តើសៃហ្គនជាកន្លែងមួយ… ដែលមានដើមកប្បាសច្រើនមែនទេ?

លោក ទ្រឿង វិញ គី បានអត្ថាធិប្បាយថា៖ «ឈ្មោះ សៃហ្គន... ដំបូងយើងគួរតែស្វែងយល់ថា ឈ្មោះដែលយើងបានដាក់ឲ្យទីក្រុងសព្វថ្ងៃនេះ មកពីណា»។

ផែនទីឆ្នាំ ១៧៨៨ បង្ហាញខ្សែបន្ទាត់ "R. de Saigon" (ទន្លេសៃហ្គន)។

រូបថត៖ បណ្ណាល័យជាតិបារាំង

សៃហ្គន គឺជាឈ្មោះចាស់ដែលត្រូវបានផ្តល់ឱ្យទីក្រុងដែលឥឡូវនេះមានសហគមន៍ចិនរស់នៅ។ យោងតាម ​​​​Gia Dinh Thong Chi (ពង្សាវតាររបស់ Gia Dinh) "Sai" ត្រូវ បានខ្ចីពីតួអក្សរចិន 柴 ដែលមានន័យថា អុស (សម្រាប់ដុត) ។ "gon" គឺជាពាក្យវៀតណាមខាងត្បូងដែលសំដៅទៅលើកប្បាស ឬដើមកប្បាស (ស្រាលជាង និងទន់ជាងកប្បាសធម្មតា)។ គេនិយាយថាឈ្មោះនេះមានប្រភពមកពីការពិតដែលថាដើមកប្បាសជាច្រើនត្រូវបានដាំដោយជនជាតិកម្ពុជានៅជុំវិញបន្ទាយចាស់របស់ពួកគេ ដែលដានរបស់វានៅតែអាចរកឃើញនៅវត្ត Cay Mai និងតំបន់ជុំវិញ។

ជនជាតិបារាំងបានហៅទីក្រុងនេះថា សៃហ្គន ពីព្រោះពួកគេបានឃើញឈ្មោះនោះនៅលើផែនទីភូមិសាស្ត្រលោកខាងលិច។ នៅទីនេះ មនុស្សហៅទីក្រុងនេះតាមឈ្មោះទូទៅ និងជាពាក្យសាមញ្ញមួយ កាលពីអតីតកាល ឈ្មោះនោះសំដៅទៅលើខេត្តយ៉ាឌិញទាំងមូល។

អ្នកនិពន្ធអត្ថបទនេះមិនបានរកឃើញឈ្មោះនោះដែលបានកត់ត្រានៅក្នុងផែនទីចាស់ណាមួយទេ គ្រាន់តែថា Manguin បានកត់ត្រាឈ្មោះទីកន្លែងថា Chagan ឬ ​​Chaquão (នៅលើផែនទី Durado ឆ្នាំ 1568) នៅជិតអ្វីដែលក្រោយមកក្លាយជា Saigon ហើយថា Manguin បានសរសេរ Saigo ថាមានប្រភពមកពី Chagan ឬ ​​Chaquão ។ ដោយពន្យល់ពីការសរសេរអក្ខរាវិរុទ្ធចិន-វៀតណាមនៃពាក្យពីរថា SÀI GÒN លោក Trương Vĩnh Ký បានផ្តល់សម្មតិកម្មពីរ៖ ក) «មនុស្សនិយាយថា» ពីព្រោះដើមកប្បាសជាច្រើនត្រូវបានដាំនៅទីនោះ។ ខ) «តាមគំនិតរបស់ខ្ញុំ» (តាមគំនិតរបស់ខ្ញុំ) វាគឺជាឈ្មោះដែលផ្តល់ឱ្យតំបន់នោះ ឬទៅខេត្ត Gia Định ទាំងមូល ដោយជនជាតិខ្មែរមួយចំនួន - ដែលប្រភពដើមមិនទាន់ត្រូវបានរកឃើញ - ហើយក្រោយមកបានផ្លាស់ប្តូរទៅជា SÀI GÒN ដើម្បីដាក់ឈ្មោះទីក្រុងជាក់លាក់។

រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន អ្នកស្រាវជ្រាវភាគច្រើនដែលសិក្សាពីប្រភពដើមនៃឈ្មោះទីកន្លែង នេះ តែងតែលើកឡើងពីសម្មតិកម្មបីយ៉ាង៖ ទីមួយ សៃហ្គន - ឌឺង៉ាន (អានថា តៃង៉ន ដោយជនជាតិចិន) ដែលមិនត្រឹមត្រូវទាំងស្រុង។ សម្មតិកម្មពីរចុងក្រោយ ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ជាងនេះទៅទៀត ទាំងពីរត្រូវបានដាក់ចេញដោយ ទ្រឿង វិញ គី។

តើ « ព្រៃកប្បាស » នៅឯណា ?

នេះគ្រាន់តែជា «អ្វីដែលមនុស្សនិយាយ» មិនមែនជាសម្មតិកម្មរបស់ Truong Vinh Ky ផ្ទាល់នោះទេ។ ដោយហេតុផលមួយចំនួន អ្នកស្រាវជ្រាវលោកខាងលិចជាច្រើនទៀត និង Malleret បានលុបចោលឃ្លា «អ្វីដែលមនុស្សនិយាយ» (dit-on) ហើយបានសន្មតសម្មតិកម្មនេះទៅ Truong Vinh Ky ដោយសរសេរថា «យោងតាមលោក Petrus Ky ដែលអះអាងថាបាន រកឃើញ ការពន្យល់នេះ នៅក្នុងស្នាដៃរបស់លោក Trinh Hoai Duc ពាក្យពីរម៉ាត់ថា Saigon មានន័យថា ' ឈើកប្បាស ' ដូច្នេះបញ្ជាក់ថា ដីនេះកាលពីអតីតកាល ជាក់ស្តែងមានដើមកប្បាសជាច្រើន»។ លោក Vuong Hong Sen ក៏បានធ្វើតាមរឿងនេះ ហើយបានសន្មតថាវាទៅ Truong Vinh Ky ថា៖ «នៅក្នុងការប្រមូលផ្ដុំ វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ របស់គាត់ លោក Truong Vinh Ky បានអះអាងថា ប្រជាជនខ្មែរបានដាំកប្បាសនៅជុំវិញបន្ទាយ Cay Mai ហើយថាគាត់ផ្ទាល់បានឃើញដើមឈើបុរាណមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់នោះក្នុងឆ្នាំ 1885»។

តាមពិតទៅ ស្នាដៃរបស់លោក Trinh Hoai Duc មិនមានការពន្យល់ ឬអត្ថាធិប្បាយលើពាក្យពីរម៉ាត់ថា "សៃហ្គន" នោះទេ។ លោក Truong Vinh Ky គ្រាន់តែបកស្រាយពាក្យទាំងនោះថា "ឈើកប្បាស" ដោយផ្អែកលើរចនាប័ទ្មសរសេរចិន-វៀតណាម។ សម្មតិកម្មដែលថា "សៃហ្គនមកពីឈើកប្បាស" គឺផ្អែកលើអ្វីដែលមនុស្សនិយាយ ពីព្រោះនៅសម័យលោក Truong Vinh Ky (ឆ្នាំ១៨៨៥) លែងមាន "ដើមឈើកប្បាសបុរាណ" នៅសល់ "នៅវត្ត Cay Mai និងតំបន់ជុំវិញ" ទៀតហើយ។ លោក Truong Vinh Ky គ្រាន់តែបានបញ្ជាក់ ដោយហាក់ដូចជាបញ្ជាក់ថា "ដាន (នៃបន្ទាយខ្មែរចាស់) នៅតែមាននៅវត្ត Cay Mai - និងតំបន់ជុំវិញ" (ឆ្នាំ១៨៨៥)។

កាសែត Courrier de Saigon ចុះថ្ងៃទី 20 ខែមករា ឆ្នាំ 1868 បានសន្និដ្ឋានថាឈ្មោះសៃហ្គនបានមកពី "កៃហ្គន" (ដើមកប្បាស) មិនមែន "អុសកប្បាស" ទេ ដើម្បីឲ្យកាន់តែជិតសៃហ្គន! កាសែតបានសរសេរថា៖ "ដូចដែលមនុស្សនិយាយ ឈ្មោះសៃហ្គនទំនងជាវិវត្តន៍មកពីពាក្យកៃហ្គន។ ពាក្យទាំងនេះសំដៅទៅលើប្រភេទដើមឈើដែលផលិតកប្បាស (កប្បាស)។ ដើមកប្បាស ដែលជារឿងធម្មតានៅភាគខាងត្បូងវៀតណាម ត្រូវបានគេប្រើជារបងការពារជាញឹកញាប់។ ជនជាតិខ្មែរបុរាណពេលខ្លះដាំវាតាមបណ្តោយកំពែងការពារ ដោយដើមកប្បាសដុះជិតគ្នា បង្កើតជារបងបៃតង។ ក្នុងអំឡុងពេលដែលពួកភាគខាងត្បូងកាន់កាប់ដីនេះ ពួកគេមានបន្ទាយមួយដែលមានលក្ខណៈពិសេសនោះ៖ ហេតុនេះហើយបានជាឈ្មោះសៃហ្គន"។

ខណៈពេលដែលសម្មតិកម្មរបស់ Truong Vinh Ky អំពី "ឈើកប្បាស" គឺផ្អែកលើពាក្យចចាមអារ៉ាម លោក Le Van Phat បានអះអាងថា៖ នៅលើវាលទំនាបដ៏ធំល្វឹងល្វើយ និងស្ងាត់ជ្រងំនៃទីក្រុងចាស់ មានព្រៃកប្បាសគ្មានទីបញ្ចប់។ ខ្មែរហៅព្រៃកប្បាសថា ព្រៃគរ ។ ពាក្យសៀមថា Cai ngon ក៏មានន័យថា ព្រៃកប្បាសដែរ។ ជនជាតិឡាវនៅតែប្រើពាក្យនោះដោយអត្ថន័យដូចគ្នា។ ប្រហែលជា Cai ngon បានក្លាយជា SAIGON ។ សម្មតិកម្ម "ព្រៃកប្បាស" របស់ Le Van Phat ត្រូវបានរិះគន់ចំពោះកង្វះមូលដ្ឋានរបស់វា៖ Kor មិនមានន័យថា ដើមឈើកប្បាស ទេ ប៉ុន្តែមានន័យថា គោ ។ "ព្រៃកប្បាសគ្មានទីបញ្ចប់" នៃអតីតកាលនៅលើវាលទំនាបស្ងាត់ជ្រងំ (Plaine des Tombeaux ឥឡូវនេះត្រូវបានរកឃើញនៅទូទាំងស្រុកទី 3 និងទី 10) គ្រាន់តែជាការស្មានដែលគ្មានមូលដ្ឋាន។

សរុបមក ពាក្យថា «អុសឈើកប្បាស» «ដើមកប្បាស» ឬ «ព្រៃកប្បាស» ដែលប្រើសម្រាប់ «សៃហ្គន» មិនសូវគួរឱ្យទុកចិត្តទេ ទាំងផ្នែកភាសាវិទ្យា និងភូមិសាស្ត្រ។ នៅក្នុងកំណាព្យ ចម្រៀងប្រជាប្រិយ និងសុភាសិតក្នុងស្រុក រួមទាំង «ទេសភាពយ៉ាឌិញបុរាណ» ដែលសរសេរជាកំណាព្យក្នុងស្រុកជិតមួយរយឆ្នាំមុន ទ្រឿងវិញគី មិនមានការលើកឡើង ឬគំនិតអំពី «អុសឈើកប្បាស» ឬ «ព្រៃកប្បាស» នោះទេ។ (នឹងបន្ត)

(ដកស្រង់ចេញពី *កំណត់ចំណាំស្តីពី ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភូមិសាស្ត្រវៀតណាម* ដោយអ្នកប្រាជ្ញចុង ង្វៀន ឌិញ ដូវ បោះពុម្ពផ្សាយដោយ Tre Publishing House)

ប្រភព៖ https://thanhnien.vn/sai-gon-la-noi-co-nhieu-cui-gon-185240930224427515.htm