Nghịch lý ở “thủ phủ” vàng nâu
Năm 2025, trong cơ cấu hàng nông, lâm, thủy sản xuất khẩu sang thị trường trọng điểm như Liên minh Châu Âu, cà phê cùng với thủy sản và hạt điều là 3 mặt hàng dẫn dắt kim ngạch, lần lượt chiếm tỷ trọng 49%, 15% và 14%. 4 tháng đầu năm 2026, bức tranh xuất khẩu cà phê cả nước tiếp tục ghi nhận sự sôi động với khối lượng đạt khoảng 791.090 tấn, kim ngạch 3,66 tỷ USD. Thế nhưng, đằng sau những con số ấy là một thực tế đầy trăn trở khi mà khối lượng xuất khẩu tăng 9,4%, nhưng kim ngạch lại giảm 10,3% so với cùng kỳ năm trước.
Sự sụt giảm này chính là điểm yếu của ngành cà phê, đó là do phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu thô. Lâm Đồng là địa phương có diện tích trồng cà phê lớn nhất cả nước, với khoảng 314.000 ha đang cho thu hoạch, năng suất trung bình đạt 3,2 tấn nhân/ha, nghịch lý này cũng khá rõ rệt khi tới gần như 100% sản lượng xuất khẩu vẫn là cà phê dạng hạt nhân thô. Trong khi đó, quá trình chế biến chiếm tới 60% độ ngon và sự tinh tế của tách cà phê.
Thiên nhiên đã ưu ái cho Lâm Đồng những điều kiện vô cùng thuận lợi để phát triển cả 2 dòng robusta và arabica chất lượng cao. Điều này có nghĩa là tỉnh có đủ điều kiện để dẫn dắt thị trường. “Thật đáng tiếc khi Lâm Đồng đang sở hữu những vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế khắt khe (4C, Rainforest Alliance, VietGAP, nông nghiệp hữu cơ) và cả những chỉ dẫn địa lý quý giá đã được người yêu thích cà phê thế giới biết đến như: cà phê arabica Cầu Đất, nhưng giá trị kinh tế thực thu từ thương hiệu ấy vẫn chưa tương xứng với tiềm năng”, ông Bạch Thanh Tuấn - Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê và Ca cao Việt Nam nhận định.
Công nghệ giúp mở cửa chuỗi giá trị
Theo thông tin từ Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, nước ta đã tham gia tổng cộng 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đa phương. Các FTA thế hệ mới như: EVFTA, CPTPP và RCEP mở ra cơ hội thuế quan thuận lợi, nhưng trên con đường đó cũng đầy rẫy những rào cản kỹ thuật.
Nếu tiếp tục theo đuổi vào mô hình sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu tính liên kết chuỗi dài hạn, ngành cà phê Lâm Đồng sẽ bị đẩy vào thế yếu. “Các thị trường lớn không chỉ mua hạt cà phê, họ mua cả “đạo đức môi trường” trong quá trình sản xuất. Những tiêu chuẩn quốc tế ngày càng nghiêm ngặt như: Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), cam kết giảm phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), quyền lao động bền vững và tiêu chuẩn quản trị (ESG) đang trở thành giấy thông hành bắt buộc”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Để giảm xuất thô, bán rẻ, ngành cà phê Lâm Đồng cần một chiến lược tái cơ cấu. Trong đó, trọng tâm cốt lõi là kêu gọi đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ chế biến sâu. “Cần thiết kế và ban hành những gói chính sách ưu đãi về thuế, quỹ đất và tín dụng xanh để mời gọi các nhà đầu tư lớn đến xây dựng các tổ hợp nhà máy chế biến tập trung, quy mô hiện đại. Cần quan tâm kêu gọi đầu tư vào sản xuất cà phê rang xay, cà phê hòa tan đặc sản phục vụ xuất khẩu. Chỉ khi mạnh dạn đầu tư vào công nghệ sấy hiện đại, giá trị của hạt cà phê mới có thể nhân lên”, ông Bạch Thanh Tuấn chia sẻ.
Song song với việc thu hút đầu tư, các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, cần củng cố nội lực bằng cách thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể. Các hợp tác xã, tổ hợp tác phải thực sự trở thành trụ cột để liên kết các hộ nông dân nhỏ lẻ, tập trung sản lượng, từ đó nâng cao năng lực chào hàng, chào giá.
Sự chuyển dịch từ lượng sang chất, từ xuất thô sang chế biến tinh đòi hỏi sự đồng lòng của chính quyền, doanh nghiệp và người nông dân. Khi quy trình trồng, chăm sóc, công nghệ chế biến sâu được quan tâm, quyện hòa cùng tư duy kinh tế thị trường, hạt cà phê Lâm Đồng chắc chắn sẽ rũ bỏ được “chiếc áo giá rẻ” để tự tin cạnh tranh bằng thương hiệu và giá trị của chính vùng đất đã trồng ra chúng.
Nguồn: https://baolamdong.vn/lam-gi-de-ca-phe-khong-con-xuat-tho-ban-re-446421.html
