LTS: Hệ thống khuyến nông luôn để lại dấu ấn trong các chương trình, đề án lớn của ngành nông nghiệp, đặc biệt là vai trò cầu nối lan tỏa các mô hình sản xuất, chuyển giao khoa học kỹ thuật, hình thành tư duy mới trong sản xuất cho nông dân... Đằng sau những thành tựu của ngành nông nghiệp là những bước chân lặng lẽ, không biết mỏi mệt của những cán bộ khuyến nông cơ sở.
Với trên 100.000ha cà phê, Gia Lai là một trong những vùng sản xuất cà phê trọng điểm của khu vực Tây Nguyên. Tuy nhiên những năm gần đây, biến đổi khí hậu đã đặt ra nhiều thách thức đối với ngành hàng cà phê. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng các mô hình canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho người trồng cà phê.
Tạo nền tảng cho sản xuất bền vững
Trong 2 năm 2024 - 2025, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên và Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai 3 mô hình canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu gồm: Mô hình cà phê trồng thuần (xã Chư Prông), mô hình cà phê xen hồ tiêu (xã Kon Gang) và mô hình cà phê xen sầu riêng (xã Ia Phí). Các mô hình được thực hiện tại những vùng sản xuất cà phê trọng điểm của tỉnh nhằm đánh giá hiệu quả của các giải pháp canh tác tiên tiến trong điều kiện thực tế.
Các mô hình cà phê thông mình được triển khai tại tỉnh Gia Lai trong 2 năm 2024 - 2025. Ảnh: Tuấn Anh.
Điểm nổi bật của các mô hình là áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật như phân tích đất để xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp, tăng cường sử dụng phân hữu cơ, bổ sung vi sinh vật có lợi, duy trì thảm phủ thực vật, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), sử dụng nước tưới tiết kiệm và nâng cao khả năng hấp thụ carbon trong đất. Đây là những giải pháp được đánh giá có khả năng thích ứng tốt với những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu đối với cây cà phê.
Sau 2 năm triển khai, các mô hình đã mang lại những kết quả tích cực. Ở mô hình cà phê trồng thuần, tỷ lệ rụng quả giảm đáng kể so với phương thức canh tác truyền thống. Nếu ở công thức đối chứng tỷ lệ rụng quả năm 2024 đạt 17,8% thì ở các công thức canh tác thông minh chỉ còn khoảng 10,4 - 10,6%. Sang năm 2025, tỷ lệ rụng quả tiếp tục duy trì ở mức thấp hơn đáng kể so với đối chứng. Điều này cho thấy việc sử dụng dinh dưỡng cân đối kết hợp với các biện pháp kỹ thuật phù hợp đã giúp cây sinh trưởng khỏe hơn, tăng khả năng chống chịu trước các điều kiện thời tiết bất lợi.
Không chỉ nâng cao khả năng giữ quả, mô hình còn cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm phát thải khí nhà kính. Kết quả theo dõi cho thấy các công thức canh tác thông minh giúp giảm từ 12,6% đến hơn 14% lượng phát thải so với phương thức canh tác thông thường. Đặc biệt, khi kết hợp sử dụng vi sinh vật có lợi, cường độ phát thải trên mỗi tấn cà phê nhân giảm trên 30%, đồng thời khả năng hấp thụ carbon của hệ sinh thái vườn cà phê được cải thiện đáng kể.
Ở mô hình cà phê xen hồ tiêu, các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất đều có sự cải thiện. Tỷ lệ rụng quả cà phê giảm từ 15,8% ở đối chứng xuống còn 9,8% ở công thức áp dụng đầy đủ các giải pháp canh tác thông minh. Số đốt dự trữ trên cây tăng lên, tạo tiền đề cho năng suất ổn định trong các vụ tiếp theo. Hiệu quả kinh tế của mô hình cũng được nâng cao nhờ tận dụng tốt quỹ đất và đa dạng hóa sản phẩm trên cùng đơn vị diện tích.
Những vườn cà phê thông minh cho năng suất, chất lượng vượt trội. Ảnh: Tuấn Anh.
Trực tiếp tham gia mô hình canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, ông Hoàng Văn Thắng (làng Grang, xã Chư Prông) cho biết sau 2 năm áp dụng quy trình kỹ thuật mới, vườn cà phê của gia đình sinh trưởng tốt, năng suất được cải thiện rõ rệt. Theo ông Thắng, dù có nhiều năm gắn bó với cây cà phê nhưng trước đây việc chăm sóc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Khi tham gia mô hình, ông được hướng dẫn kỹ thuật cân bằng dinh dưỡng đất, bón phân cân đối theo nhu cầu của cây, từ đó giúp vườn cà phê phát triển ổn định hơn.
“Nhờ được hướng dẫn quy trình chăm sóc bài bản, vườn cà phê của gia đình năm nay cho năng suất và chất lượng rất tốt. Với hơn 900 cây cà phê, dự kiến thu hoạch trên 5 tấn nhân, cao hơn nhiều so với những năm trước”, ông Thắng phấn khởi.
Những lớp học trên đồng ruộng
Phía sau những kết quả đạt được của mô hình cà phê thông minh có sự đóng góp rất lớn của đội ngũ cán bộ khuyến nông Gia Lai. Không chỉ là cầu nối đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật đến với nông dân, cán bộ khuyến nông Gia Lai còn trực tiếp tham gia khảo sát, lựa chọn hộ dân, hướng dẫn xây dựng mô hình, theo dõi tình hình sinh trưởng của cây trồng và tổ chức các hoạt động tập huấn, hội thảo đầu bờ.
Người dân được tập huấn mô hình canh tác cà phê thông minh. Ảnh: Tuấn Anh.
Trong quá trình triển khai, cán bộ khuyến nông thường xuyên bám sát cơ sở, đồng hành cùng người dân từ khâu lấy mẫu đất, phân tích dinh dưỡng, xây dựng quy trình bón phân đến hướng dẫn quản lý nước tưới, phòng trừ sâu bệnh. Những kiến thức vốn chỉ có trong các nghiên cứu khoa học đã được chuyển tải thành những hướng dẫn dễ hiểu, phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế của từng nông hộ.
Anh Võ Văn Kế, cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai cho biết, thông qua các lớp tập huấn và hoạt động trình diễn, người dân được tiếp cận với các giải pháp kỹ thuật mới, hiểu rõ hơn về lợi ích của việc tăng cường phân hữu cơ, giảm phân hóa học, duy trì thảm phủ thực vật và sử dụng vi sinh vật có lợi. Đây là yếu tố quan trọng giúp thay đổi tập quán sản xuất theo hướng bền vững hơn.
Bên cạnh đó, các mô hình còn trở thành những lớp học thực tế ngay trên đồng ruộng, nơi người dân có thể tận mắt chứng kiến hiệu quả của các giải pháp canh tác thông minh. Từ đó, nhiều hộ dân trong vùng đã chủ động học hỏi, áp dụng và từng bước nhân rộng mô hình trên diện tích sản xuất của gia đình.
Mô hình cà phê thông minh sẽ tiếp tục được nhân rộng ở Gia Lai trong thời gian tới. Ảnh: Tuấn Anh.
Ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai cho biết sau 2 năm triển khai, mô hình cà phê thông minh đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Việc sử dụng phân bón được thực hiện hợp lý hơn theo nhu cầu thực tế của đất và cây trồng, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất. Nhờ đó, mô hình không chỉ giúp tăng năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập cho người dân mà còn giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ tài nguyên đất, nước, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng của cây cà phê trước tác động của biến đổi khí hậu.
Trước những kết quả đạt được, thời gian tới, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để nhân rộng mô hình, từng bước thay đổi tập quán canh tác cà phê của người dân theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.
“Trong bối cảnh ngành cà phê đang hướng tới các tiêu chuẩn sản xuất xanh, phát thải thấp và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, những mô hình canh tác cà phê thông minh tại Gia Lai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là hướng đi tất yếu để nâng cao giá trị ngành hàng cà phê”, ông Huỳnh Việt Hùng chia sẻ.
Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/kien-tao-canh-tac-ca-phe-thong-minh-d815604.html
![[Ảnh] Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì Phiên họp chuyên đề thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/06/23/1782207872934_ndo_br_dsc-1724-jpg.webp)
