ຕາບໃດທີ່ຍັງມີການຂຽນ, ຍັງມີວັດທະນະທໍາ.

ຢູ່ບ້ານກວ່ອນ 2 (ຕາແສງຈໍໂດນ), ມີຫ້ອງຮຽນພິເສດ. ນັກຮຽນທີ່ຮຽນຫ້ອງຮຽນນີ້ບໍ່ຕ້ອງຈ່າຍຄ່າຮຽນ. ຫ້ອງຮຽນພິເສດນີ້ສອນຕົວອັກສອນດ່າວໂນມ ແລະ ສອນໂດຍ "ຄູ" ຈ້ຽວຊວນມິງ.

"ຄູ" ມິງ ໄດ້ແນະນຳນັກຮຽນຂອງລາວຢ່າງລະອຽດໃນການຂຽນແຕ່ລະຈົດໝາຍ.

ຮັກສາຈິດວິນຍານ ແລະ ແກ່ນແທ້ຂອງຊົນເຜົ່າຢ້າວ.

ຈາກໃຈກາງຂອງຕາແສງ, ພວກເຮົາໃຊ້ເວລາສອງຊົ່ວໂມງເພື່ອໄປຮອດບ້ານເມືອງກອງສອງ, ເຊິ່ງເຄີຍເປັນຕາແສງຫງອກຟາຍ, ປະຈຸບັນແມ່ນຕາແສງຈໍໂດນ. ບ້ານກອງສອງມີ 176 ຄົວເຮືອນ, ມີປະຊາກອນ 790 ຄົນ. ມີສີ່ຊົນເຜົ່າຄື: ກິງ, ໄຕ, ນຸ່ງ ແລະ ດ້າວ, ອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັນຢູ່ທີ່ນີ້, ໂດຍຊົນເຜົ່າດ້າວກວມເອົາ 99.2%.

ຕາມທີ່ໄດ້ນັດໝາຍໄວ້, ທ່ານ ຈ້ຽວຊວນມິງ ໄດ້ມາພົບພວກເຮົາທີ່ເຮືອນລູກສາວຂອງລາວ. ໃນຂະນະທີ່ພວກເຮົາຍ່າງໄປຕາມເສັ້ນທາງຫຼັກໄປຫ້ອງຮຽນ, ທ່ານມິງ ໄດ້ເລົ່າເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບວັດທະນະທຳຂອງຊົນເຜົ່າຢ້າວ ແລະ ການເດີນທາງຂອງລາວໃນການອະນຸລັກຮັກສາຕົວອັກສອນຢ້າວ. ລາວໄດ້ອະທິບາຍວ່າຊົນເຜົ່າຢ້າວທົ່ວປະເທດ, ໂດຍສະເພາະໃນແຂວງ ທາຍງວຽນ , ໃຊ້ຕົວອັກສອນຢ້າວເປັນລະບົບການຂຽນຂອງເຂົາເຈົ້າ, ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າຕົວອັກສອນຢ້າວຢ້າວ. ປະຈຸບັນ, ບົດເລື່ອງຢ້າວບູຮານທັງໝົດທີ່ໄດ້ລວບລວມມາແມ່ນຂຽນດ້ວຍຕົວອັກສອນຢ້າວ.

ປຶ້ມຂອງຊາວເຜົ່າຢ້າວທີ່ຂຽນດ້ວຍຕົວໜັງສືໂນມມີເນື້ອໃນ ການສຶກສາ ສູງ, ຕັ້ງແຕ່ວິຖີຊີວິດ ແລະ ພຶດຕິກຳລະຫວ່າງບຸກຄົນ ຈົນເຖິງສາຍພົວພັນລະຫວ່າງຄົນກັບທຳມະຊາດ. ໃນດ້ານການອອກແຮງງານ, ປຶ້ມໄດ້ບັນທຶກປະສົບການໃນການຜະລິດຕາມລະດູການ (ລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ, ລະດູຮ້ອນ, ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ, ລະດູໜາວ) ແລະ ການປົກປ້ອງສິ່ງແວດລ້ອມ, ທັງໝົດສະແດງອອກໃນຮູບແບບຂອງເພງ ແລະ ບົດກະວີພື້ນເມືອງ.

ທ່ານມິງມາຈາກຄອບຄົວທີ່ມີປະເພນີການຮຽນຕົວອັກສອນໂນມ. ຕອນອາຍຸ 16 ປີ, ລາວໄດ້ເລີ່ມຮຽນຕົວອັກສອນໂນມ. ຫຼັງຈາກຮຽນມາເປັນເວລາຫົກປີ, ໃນທີ່ສຸດລາວກໍ່ໄດ້ເປັນແມ່ບົດໃນລະບົບການຂຽນ. ນອກຈາກນັ້ນ, ລາວຍັງໄດ້ຮຽນຮູ້ ແລະ ພົວພັນກັບຄົນຈາກແຂວງອື່ນໆ.

“ຍ້ອນຄວາມຕ້ອງການທີ່ຈະຫາລ້ຽງຊີບເພື່ອລ້ຽງຄອບຄົວ, ເປັນເວລາດົນນານແລ້ວທີ່ຂ້ອຍບໍ່ມີເວລາທີ່ຈະລະນຶກເຖິງຊັບສົມບັດທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ລະບົບການຂຽນຂອງກຸ່ມຊົນເຜົ່າຂອງຂ້ອຍ. ແຕ່ເມື່ອປະເຊີນກັບຄວາມສ່ຽງທີ່ຕົວອັກສອນດ້າວຈະສູນເສຍໄປ, ຂ້ອຍໄດ້ໃຊ້ຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງຂ້ອຍກ່ຽວກັບພາສາ ແລະ ລະບົບການຂຽນເພື່ອເປີດຫ້ອງຮຽນເພື່ອສອນຄົນໃຫ້ອ່ານ ແລະ ຂຽນຕົວອັກສອນໂນມບູຮານ, ພ້ອມທັງຮີດຄອງປະເພນີຂອງກຸ່ມຊົນເຜົ່າດ້າວແດງ,” ທ່ານມິງກ່າວເປີດໃຈ.

ພວກເຮົາຫຼົງໄຫຼໄປຟັງເລື່ອງລາວຂອງທ່ານມິງ, ແລະ ພວກເຮົາກໍ່ໄດ້ມາຮອດຫ້ອງຮຽນຂອງລາວໂດຍທີ່ບໍ່ຮູ້ຕົວ. ຫ້ອງຮຽນດັ່ງກ່າວເປັນເຮືອນກະເບື້ອງສີແດງ, ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ກັບເນີນພູ, ມີເດີ່ນກວ້າງຂວາງ ແລະ ມີອາກາດຖ່າຍເທຢູ່ທາງໜ້າ. ເມື່ອນັ່ງຢູ່ພາຍໃນ, ພວກເຮົາສາມາດຫຼຽວເບິ່ງເນີນພູໄຄທີ່ຂຽວອຸ່ມທຸ່ມ.

ຫ້ອງຮຽນອັກສອນດ້າວໂນມຂອງທ່ານມິງປະກອບມີຄົນທຸກໄວ, ຕັ້ງແຕ່ຜູ້ສູງອາຍຸຈົນເຖິງໄວໜຸ່ມ. ຢູ່ທີ່ນີ້, ພວກເຂົາຮຽນອັກສອນທີ່ຍາກກວ່າອັກສອນກວອກງູຂອງຫວຽດນາມ, ແຕ່ມັນແມ່ນຈິດວິນຍານຂອງຊາວດ້າວ. ສຳລັບແຕ່ລະບົດຮຽນ, ທ່ານມິງໄດ້ນຳເອົາປຶ້ມເກົ່າໆທີ່ເປັນສີເຫຼືອງມານຳ, ແຕ່ຕົວໜັງສືພາຍໃນຍັງອ່ານງ່າຍຢ່າງຊັດເຈນ. "ແຜນການສອນ" ເຫຼົ່ານີ້ມີເນື້ອໃນກ່ຽວກັບຕົ້ນກຳເນີດຂອງຊາວດ້າວ, ວັດທະນະທຳ ແລະ ວິຖີຊີວິດຂອງເຂົາເຈົ້າ... ນອກຈາກການສອນອັກສອນແລ້ວ, ລາວຍັງສອນພິທີກຳພື້ນເມືອງເຊັ່ນ: ພິທີການເຕີບໃຫຍ່ ແລະ ພິທີອະທິຖານເກັບກ່ຽວ.

ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ທ່ານມິງ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນສອນລູກຫຼານພາຍໃນຄອບຄົວຂອງລາວ. ຫຼັງຈາກນັ້ນບໍ່ດົນ, ຫຼາຍຄົນຮູ້ວ່າລາວກຳລັງເປີດຫ້ອງຮຽນສອນຕົວອັກສອນປ່າ ແລະ ໄດ້ມາເຮືອນຂອງລາວເພື່ອຂໍຮຽນ. ນັກຮຽນທີ່ຮຽນໄກທີ່ສຸດໃນຫ້ອງຮຽນນີ້ແມ່ນມາຈາກແຂວງ ຕວຽນກວາງ . ປະຈຸບັນ, ຫ້ອງຮຽນມີນັກຮຽນປະມານ 10 ຄົນ, ບາງຄັ້ງເຖິງ 15 ຄົນ. ນັກຮຽນບາງຄົນມີອາຍຸສູງ, ມີຜົມຫງອກ, ແຕ່ພວກເຂົາຍັງຮຽນເປັນປະຈຳ.

ຫ້ອງຮຽນຕົວອັກສອນ ດ້າວໜົມ ຂອງ ທ້າວ ຈ້ຽວ ຊວນມິງ ແມ່ນງ່າຍດາຍຫຼາຍ, ປະກອບດ້ວຍກະດານດຳ, ດິນສໍຂາວ, ແລະ ໂຕະໄມ້ສອງສາມໂຕທີ່ລາວສ້າງຂຶ້ນເອງໃຫ້ນັກຮຽນນັ່ງ. ນັກຮຽນພຽງແຕ່ຕ້ອງນຳເອົາອຸປະກອນການຮຽນມານຳ, ລວມທັງປາກກາແປງ, ປື້ມບັນທຶກ, ແລະ ຫີນໝຶກ, ໃນຂະນະທີ່ລາວຈະພິມປຶ້ມແບບຮຽນໃຫ້ແຕ່ລະຄົນ.

ໃນຫ້ອງຮຽນຕົວໜັງສືດ່າວໜອມ, ນັກຮຽນມີຄວາມພາກພຽນ, ມືຂອງເຂົາເຈົ້າອົດທົນໃນການປັ້ນແຕ່ງຕົວລະຄອນແຕ່ລະຕົວດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບນັບຖືຕໍ່ວັດທະນະທໍາຂອງຊົນເຜົ່າຂອງເຂົາເຈົ້າ. ໃນຫ້ອງຮຽນນ້ອຍໆ, ສຽງຂອງນັກຮຽນຝຶກຝົນການອ່ານ ແລະ ສຽງບັນຍາຍທີ່ມີຊີວິດຊີວາຂອງຄູດັງກ້ອງໄປທົ່ວ. ຕົວລະຄອນບູຮານທີ່ສະຫງ່າງາມ, ເຄີຍເປັນຂົວຕໍ່ລະຫວ່າງລຸ້ນຄົນ, ປະຈຸບັນໄດ້ປະກົດຢູ່ໃນໜ້າປື້ມບັນທຶກຂອງນັກຮຽນ.

ບົດຮຽນທີ່ສອນໂດຍ "ຄູ" ຈ້ຽວຊວນມິງ.

ຮຽນຮູ້ທີ່ຈະເຂົ້າໃຈຄວາມເປັນມະນຸດແລະຄວາມຊອບທຳ.

ຕົວອັກສອນໂນມແມ່ນລະບົບການຂຽນທີ່ອີງໃສ່ຕົວອັກສອນຈີນ. ຊາວເຜົ່າໂນມໄດ້ຮັບເອົາບາງຄຳສັບຈາກຕົວອັກສອນໄຕໂນມ ແລະ ຕົວອັກສອນໂນມຫວຽດນາມ, ແຕ່ພວກມັນໄດ້ຖືກດັດແປງເປັນຕົວອັກສອນໂນມ. ຕົວອັກສອນໂນມມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຢ່າງໃກ້ຊິດກັບກິດຈະກຳທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ສາສະໜາຂອງຊາວເຜົ່າໂນມ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ປະຈຸບັນ, ມີຄົນຈຳນວນໜ້ອຍທີ່ຮູ້ວິທີການອ່ານ ແລະ ຂຽນຕົວອັກສອນໂນມ.

ເພື່ອສອນນັກຮຽນຂອງລາວ, ທ່ານມິງໄດ້ເກັບກຳ ແລະ ຄົ້ນຄວ້າເນື້ອໃນ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງປຶ້ມຊົນເຜົ່າຢ້າວບູຮານ, ໂດຍລວບລວມຈຸດສຳຄັນເຂົ້າໃນແຜນການສອນ. ແຜນການນີ້ປະກອບມີເນື້ອໃນກ່ຽວກັບຕົ້ນກຳເນີດຂອງຊົນເຜົ່າຢ້າວ; ການສຶກສາກ່ຽວກັບສິນທຳ ແລະ ຄວາມຊອບທຳ; ເລື່ອງລາວບູຮານ ແລະ ປັດຊະຍາຊີວິດ; ວິທີການປະພຶດຕົວໃນບັນດາສະມາຊິກໃນຄອບຄົວ; ແລະ ວິທີທີ່ຊົນເຜົ່າຢ້າວສາມາດສາມັກຄີ, ຜູກພັນ, ຮຽນຮູ້ ແລະ ຊ່ວຍເຫຼືອເຊິ່ງກັນແລະກັນໃນການເຮັດວຽກ ແລະ ຊີວິດ.

ທ່ານ ຈ້ຽວຊວນມິງ ໄດ້ແບ່ງປັນວ່າ ການຮຽນຮູ້ອັກສອນເຢົາໂນມ ແມ່ນກ່ຽວກັບການເຂົ້າໃຈຄວາມຊອບທຳ ແລະ ສິນທຳ, ເພື່ອວ່າພາຍໃນຈະບໍ່ທຳລາຍກຽດສັກສີຂອງມະນຸດ, ພາຍນອກຈະບໍ່ທຳລາຍສິ່ງຕ່າງໆ, ເໜືອກວ່າຈະບໍ່ທຳລາຍສະຫວັນ, ແລະ ໃນໂລກນີ້ຈະບໍ່ທຳລາຍຄົນ. ອ້າຍນ້ອງຊາຍຍິງຮູ້ວິທີຮັກສາຄວາມພໍດີ, ຄວາມກົມກຽວ, ແລະ ເຂົ້າໃຈປັດຊະຍາຂອງຊີວິດ; ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ຜູ້ຄົນຈະຫຼີກລ່ຽງຄວາມຊົ່ວຮ້າຍທາງສັງຄົມຢ່າງມີສະຕິ. ຜູ້ທີ່ຮຽນຮູ້ອັກສອນເຢົາໄດ້ດີຈະເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍຂອງຊີວິດ, ມີຄວາມກະຕັນຍູຕໍ່ພໍ່ແມ່, ແລະ ມີມະນຸດສະທຳຕໍ່ທຸກໆຄົນ.

ທ້າວ ຈ້ຽວ ກວີທໍ, ນັກຮຽນຄົນໜຶ່ງໃນຫ້ອງຮຽນ, ໄດ້ແບ່ງປັນວ່າ: "ຂ້ອຍເປັນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍເຜົ່າຢ້າວແດງ ແຕ່ຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ວິທີຂຽນ ຫຼື ອ່ານຕົວອັກສອນຢ້າວ. ຂ້ອຍໄດ້ລົງທະບຽນຮຽນຫຼັກສູດນີ້ດ້ວຍຄວາມຫວັງວ່າຈະໄດ້ຮຽນຮູ້ເພີ່ມເຕີມກ່ຽວກັບຕົ້ນກຳເນີດຂອງຊົນເຜົ່າຂອງຂ້ອຍ, ຮຽນຮູ້ວິທີປະຕິບັດພິທີກຳ ເພື່ອວ່າຂ້ອຍຈະສາມາດຊ່ວຍເຮັດວຽກບ້ານໃນຄອບຄົວໄດ້ໃນພາຍຫຼັງ, ແລະ ປະກອບສ່ວນອະນຸລັກຮັກສາວັດທະນະທຳຊົນເຜົ່າຢ້າວ. ໃນລະຫວ່າງຫຼັກສູດ, ມີຫຼາຍຕົວລະຄອນທີ່ຍາກໃນການຂຽນ, ແຕ່ຄູສອນຂ້ອຍສະເໝີດ້ວຍຄວາມອົດທົນ. ດຽວນີ້ຂ້ອຍສາມາດອ່ານ ແລະ ຂຽນຕົວອັກສອນໄດ້ແລ້ວ."

ກ່ອນໜ້ານີ້, ຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຊົນເຜົ່າຢ້າວ, ມີແຕ່ຜູ້ຊາຍເທົ່ານັ້ນທີ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ຮຽນອ່ານ ແລະ ຂຽນ, ແຕ່ປະຈຸບັນ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນເພດ ຫຼື ອາຍຸ, ທຸກຄົນສາມາດລົງທະບຽນ ແລະ ເຂົ້າຮ່ວມຫ້ອງຮຽນຂອງທ່ານມິງ ທີ່ສອນຕົວອັກສອນຢ້າວໜໍ່ໄດ້.

ນອກເວລາສອນ, "ຄູ" ຈ້ຽວຊວນມິງ ໄດ້ເຮັດການຄັດລອກ, ເພີ່ມເຕີມ ແລະ ລວບລວມປຶ້ມໃໝ່ຢ່າງພາກພຽນ. ທ່ານມິງ ໄດ້ເປີດເຜີຍວ່າ ລາວພຽງແຕ່ຫວັງວ່າຈະມີສຸຂະພາບແຂງແຮງເພື່ອສືບຕໍ່ຮັກສາຫ້ອງຮຽນສອນຕົວອັກສອນດ້າວບູຮານໃນທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ເພື່ອຄົ້ນຄວ້າ ແລະ ລວບລວມເອກະສານກ່ຽວກັບຄຸນຄ່າວັດທະນະທຳຂອງຊົນເຜົ່າດ້າວ.

ທ່ານຍັງຫວັງວ່າລັດຈະມີນະໂຍບາຍໃນການອະນຸລັກຮັກສາຕົວອັກສອນດ່າວໂນມ. ຫຼັງຈາກນັ້ນພຽງແຕ່ດັ່ງນັ້ນເອກະລັກທາງວັດທະນະທຳຂອງຊົນເຜົ່າດ່າວຈຶ່ງຈະສາມາດຮັກສາໄວ້ໄດ້ສຳລັບຄົນລຸ້ນຫຼັງ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://baothainguyen.vn/van-hoa/202507/con-chu-viet-la-con-van-hoa-969193b/