Lâm Đồng: Độc đáo nghề dựng “nhà” dưới biển đón mùa cá Nam

Từ những tàu dừa, tre và cành cây, ngư dân Lâm Đồng tạo nên những cội chà dưới đáy biển để thu hút thủy sản, hình thành nghề khai thác độc đáo gắn bó với nhiều thế hệ cư dân vùng biển.

Giữa hàng chục nghề khai thác hải sản trên biển, nghề cội chà của ngư dân vùng biển Lâm Đồng được xem là một phương thức đánh bắt độc đáo.

Không chỉ dựa vào nguồn lợi tự nhiên, ngư dân chủ động tạo ra những “ngôi nhà” dưới đáy biển để dẫn dụ và giữ đàn cá. Mỗi khi mùa cá Nam-mùa khai thác chính trong năm bắt đầu, nghề truyền thống này lại nhộn nhịp trở lại, mang theo kỳ vọng về những chuyến biển bội thu.

Theo ngư dân địa phương, không ai nhớ chính xác nghề cội chà xuất hiện từ khi nào. Chỉ biết rằng, trải qua nhiều thế hệ, nghề cội chà đã trở thành một phần trong đời sống lao động của ngư dân ở đây.

Lão ngư Bùi Văn Sa (61 tuổi), phường Phú Thủy cho biết: Tận dụng tập tính của các loài cá nổi thường tìm đến những nơi có bóng mát để trú ngụ, người dân địa phương đã nghĩ ra cách tạo nên những cội chà hay được gọi là những “ngôi nhà” dưới đáy biển nhằm dẫn dụ và giữ đàn cá ở lại ngư trường. Từ đó, nghề này cứ được truyền từ cha sang con như một kinh nghiệm quý để mưu sinh giữa biển khơi.

Một cội chà được hình thành từ những vật liệu rất đỗi bình dị như tàu dừa, cây tre, cành me, đá chẻ, dây neo và phao. Sau khi được kết thành từng tua lớn, cội chà được thả xuống những vùng biển có độ sâu từ 15-30m đã được ngư dân khảo sát, lựa chọn kỹ lưỡng.

Dưới biển, các cành lá xòe rộng tạo thành những rạn nhân tạo, mang lại bóng mát và nơi trú ẩn cho nhiều loài thủy sản. Trên mặt nước, các cội chà được đánh dấu bằng các phao nổi, có gắn cờ Tổ quốc.

Chà được thả khoảng 2-3 tháng, khi mùa mưa bước vào cao điểm, các loài cá nổi sẽ tập trung dày đặc quanh các bãi chà. Lúc này, ngư dân sử dụng ánh đèn để dẫn dụ đàn cá rời khỏi nơi trú ẩn rồi tiến hành vây lưới khai thác. Mỗi cội chà được sử dụng rất lâu, khi các tàu lá mục nát, ngư dân chỉ cần tu bổ lại.

Những ngày này, tại cảng cá Phú Hài, phường Phú Thủy, không khí lao động trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Trên bến dưới thuyền, ngư dân tất bật chuẩn bị nguyên liệu để kịp cho chuyến biển mới. Hàng chục ngư dân xếp hàng dài, ngồi kết tàu dừa, tre, rọ đá và cành cây để làm cội chà.

Ngư dân ven biển Lâm Đồng kết các tàu dừa thành các mành chà, phần quan trọng để tạo thành cội chà. (Ảnh: Hồng Hiếu/TTXVN)

Tàu cá BTh 95924 TS có công suất gần 700 CV của anh Bùi Văn Miên, phường Phú Thủy đã chuẩn bị xong các nguyên liệu và đang chờ chất đủ cội chà để ra khơi.

Chuyến này, tàu của anh Miên chở khoảng 10 tua chà để ra biển thả, hợp thành với những chà cũ tạo thành bãi rạn nhân tạo quy mô lớn. Chi phí nguyên vật liệu cho mỗi đợt thả chà lên tới vài chục triệu đồng.

Anh Bùi Văn Miên cho biết, nghề này thường bắt đầu từ tháng 2 đến tháng 9 âm lịch, trùng với mùa cá Nam. Mỗi chuyến biển thường xuất bến sau đêm rằm hằng tháng, tập trung từ ngày 17 đến 19 âm lịch và khai thác vào những ngày tối trời, kéo dài đến khoảng mùng 10 tháng sau.

Nguồn lợi từ nghề cội chà chủ yếu là các loài cá nổi có giá trị kinh tế như cá nục, cá trích, cá chỉ vàng, cá bạc má, cùng một số loại mực...

“Ngày trước tôi theo cha đi biển rồi học nghề từ cha. Cha tôi lại học từ ông nội. Mấy thế hệ trong nhà đều sống nhờ biển và gắn bó với nghề này. So với nhiều nghề khai thác khác thì vốn đầu tư ban đầu vẫn thấp hơn, trong khi nếu chịu khó bám nghề, thu nhập khá ổn định. Nếu chuyến biển này đúng như kỳ vọng, đánh được 40-50 tấn cá thì anh em tôi sẽ kiếm được vài chục triệu đồng,” anh Miên chia sẻ.

Nghề cội chà là nghề truyền thống được truyền từ đời này qua đời khác của ngư dân Lâm Đồng. (Ảnh: Hồng Hiếu/TTXVN)

Theo ngư dân Lê Văn Phương, phường Phú Thủy, một ngư dân có nhiều năm gắn bó với nghề, việc làm cội chà không đơn thuần là thả vài cành cây xuống biển. Để một cội chà đứng vững giữa sóng gió, người làm nghề phải tính toán từ khâu chọn vật liệu, kết cấu, neo giữ cho đến lựa chọn vị trí thả phù hợp với dòng chảy và tập tính di cư của đàn cá. Mỗi cội chà có thể nặng vài tạ, đòi hỏi nhiều lao động và kinh nghiệm thực tế.

“Bây giờ thì các tàu có trang bị thêm thiết bị hiện đại hỗ trợ như máy dò, máy quét chứ trước đây chúng tôi chỉ làm cội chà này và dựa theo kinh nghiệm để đánh bắt thôi,” ông Phương cho biết.

Còn đối với ngư dân Lê Văn Mười, phường Phú Thủy, sau nhiều năm làm nhiều nghề biển khác nhau, ông vẫn lựa chọn quay lại với nghề cội chà bởi tính ổn định và bền vững. Theo ông, nghề này tuy vất vả hơn nhưng ít tác động đến môi trường biển, giúp duy trì nguồn lợi thủy sản lâu dài và mang lại thu nhập khá cho người lao động.

Điều đặc biệt của nghề cội chà là cách làm được nhiều ngư dân ví như nghề tự nuôi cá. Thay vì khai thác hoàn toàn dựa vào nguồn lợi tự nhiên, người dân chủ động tạo môi trường sống, thu hút thủy sản tập trung về một khu vực nhất định trước khi đánh bắt. Nhờ đó, hoạt động khai thác trở nên hiệu quả hơn, thân thiện với môi trường.

Tuy nhiên hiện nay nghề cội chà cũng đối mặt với không ít khó khăn. Mỗi cội chà là tài sản có giá trị lớn, được đầu tư bằng nhiều công sức và chi phí. Nỗi lo thường trực của ngư dân là các bãi chà bị tàu giã cào cuốn mất hoặc làm hư hỏng, gây thiệt hại lớn về kinh tế.

Các tàu lá dừa được kết chặt với nhau tạo thành một tua chà dài trước khi được thả xuống biển. (Ảnh: Hồng Hiếu/TTXVN)

Toàn tỉnh Lâm Đồng có gần 50.000 lao động trực tiếp khai thác hải sản. Thời điểm này, ngư dân trong tỉnh đang tất bật bước vào vụ cá Nam. Thời tiết thuận lợi cùng sự xuất hiện trở lại của nhiều luồng cá nổi đang mang đến kỳ vọng về một mùa đánh bắt bội thu, giúp ngư dân thêm động lực bám biển.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, trong những tháng đầu năm, mặc dù hoạt động khai thác thủy sản gặp nhiều khó khăn do thời tiết diễn biến thất thường, giá nhiên liệu và vật tư tăng cao, song ngư dân trong tỉnh vẫn duy trì hoạt động khai thác ổn định. Nhiều tàu cá vùng khơi tích cực bám biển.

Một số nghề khai thác như lưới vây, lưới rê, câu mực tiếp tục đạt hiệu quả khá, góp phần nâng sản lượng khai thác toàn tỉnh. Trong 5 tháng đầu năm 2026, sản lượng khai thác thủy sản toàn tỉnh ước đạt khoảng 94.000 tấn, tăng 3% (tăng 2,82% so với cùng kỳ năm 2025)./.

​

(TTXVN/Vietnam+)

Nguồn: https://www.vietnamplus.vn/lam-dong-doc-dao-nghe-dung-nha-duoi-bien-don-mua-ca-nam-post1114262.vnp