Lão nông “thuần hóa” đất đồi Mường Quàng

Từ hai bàn tay trắng, từng bám trụ chiến trường phía Bắc rồi Campuchia, trở về quê hương với gánh nặng mưu sinh đè nặng trên vai, ông Vi Văn Thoại (SN 1960), bản Hưng Tiến, xã Mường Quàng đã bền bỉ chinh phục vùng đồi núi hoang hóa. Bằng ý chí của người lính và tư duy làm kinh tế bài bản, ông không chỉ nuôi các con ăn học thành tài mà còn xây dựng nên mô hình kinh tế vườn đồi tổng hợp hiệu quả, trở thành tấm gương sáng của bản làng.

Báo Nghệ An•19/02/2026

bna_thoai-2(1).jpg — Rừng lát hoa đã 15 năm tuổi của ông Vi Văn Thoại, xã Mường Quàng. Ảnh: T.P

Sinh ra và lớn lên ở Mường Quàng, tuổi trẻ của ông Vi Văn Thoại gắn liền với quân ngũ. Những năm tháng chiến đấu ở chiến trường phía Bắc rồi sang Campuchia đã rèn cho ông bản lĩnh, sự bền gan và tinh thần không lùi bước trước gian khó. Ngày xuất ngũ trở về địa phương, ông lập gia đình, ra ở riêng. Cuộc sống khi ấy bộn bề thiếu thốn: nhà nghèo, đất ít, con cái lần lượt chào đời, cái ăn cái mặc đều trông chờ vào sức lao động của hai vợ chồng.

Không cam chịu cảnh quẩn quanh, ông Thoại cùng vợ con rời nơi ở cũ, tiến sâu vào vùng đồi núi, khe chõ để khai hoang, phục hóa. Đó là quãng thời gian nhiều nhọc nhằn nhất. Đồi hoang cỏ dại, đất dốc, đá lổn nhổn; ban ngày cuốc đất, phát rẫy, ban đêm che tạm lều tranh ngủ giữa rừng. “Lúc đó chỉ nghĩ đơn giản là phải có đất, có sức người thì mới có cái ăn lâu dài cho con”, ông nhớ lại.

bna_ong-thoai03284(1).jpg — Chỗ có khe nước chảy qua, ông thuê máy đào ao thả cá, ba ba gai. Ảnh: K.L

Những năm tháng ấy, từng khoảnh đồi trọc dần được phủ xanh bởi sắn, ngô.

Ở chân đồi, nơi có khe suối nhỏ chảy qua, ông ngăn dòng, đào ao thả cá. Mô hình “trên nương trồng cây, dưới ao nuôi cá” hình thành một cách tự nhiên, phù hợp với điều kiện địa hình. Nhờ cần cù lao động và biết tính toán, kinh tế gia đình dần ổn định. Từ nguồn thu ấy, ông bà nuôi ba người con ăn học đến nơi đến chốn, đều tốt nghiệp đại học và có việc làm ổn định, điều mà trước đây chính ông cũng chưa từng dám nghĩ tới.

Sau hàng chục năm “chinh phục” đất đồi, đến nay gia đình ông Vi Văn Thoại sở hữu khoảng 6ha đất vườn đồi. Điều đáng nói không chỉ là diện tích, mà là cách ông quy hoạch, phân khu hợp lý theo từng tầng sinh thái. Ở đỉnh đồi cao nhất, nơi đất cằn cỗi, ít dinh dưỡng, ông dành gần 2ha để trồng tre mét. Đây là loại cây phù hợp với điều kiện khô hạn, ít phải chăm sóc nhưng cho giá trị kinh tế ổn định. Hàng năm, ông bán mét nguyên liệu cho thương lái, đồng thời thu hoạch măng theo mùa, tạo nguồn thu đều đặn.

Xuống thấp hơn, ở khu vực chân đồi có độ ẩm tốt, ông trồng gần 2.000 cây quế Quỳ. Những hàng quế mới được trồng cách đây khoảng hai năm, sinh trưởng xanh tốt. Ông Thoại chia sẻ, trước đây gia đình cũng từng trồng quế nhưng chỉ mang tính thử nghiệm, không đầu tư chăm sóc nên hiệu quả chưa cao. Đầu năm 2024, được sự hỗ trợ của các dự án phát triển sản xuất, ông quyết định mở rộng diện tích, coi quế là cây trồng chủ lực lâu dài.

ông Thoại03297 — Vườn quế của gia đình ông bà đang trong kỳ sinh trưởng. Ảnh: K.L

Theo ông, quế là loại cây cho thu hoạch liên tục khi bước vào giai đoạn trưởng thành. Không chỉ thân, mà cành, lá… những sản phẩm phụ trong quá trình tỉa thưa, đều có thể bán, dù nhiều hay ít cũng có tiền. Thương lái thu mua tận nơi, đầu ra tương đối ổn định. Với vòng đời từ 10 đến 14 năm, nhưng chỉ sau khoảng 3 năm trồng, cây quế đã bắt đầu cho thu hoạch.

Ở phía bên kia đồi, một màu xanh khác đang vươn cao, đó là rừng lát hoa. Ông Thoại kể, ngày xưa lát hoa mọc kín rừng, nhưng vì giá trị kinh tế cao, lại bị khai thác ồ ạt, không quản lý nên ngày càng hiếm. Những cây lát cổ thụ, đường kính cả mét gần như không còn. Nhận thấy tiềm năng và cũng là để góp phần khôi phục giống cây quý, ông quyết định trồng hàng nghìn cây lát hoa trên diện tích đồi của gia đình.

Theo kinh nghiệm của ông, trồng lát hoa không quá khó nếu nắm được đặc tính sinh trưởng. Đây là cây ưa sáng, khi nhỏ có thể chịu bóng một phần, nhưng tuyệt đối không chịu được ngập úng. Lát hoa thích hợp với đất đá vôi, đủ ẩm, ít chua và thoát nước tốt. Nhờ chọn đúng đất, chăm sóc bài bản, đến nay nhiều cây lát trong vườn đã cao 13 - 14m, đường kính 50 - 60cm; trong đó có những cây đã cho thu hoạch, mang lại giá trị kinh tế đáng kể.

Song song với phát triển rừng, ông Thoại còn đầu tư đào ao, đắp bờ kè kiên cố để nuôi cá, nuôi ba ba gai. Trên bờ ao, vợ chồng ông tận dụng đất trống trồng các loại rau gia vị cung cấp cho nhà hàng, quán ăn trong vùng. Mô hình kinh tế tổng hợp được khép kín, tận dụng tối đa đất đai, nguồn nước và công lao động, giúp thu nhập được phân bổ đều quanh năm.

ông Thoại03308 — Trên bờ ao, tận dụng nước tưới, ông bà trồng rau gia vị, cung cấp cho thị trường trong vùng. Ảnh: T.P

Không chỉ làm kinh tế giỏi cho riêng gia đình, ông Vi Văn Thoại còn là người uy tín của bản Hưng Tiến. Những kinh nghiệm về làm trang trại, phát triển kinh tế vườn rừng được ông sẵn sàng chia sẻ với bà con. Ai cần giống, cần tư vấn cách trồng, cách chăm sóc, ông đều tận tình hướng dẫn. Với bà con trong bản, ông không chỉ là người đi trước, mà còn là chỗ dựa về kinh nghiệm và niềm tin.