“Trộm lộc” đầu năm
Nằm dưới chân núi Rồng, Lô Lô Chải là bản nhỏ thuộc xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang. Từ trung tâm làng tới cột cờ cực Bắc Lũng Cú chưa đầy 1,5km. Lô Lô Chải được du khách ví như ngôi làng cổ tích, là nơi sinh sống của người Lô Lô và người Mông.
Khi cánh én chao nghiêng báo hiệu xuân về, cung đường đá tai mèo dẫn vào làng Lô Lô Chải rạng rỡ muôn sắc hoa. Dưới ánh nắng ấm áp, người Lô Lô ở Lũng Cú tất bật dọn dẹp cửa nhà, nấu mâm cỗ thịnh soạn, mọi người vui vầy bên nhau canh thức chờ giây phút giao thừa, đón chào năm mới trong hân hoan.
Chiều 30 Tết, già làng Sình Dỉ Chai tiến hành “niêm phong” từ cuốc, xẻng, dao, rựa, cày, đến cây cối và chuồng trại quanh nhà bằng những tờ giấy quét màu vàng, màu bạc. Theo quan niệm của người Lô Lô, tất cả nông cụ, cây cối, chuồng trại của gia đình đều được “nghỉ Tết” hoàn toàn. Trong những ngày Tết, không ai được chạm đến hay di chuyển chúng đi nơi khác.
Ông Sình Dỉ Chai cho biết, người Lô Lô đón giao thừa bắt đầu từ tiếng gà gáy đầu tiên trong bản. Lúc này, chủ nhà thắp hương lên bàn thờ, cúng khấn mời tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu. Đồng thời, người trong gia đình sẽ đi gánh nước, cho lợn ăn, khua các con vật dậy, tiếng lợn kêu, tiếng chó sủa, tiếng ngựa hí hòa vào nhau phá vỡ màn đêm tĩnh mịch, thời khắc giao thừa cả bản trở nên náo nhiệt.
Sau thời khắc giao thừa, thanh niên, thiếu nữ Lô Lô sẽ đi thực hành phong tục “trộm lộc” đầu năm. Họ quan niệm thứ đồ trong bếp là có lộc nhất, nếu gia đình nào có người đi “trộm lộc” thành công thì cả năm gia đình đó sẽ may mắn, mạnh khỏe, mùa màng tốt tươi, vật nuôi đủ đầy. Thông thường, “lộc lấy trộm” cũng chỉ là vài thanh củi, mấy ngọn rau hay vài cành ngô khô mang tính tượng trưng.
Tuy nhiên, nếu khi “lấy trộm” mà bị chủ nhà phát hiện thì những thứ đã cầm trên tay sẽ được giữ lại. Sau đó trừ đi 12 tháng, những tháng thiếu gia đình “kẻ trộm” sẽ phải cúng “làm lý”, giải xui vào đầu mỗi tháng. Khi bắt được “trộm lộc”, chủ nhà sẽ bắt “kẻ trộm” cúi xuống đưa mông về bếp lửa và đá nhẹ vào mông tương đương với số đồ bị lấy để “làm lý”. Sau đó, chủ nhà sẽ mời “kẻ trộm” vào nhà uống rượu mừng năm mới, mọi người vui vầy hát ca.
Sáng mồng 1 Tết, khi mặt trời chạm mái trình tường, tất thảy mọi người từ già trẻ, gái trai trong bản đều xúng xính áo quần hân hoan đi chúc tết người thân, láng giềng, bè bạn. Thoảng trong men rượu ngô nồng ấm, những ước mong, cầu chúc văng vẳng giữa đại ngàn đá xám, bản làng thức giấc với nét văn hóa tinh túy ngàn năm. Sáng mùng 1 đầu năm, người Lô Lô không thổi lửa, không quét nhà, không hái rau xanh và không phơi quần áo với ước mong đón năm mới may mắn, thuận hòa.
Đá núi nở hoa
Ngày xuân, cao nguyên đá được điểm tô bằng muôn vàn sắc hoa. Nơi những khu vườn hay trong khe đá, trên mái nhà, bên tường rào những bông hoa vượt qua sự khắc nghiệt bung cánh đón xuân. Từ sắc hồng tươi thắm của hoa đào, sắc tím kiên cường của tam giác mạch đến sắc vàng rực rỡ của cải dầu cùng vươn mình khoe sắc, quện chặt vào nhau dệt cho Lô Lô Chải - Lũng Cú nét xuân cực Bắc yên bình.
Trước kia Lô Lô Chải là một bản nghèo, ngô chẳng đủ ăn, nước chưa đủ uống, khó khăn chất chồng. Sau hơn một thập kỷ phát triển du lịch, tới nay Lô Lô Chải trở thành bản làng sung túc, giữ vị trí danh giá trên bản đồ du lịch. Mùa xuân cũng là mùa Lô Lô Chải đẹp nhất trong năm, lúc này du khách tay trong tay kéo nhau về thưởng lãm, người Lô Lô tiếp tục mở cửa đón khách và mùa xuân như thể được nối dài.
Nhâm nhi chén rượu ngô men lá và thưởng thức thắng cố đặc sản, ông Sình Dỉ Gai - Trưởng thôn Lô Lô Chải nhớ lại xưa kia cũng chẳng mấy người nghĩ đến trồng hoa hay chăm hoa. Sau này khi phát triển du lịch văn hóa cộng đồng, người Lô Lô đã biết bảo nhau trồng thêm đào trong vườn nhà, trồng dọc theo đường đi, mùa heo may thì gieo thêm tam giác mạch, gieo thêm cải dầu trên nương. Mỗi độ xuân về, đá núi của Lô Lô Chải nở đủ sắc hoa, du khách rủ nhau đến khám phá và trải nghiệm, nhờ đó người Lô Lô thoát nghèo và ngày một sung túc.
Chị Hoàng Mỹ Khánh - chủ cơ sở Dảnh House cho biết chị xây dựng homestay mô phỏng theo hình tượng Trống đồng, vốn là vật thiêng trong văn hóa của người Lô Lô. Cuối tháng 11/2025 vừa qua, khu Homestay của chị Mỹ Khánh được tổ chức Kỷ lục Việt Nam công bố xác lập kỷ lục khu nghỉ dưỡng được xây dựng theo kiến trúc những chiếc trống đồng đặc trưng của dân tộc Lô Lô. Nhờ thiết kế độc đáo, du khách thập phương đã đặt kín phòng cho chuyến khám phá Lô Lô Chải trong dịp du xuân Bính Ngọ 2026.
Theo thống kê, bản Lô Lô Chải hiện có 120 hộ dân, trong đó có 106 hộ người Lô Lô, còn lại 14 hộ người Mông. Suốt hơn một thập kỷ, từ vài hộ dân ban đầu bắt tay phát triển du lịch thì tới nay Lô Lô Chải đã có 62 hộ làm du lịch cộng đồng. Triết lý phát triển du lịch nhưng không đánh mất bản sắc đã giúp gìn giữ vẹn nguyên sắc hoa xuân trên đá núi. Từ mồng 2 Tết du khách đã kéo tới Lô Lô Chải để du xuân và ngắm hoa cùng hòa mình vào niềm vui đón xuân mới của người Lô Lô.
Ông Trần Đức Chung - Chủ tịch UBND xã Lũng Cú (tỉnh Tuyên Quang) cho biết: Trước đây người dân tại Lô Lô chủ yếu sinh sống dựa vào ruộng nương theo phương thức tự cung, tự cấp bằng nghề trồng ngô, lúa và hoa màu. Sau hơn 10 năm chuyển đổi sang làm dịch vụ du lịch, tỷ lệ hộ nghèo của bản Lô Lô Chải giảm từ trên 80% xuống còn dưới 10% vào năm 2024, hết năm 2025 chỉ còn 2 hộ nghèo. Đến Lô Lô Chải vào mùa xuân, ngoài được trải nghiệm không gian muôn sắc hoa lung linh nở trên đá xám, du khách còn được hòa mình vào không gian văn hóa độc đáo và đặc biệt là hóa thân trở thành một dân bản Lô Lô chính hiệu.
Dân tộc Lô Lô có mặt tại Việt Nam trên dưới 500 năm. Hiện có khoảng trên 3.300 người Lô Lô với hai ngành là Lô Lô Đen và Lô Lô Hoa, cư trú chủ yếu ở hai tỉnh Tuyên Quang và Cao Bằng. Truyền thuyết kể rằng người Lô Lô có 7 anh em, 3 người rời Po Hả sang Việt Nam thì một người lạc, một người ở lại Đồng Văn (Hà Giang cũ), người kia đi đến Bảo Lạc (Cao Bằng) để sinh sống. Thuở ấy, đất đai còn hoang vắng, hai anh em ra sức khai khẩn đất đai xây dựng gia đình và trở thành tổ tiên của người Lô Lô ngày nay.
Nguồn: https://baophapluat.vn/hoa-xuan-tren-nui-da.html
Bình luận (0)