẽ không kể ra từng người vì sẽ rất dài dòng, nhưng thật sự họ đã giúp đỡ một kẻ mới nhập cư là tôi rất nhiều.
Dì Sáu cạnh nhà đã giúp tôi "trị" cái dạ dày thanh niên ưa nổi loạn, là vì dì Sáu có một sạp nhỏ bán gạo đường mắm muối mà tôi có thể thiếu chịu bất cứ lúc nào. Chị Hương nhà xéo bên mang đến bầu không khí gia đình cho người xa quê, chị vừa ngồi đạp máy may vừa kiên nhẫn nghe tôi trút bầu tâm sự.
Anh Thời nhà xéo phải là thợ sửa đồng hồ. Sáng sớm anh chở tủ gỗ đồ nghề ra ngồi vỉa hè ngã tư Phú Nhuận, chiều sáu giờ chở về. Sự chính xác giờ giấc của anh nhắc tôi bớt sống ảo. Chú Thạnh nhà cách hai căn chạy xe lam dạy tôi biết quý từng giọt mồ hôi lam lũ… Và cả em đã cho tôi viết nên những câu thơ, bởi trong nhọc nhằn kiếp người vẫn có những lúc cho lòng lắng lại để tình yêu thăng hoa.
Thế đó, sống trong hẻm nhỏ Sài Gòn tôi không đánh mất tôi, mà còn tìm ra những tâm hồn dung dị đến bên hiên đời mình.
Hẻm nhỏ TP.HCM một sớm mai
2. Tôi quên chưa kể bạn nghe phía trong sâu con hẻm có gì. Về ở chưa nóng chỗ là tôi muốn khám phá ngay. Từ ngã ba cuối hẻm tôi men theo nhánh phải, đi tiếp một hồi ngoằn ngoèo thì ra đường Ngô Tùng Châu (bây giờ là đường Nguyễn Văn Đậu). Hôm sau lại đi tiếp theo nhánh trái, gặp rất nhiều ngã ba, ngã tư khác.
Cứ bước đi, háo hức của sự khám phá lẫn hồi hộp của người đi lạc, như ngày xưa xem truyện cổ tích có chàng hoàng tử đi lạc trong mê cung của mụ phù thủy. Mà đúng là mê cung thật chứ vì có nhiều lúc có cảm giác mất phương hướng. Đi hơn nửa tiếng đồng hồ thì ra lại đường Nguyễn Huệ, cách con hẻm 68 của tôi chỉ non… trăm thước. Đúng là "đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt". Thở phào!
Những con hẻm gần nhà tôi qua lại nhiều lần đến thuộc làu, nhưng đến bây giờ mỗi lần đi lại vẫn thấy có những cảm xúc mới. Mỗi bước đi lại khám phá một góc khuất của bộ mặt Sài Gòn. Chỗ này có quán hủ tiếu gõ bình dân, chỗ kia là quán cà phê cóc…
Những chiếc ghế nhỏ kê sát tường, thực khách ngồi chạm vai nhau, có lẽ vì vậy mà những câu chuyện chia sẻ giữa họ cũng trở nên gần gũi hơn. Thỉnh thoảng bạn sẽ bắt gặp một tiệm hớt tóc nhỏ chỉ một chiếc ghế đang mời mọc.
Bạn ngồi lên và cứ để mắt lim dim lắng nghe người hớt tóc vừa cắt vừa trò chuyện, chuyện cô Hai nhà bên cạnh vừa đi lấy chồng đến chuyện vây bắt trùm ma túy tận trời Tây. Cũng có thể bạn sẽ cười thầm thú vị khi tình cờ thấy một tấm bảng nhỏ treo trước cửa nhà ai ghi dòng chữ "Dạy làm bánh Huế"... Những góc khuất ấy cho ta thấy một Sài Gòn gần gũi hơn, thật hơn.
Có lần đang đi thì chân bỗng khựng lại. Tiếng đàn piano từ sau cánh cửa phủ màu xanh của hàng cây chè tàu dịu dàng đến bên tai. Mới nhận ra âm thanh cuộc sống trong những con hẻm nhỏ tuy nhẹ nhàng nhưng cũng đủ sâu lắng làm lòng ta xao xuyến.
3. Sự gắn kết cộng đồng đã biến tôi từ một người ngụ cư thành một cư dân thực thụ của hẻm phố Sài Gòn. Từ người chỉ quan sát, tôi thấy mình có trách nhiệm góp tay xây dựng cuộc sống nơi đây như quê hương thứ hai của mình. Nhận thức này hình thành trong tôi một cách tự nhiên, không thúc ép.
Nhớ một tối, chị Xuân, bí thư Đoàn khu phố, tới nhà rủ tôi đi dạy lớp tình thương của phường. Tôi đồng ý ngay. Hồi đó tôi đang học trường sư phạm, một "ông giáo trẻ" sắp ra trường. Lớp học là nhà của bác Ba tổ trưởng dân phố.
Học trò đủ thành phần xã hội, đủ lứa tuổi với những nghịch cảnh riêng không ai giống ai, đó là tình hình chung của những năm đầu sau 1975. Và từ những buổi tối ở lớp học tình thương, tôi dự cảm một ngày không xa bình minh sẽ được thắp lên trên hẻm phố. Bình minh được thắp từ chính những ánh mắt rạng ngời của các em. Hẻm nhỏ sẽ xua dần tăm tối. Và đến tận bây giờ những ánh mắt ấy vẫn còn soi sáng trong căn phòng ký ức tôi.
Rồi những ngày hội trăng rằm góp bánh Trung thu cho trẻ em nghèo hay gói quà Tết cho người già neo đơn… Những kết nối cộng đồng đưa bà con trong hẻm đến gần nhau hơn. Người trong con hẻm xa lạ ngày nào giờ thân tình như bát nước đầy. Ngày dì Sáu mất, bà con trong hẻm đến viếng gần như không thiếu một ai.
Chúng tôi tiễn dì Sáu như một người thân ra đi. Hay ngày chị H. nhà đối diện lên xe hoa, chúng tôi vừa dựng rạp vừa hát hò vui như ngày hội. Hồi đó còn nghèo, đâu phải ai cũng có điều kiện đặt nhà hàng tiệc cưới. Nhưng nhờ vậy mà nhớ hoài. Bây giờ gặp nhau nhắc lại chuyện cũ, chị H. cứ rưng rưng. Hẻm nhỏ mà đầy ắp tình người. Hẻm phố mà như quê hương. Bao người trong hẻm lớn lên đi xa nhưng hồn ở lại.
Tôi nghĩ giá như có một cuộc khảo sát về lối sống của những cư dân hẻm phố Sài Gòn chắc sẽ là thú vị lắm. Có lẽ phải 70-80% dân Sài Gòn sống trong hẻm phố. Hẻm phố mới chính là đặc trưng của lối sống Sài Gòn, làm nên hồn cốt của Sài Gòn.
Nguồn: https://tuoitre.vn/hem-pho-hon-nguoi-20260202174910462.htm
Bình luận (0)