Lan tỏa văn hóa đọc từ đổi mới lễ hội sách

Từ điểm sáng của Lễ hội Đường sách Tết Bính Ngọ - năm 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh với hơn một triệu lượt khách tham quan sau 8 ngày; doanh thu gần 8,2 tỷ đồng và hơn 83.700 bản sách được bán ra, cho thấy sức hút mạnh mẽ khi không gian văn hóa được tổ chức bài bản, sáng tạo.

Lễ hội Đường sách Tết Bính Ngọ 2026 thu hút nhiều độc giả trẻ. (Ảnh: THÚY BÌNH)

Năm nay là lần đầu Lễ hội Đường sách Tết Bính Ngọ được mở rộng tổ chức tại ba không gian: Trục đường Lê Lợi (phường Sài Gòn), Công viên Thành phố mới (phường Bình Dương) và khu vực Nhà Truyền thống Cách mạng (phường Vũng Tàu), với tổng diện tích hơn 13.600m², quy tụ 30 đơn vị tham gia. Việc mở rộng không gian đã góp phần tạo điều kiện để văn hóa đọc lan tỏa rộng hơn trong cộng đồng.

Đáng chú ý là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và công nghệ. Không gian Văn hóa Hồ Chí Minh được thiết kế theo ngôn ngữ nghệ thuật “Rừng tre kể chuyện”, giới thiệu nhiều ấn phẩm giá trị về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó, các khu vực sách công nghệ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và thực tế tăng cường (AR), thư viện số… phản ánh xu hướng chuyển đổi số trong ngành xuất bản.

Hoạt động “lì xì sách” đầu xuân được đổi mới với ba hình thức: Quét mã nhận sách nói, nhận sách từ máy phát sách tự động (ATM Sách Nghĩa tình) hoặc nhận trực tiếp tại gian hàng. Gần 2.000 bản sách, báo, tạp chí đã được trao tặng. Với sự đa dạng hóa trải nghiệm từ giao lưu tác giả, ký tặng sách đến workshop (hội thảo), triển lãm chuyên đề đã thúc đẩy việc mua sách thành hoạt động văn hóa hấp dẫn, thay vì dừng lại ở giao dịch thương mại.

Thành công của mô hình cho thấy, khi sách được đặt trong một hệ sinh thái lễ hội sáng tạo, được đầu tư bài bản về nội dung và không gian, văn hóa đọc có thể thu hút đông đảo công chúng, nhất là giới trẻ và nhóm đọc gia đình. Tuy nhiên, từ điểm sáng của Thành phố Hồ Chí Minh cũng cần nhìn thẳng vào thực tế. Đó là: Hoạt động lễ hội về sách ở nhiều địa phương vẫn còn thiếu tính liên kết và chưa đồng đều về chất lượng tổ chức.

Không ít nơi, hội sách hoặc đường sách mới dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ, thời gian ngắn, chủ yếu tập trung vào bán hàng giảm giá, pha trộn các mặt hàng, thiếu các hoạt động trải nghiệm, giao lưu học thuật hay ứng dụng công nghệ. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa còn hạn chế; sự phối hợp giữa ngành văn hóa, giáo dục, xuất bản và các tổ chức đoàn thể chưa thật sự chặt chẽ. Trong khi một số thành phố lớn đã xây dựng được thương hiệu lễ hội sách mang tính biểu tượng thì nhiều địa phương vẫn loay hoay tìm mô hình phù hợp.

Dịp Tết Nguyên đán năm nay, tại Hà Nội, cũng xuất hiện các hoạt động liên quan đến sách và văn hóa đọc, như: Phố Sách Xuân 2026 với chủ đề “Sách mở lộc xuân - Chào kỷ nguyên mới”, được trang hoàng rực rỡ, thu hút bạn đọc đến tham quan, chụp ảnh và trải nghiệm không gian sách trong không khí xuân. Sự kiện cùng với những hội sách nhỏ và các sân chơi văn hóa tại Thủ đô được tổ chức song song với nhiều hoạt động lễ hội, nhằm tạo điểm nhấn văn hóa cho người dân và du khách dịp đầu năm mới.

Tương tự, một số tỉnh, thành phố cũng tổ chức “Hội Sách-Báo Xuân Bính Ngọ 2026” theo hình thức kết hợp giữa trưng bày báo chí truyền thống và công nghệ số, thời gian được kéo dài để bạn đọc có cơ hội lựa chọn, tạo không khí văn hóa tươi vui. Tuy nhiên, theo đánh giá chung, các hoạt động này mới chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ, thiếu sự đầu tư và chưa tạo được điểm nhấn nổi bật thu hút lượng đông đảo bạn đọc.

Từ thực tiễn trên, việc đổi mới các hoạt động lễ hội về sách cần được đặt trong chiến lược phát triển văn hóa đọc quốc gia, gắn với đặc thù từng vùng, miền. Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên nhấn mạnh: “Trước hết, cần coi lễ hội sách là không gian văn hóa tổng hợp, ở đó sách kết nối với nghệ thuật trình diễn, công nghệ số, giáo dục kỹ năng và du lịch địa phương. Mỗi địa phương có thể lựa chọn chủ đề riêng, khai thác di sản, lịch sử, nhân vật tiêu biểu của vùng đất mình để tạo dấu ấn.

Ngoài ra, cần tăng cường ứng dụng công nghệ trong tổ chức và quảng bá: nền tảng trực tuyến, sách nói, mã QR, thanh toán không tiền mặt… giúp mở rộng đối tượng tiếp cận, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh xã hội hóa, khuyến khích doanh nghiệp, nhà xuất bản, trường học, thư viện cùng tham gia, hình thành mạng lưới liên kết giữa các địa phương, chia sẻ kinh nghiệm tổ chức, nguồn lực.

Thành công của Lễ hội Đường sách Tết năm nay cho thấy tiềm năng lớn của mô hình lễ hội sách khi được đầu tư đúng hướng. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để từ một điểm sáng có thể hình thành “bản đồ lễ hội sách” rộng khắp, đồng đều và bền vững, trở thành bước đi quan trọng, góp phần nuôi dưỡng thói quen đọc, bồi đắp nền tảng tri thức và xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh trong cộng đồng.

MAI LỮ

Nguồn: https://nhandan.vn/lan-toa-van-hoa-doc-tu-doi-moi-le-hoi-sach-post945578.html