ຊ່ວງເວລາຂອງການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງຕາມແຄມແມ່ນ້ຳ.

ຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳເກົາ, ໃນສິ່ງທີ່ເຄີຍເປັນບ້ານດົງກາວ, ປະຈຸບັນແມ່ນບ້ານຈຸງແທ່ງ, ນ້ຳໄຫຼຄືເກົ່າມາຫຼາຍລຸ້ນຄົນ. ບົດເພງພື້ນເມືອງທີ່ເຄີຍເປັນຈຸດໃຈກາງຂອງຈິດວິນຍານຂອງຊົນນະບົດ, ທີ່ເຄີຍສ້າງເລື່ອງຄວາມຮັກໃນຊົນນະບົດ, ດຽວນີ້ຍັງຄົງດັງກ້ອງຢູ່ໃນຄວາມຊົງຈຳຂອງຜູ້ສູງອາຍຸ. ລົມພັດມາຈາກແມ່ນ້ຳພັດເອົາກິ່ນອາຍຂອງດິນຕະກອນ, ແລະ ໃນເວລາໜຶ່ງທີ່ນັ່ງຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳ, ເບິ່ງຄືວ່າຈະໄດ້ຍິນສຽງທີ່ມ່ວນໆ ແລະ ດັງກ້ອງຂອງອະດີດທີ່ໄຫຼກັບຄືນມາ.

ທິວທັດທີ່ງຽບສະຫງົບລຽບຕາມແມ່ນ້ຳ Cau, ບ່ອນທີ່ທຳນອງເພງພື້ນເມືອງພື້ນເມືອງເຄີຍດັງກ້ອງຢູ່.

ຄວາມຂຶ້ນໆລົງໆຂອງເພງພື້ນເມືອງ ແລະ ທຳນອງ.

ເພງພື້ນເມືອງ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນແບບ "hát ví", ເປັນຮູບແບບງ່າຍໆຂອງກິດຈະກໍາທາງວິນຍານສໍາລັບຊາວກະສິກອນໃນເຂດລຸ່ມຂອງແມ່ນ້ຳ Cau. ຖ້າບໍ່ມີເວທີ, ເຄື່ອງດົນຕີ, ຫຼືການຝຶກອົບຮົມຢ່າງເປັນທາງການ, "hát ví" ຈະຖືກຮ້ອງຕາມທໍາມະຊາດ, ຄືກັບການສົນທະນາປະຈໍາວັນ; ຜູ້ຄົນຮ້ອງເພງຫຍັງກໍ່ຕາມທີ່ຄິດເຖິງ.

ເນື້ອເພງສາມາດຖ່າຍທອດທາງປາກຜ່ານຫຼາຍລຸ້ນຄົນ, ບາງຄັ້ງກໍ່ປະສົມປະສານເພງພື້ນເມືອງ, ສຸພາສິດ, ແລະແມ່ນແຕ່ອົງປະກອບຕ່າງໆຈາກນິທານເລື່ອງກ້ຽວ. ນັກຮ້ອງບໍ່ມີຂໍ້ຈຳກັດ; ພວກເຂົາມີອິດສະຫຼະພາບໃນການສ້າງສັນ, ຕາບໃດທີ່ເພງຂອງພວກເຂົາສະແດງເຖິງຄວາມຮັກຕໍ່ບ້ານເກີດເມືອງນອນ, ບ້ານເກີດເມືອງນອນ, ແລະຄວາມຮັກແບບໂລແມນຕິກຂອງພວກເຂົາ.

ທ່ານ ໂງ ແມັງ ຕຸກ, ອາຍຸເກືອບ 90 ປີ, ອະດີດເຈົ້າໜ້າທີ່ຂອງເມືອງດົງກາວ, ໄດ້ພາພວກເຮົາກັບຄືນສູ່ອະດີດ. ລາວເວົ້າວ່າ: "ບໍ່ມີໃຜຮູ້ແນ່ນອນວ່າການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງປະກົດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດເມື່ອໃດ, ພຽງແຕ່ຮູ້ວ່າມັນເປັນທີ່ນິຍົມໃນຍຸກສັກດີນາ ແລະ ສືບຕໍ່ຈົນຮອດຫຼັງການປະຕິວັດເດືອນສິງຫາ. ໃນຄືນທີ່ມີແສງເດືອນສ່ອງ, ຊາວບ້ານຈະມາເຕົ້າໂຮມກັນຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳ ຫຼື ຈະຕຸລັດຂອງບ້ານເພື່ອຮ້ອງເພງຕອບຮັບລະຫວ່າງຊາຍ ແລະ ຍິງ. ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມສ່ວນໃຫຍ່ໃນການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງໃນເວລານັ້ນແມ່ນຄົນໄວກາງຄົນ ແລະ ຜູ້ສູງອາຍຸ."

ຈາກນັ້ນ, ດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກ, ການເຄື່ອນໄຫວຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງກໍ່ຄ່ອຍໆຈາງຫາຍໄປ. ຈົນກ່ວາຫຼັງຈາກການປະຕິຮູບທີ່ດິນ (ປະມານປີ 1954-1957) ສະຫະກອນ ແລະ ກຸ່ມແລກປ່ຽນແຮງງານໄດ້ເກີດຂຶ້ນ. ດ້ວຍທີ່ດິນສຳລັບຊາວກະສິກອນ, ຊີວິດຂອງປະຊາຊົນໄດ້ດີຂຶ້ນ, ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງໄດ້ຟື້ນຟູ ແລະ ດຳເນີນຕໍ່ໄປຈົນຮອດປະມານປີ 1959, ຈາກນັ້ນກໍ່ຫາຍໄປຢ່າງງຽບໆ ເມື່ອຮູບແບບການບັນເທີງອື່ນໆໄດ້ປາກົດຂຶ້ນ ແລະ ບັງເອີນມັນ, ທ່ານ Tước ກ່າວຕື່ມ.

ຮອດປີ 2014, ຍ້ອນຄວາມສົນໃຈຂອງຂະແໜງວັດທະນະທຳ ແລະ ອຳນາດການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ, ຮູບແບບການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງນີ້ໄດ້ຖືກຟື້ນຟູຄືນມາ. ສາມສິບຄົນທີ່ເຄີຍມີສ່ວນຮ່ວມໃນການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງໄດ້ເຕົ້າໂຮມກັນຄືນໃໝ່ເພື່ອຝຶກຊ້ອມ ແລະ ສະແດງສາກຕ່າງໆຈາກອະດີດ: ຕັກນ້ຳພາຍໃຕ້ແສງເດືອນ, ພົບກັນຢູ່ຈະຕຸລັດໝູ່ບ້ານ, ຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳ ແລະ ຢູ່ເທິງເຮືອ... ໜ້າເສຍດາຍ, ດັ່ງທີ່ທ່ານ Tuoc ໄດ້ກ່າວ, ທຸກຢ່າງ “ຢຸດຢູ່ທີ່ນັ້ນ.”

ຄົນໃນສະໄໝກ່ອນດຽວນີ້ເຖົ້າແກ່ແລ້ວ, ລົມຫາຍໃຈຂອງເຂົາເຈົ້າສັ້ນ, ແລະສຽງຂອງເຂົາເຈົ້າກໍ່ຫ່ຽວແຫ້ງ. ເຂົາເຈົ້າຍັງຈື່ເພງຕ່າງໆ, ຍັງຮັກສາຈິດວິນຍານໄວ້, ແຕ່ຄວາມເຂັ້ມແຂງຂອງເຂົາເຈົ້າບໍ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຂົາເຈົ້າຮ້ອງເພງໄດ້ຄືແຕ່ກ່ອນ. ສິ່ງທີ່ລ້ຳຄ່າທີ່ສຸດທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ແມ່ນເພງພື້ນເມືອງຫຼາຍກວ່າ 100 ບົດທີ່ຖືກຖອດລະຫັດ, ເປັນຫຼັກຖານຂອງວັດທະນະທຳພື້ນເມືອງທີ່ມີຊີວິດຊີວາ.

ນອກຈາກການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງແລ້ວ, ປະຊາຊົນທັງສອງຝັ່ງແມ່ນ້ຳ Cau ຍັງມີຄວາມມັກໃນການສວດມົນອີກດ້ວຍ. ການສວດມົນແຕກຕ່າງຈາກການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງ ໂດຍທີ່ນັກຮ້ອງສາມາດຕອບສະໜອງຕໍ່ກັນໂດຍບໍ່ຕ້ອງເຫັນໜ້າກັນ. ຊາຍໜຸ່ມສາມາດຢືນຢູ່ນອກປະຕູບ້ານ ແລະ ສວດມົນໄດ້, ແລະ ຍິງສາວພາຍໃນບ້ານສາມາດໄດ້ຍິນ ແລະ ຕອບສະໜອງໄດ້. ບາງຄັ້ງ, ການສວດມົນພຽງຄັ້ງດຽວສາມາດຢູ່ໄດ້ຕະຫຼອດຄືນ, ຈົນກວ່າຝ່າຍໃດຝ່າຍໜຶ່ງຈະໝົດຄຳເວົ້າ.

ນາງ ຮວ່າງທິວັນ, ປະຈຸບັນມີອາຍຸຫົກສິບປີ, ມີຊື່ສຽງໃນໝູ່ບ້ານຍ້ອນຄວາມສາມາດໃນການຮ້ອງເພງທີ່ສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມ, ຍັງຈື່ໄດ້ຢ່າງຈະແຈ້ງເຖິງຊ່ວງເວລາໜຶ່ງໃນປີ 1983 ທີ່ນາງໄດ້ຮ້ອງເພງກັບຊາຍໜຸ່ມຄົນໜຶ່ງຈາກບ້ານໃກ້ຄຽງເປັນເວລາເຈັດເດືອນຕິດຕໍ່ກັນ. ພວກເຂົາຮູ້ຈັກກັນພຽງແຕ່ຜ່ານການຮ້ອງເພງ, ບໍ່ເຄີຍພົບກັນຕົວຕໍ່ຕົວ, ແຕ່ພວກເຂົາຮູ້ສຶກຄຸ້ນເຄີຍແລະເຂົ້າໃຈກັນ.

ນາງ ວັນ ກ່າວວ່າ: "ຊາຍຄົນນັ້ນຮ້ອງເພງໄດ້ຢ່າງສວຍງາມ ແລະ ສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມ. ຂ້ອຍເຄີຍຮ້ອງເພງກັບຫຼາຍຄົນມາກ່ອນ, ແຕ່ພຽງແຕ່ສອງສາມບົດເທົ່ານັ້ນ ແລະ ຫຼັງຈາກນັ້ນມັນກໍ່ຈົບລົງ. ພຽງແຕ່ກັບລາວ, ພວກເຮົາຮ້ອງເພງແບບໂທ ແລະ ຕອບຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງເປັນເວລາເຄິ່ງປີ. ແລ້ວມື້ໜຶ່ງ, ລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມກອງທັບ, ແລະ ນັບຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ຂ້ອຍກໍ່ບໍ່ໄດ້ຮ້ອງເພງກັບໃຜອີກ."

ເມື່ອຂ້ອຍສະແດງຄວາມປາຖະໜາຢາກຟັງລາວຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງເກົ່າໆ, ນາງ ວັນ ຍິ້ມຢ່າງມີຄວາມສຸກ, ສຽງຂອງລາວດັງກ້ອງຄືກັບວ່າກຳລັງພາທຸກຄົນກັບຄືນສູ່ບ້ານແຄມແມ່ນ້ຳເມື່ອສີ່ສິບປີກ່ອນ.

ນາງ ວັນ ໄດ້ເລົ່າວ່າ ຄັ້ງໜຶ່ງ, ເມື່ອຄອບຄົວຂອງເຈົ້າບ່າວຖາມຊື່ຂອງນາງ, ນາງໄດ້ເວົ້າແບບກະທັນຫັນວ່າ: "ຊື່ແທ້ຂອງຂ້ອຍແມ່ນ ມາຍ (ເມກ), ແລະບ່ອນທີ່ຂ້ອຍອາໄສຢູ່ແມ່ນຢູ່ໜ້າປະຕູສະຫວັນ." ເນື່ອງຈາກນາງບໍ່ຕ້ອງການເປີດເຜີຍທີ່ຢູ່ຂອງນາງ, ນາງຈຶ່ງໃຊ້ພຽງແຕ່ການຫຼິ້ນຄຳ ( ວັນ - ມາຍ ).

ແຕ່ອີກຝ່າຍໜຶ່ງຕອບໂຕ້ທັນທີວ່າ: "ຂ້ອຍຫວັງວ່າຂ້ອຍສາມາດກາຍພັນເປັນ Pham Tuan, ບິນໄປອະວະກາດ, ແລະໄປດວງຈັນໄດ້..."

ຄວາມຊົງຈຳໃນໄວໜຸ່ມຂອງນາງໄດ້ຫວນຄືນມາ, ແລະ ນາງ ວັນ ຍິ້ມອອກມາ, ດວງຕາຂອງນາງເປັນປະກາຍ. ມື້ໜຶ່ງ, ນາງຕ້ອງຢູ່ເຮືອນເກັບຖົ່ວດິນ ແລະ ບໍ່ໄດ້ອອກໄປຮ້ອງເພງ. ທັນທີທີ່ຊາຍໜຸ່ມໄດ້ຍິນສຽງຂອງນາງ, ລາວກໍ່ເວົ້າວ່າ, "ເຈົ້າຢູ່ໃສໝົດຄືນ? ເຈົ້າເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍລໍຖ້າ, ມີຄວາມຫວັງ ແລະ ຄວາມຫວັງ." ນາງຕອບວ່າ, "ຄອບຄົວຂອງຂ້ອຍຫຍຸ້ງກັບເລື່ອງຂອງຕົນເອງ; ບໍ່ມີໃຜຊ່ວຍບົດ ແລະ ຕຳເຂົ້າ."

ມື້ໜຶ່ງ, ກ່ອນການເຂົ້າຮັບໃຊ້ທະຫານ, ລາວໄດ້ຮ້ອງເພງວ່າ, "ກັບບ້ານໄປຖາມພໍ່ແມ່ຂອງເຈົ້າ. ຂ້ອຍຈະໄປເຮືອນຂອງເຈົ້າໃນມື້ທີ່ເປັນມຸງຄຸນ." ນາງຕອບວ່າ, "ພໍ່ແມ່ຂອງຂ້ອຍໄດ້ຂໍແລ້ວ; ເດືອນນີ້ບໍ່ແມ່ນມື້ທີ່ດີ, ລໍຖ້າຈົນຮອດເດືອນໜ້າ." ລາວຮ້ອງເພງອີກວ່າ, "ກັບບ້ານໄປຖາມພໍ່ແມ່ຂອງເຈົ້າ; ຖ້າພວກເຮົາບໍ່ແຕ່ງງານກັນໃນເດືອນນີ້, ຂ້ອຍຈະອອກໄປໃນເດືອນໜ້າ." ນາງຕອບວ່າ, "ໄປເລີຍ, ຂ້ອຍຈະດູແລສວນດອກໄມ້ ແລະ ສວນຜັກ..."

ຫຼັງຈາກຄືນນັ້ນ, ການຮ້ອງເພງໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ, ຊາຍໜຸ່ມຄົນນັ້ນກໍ່ອອກເດີນທາງ, ແລະຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ທັງສອງກໍ່ບໍ່ໄດ້ພົບກັນອີກຜ່ານການຮ້ອງເພງ."

ອະນຸລັກຮັກສາຮ່ອງຮອຍຂອງອະດີດໃນເພງພື້ນເມືອງ.

ຈາກຊ້າຍຫາຂວາ, ນາງ ຮວ່າງທິວັນ, ທ່ານ ໂງ ແມັງ ຕວກ, ແລະ ສະມາຊິກຂອງກຸ່ມທີ່ເກັບກຳ ແລະ ລວບລວມບົດຂຽນ "ເພງພື້ນເມືອງແມ່ນ້ຳເກົາ" ໃນງານເປີດຕົວປຶ້ມ.

ໃນປະຈຸບັນ, ຈັງຫວະຂອງຊີວິດອຸດສາຫະກຳໄດ້ກວາດລ້າງຄຸນຄ່າພື້ນເມືອງຫຼາຍຢ່າງ. ດ້ວຍຄວາມເປັນຫ່ວງຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບເລື່ອງນີ້, ລູກຊາຍຂອງອະດີດເຂດດົງກາວ - ນັກຂຽນ ຫງວຽນຫືວແຄງ - ໃນຂະນະທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່, ລາວໄດ້ພັດທະນາແຜນທີ່ສຳຫຼວດ. ໃນປີ 2015-2016, ລາວໄດ້ເດີນທາງດ້ວຍລົດຖີບເກົ່າຂອງລາວໄປຍັງຫຼາຍກວ່າ 10 ບ້ານຕາມສອງຝັ່ງແມ່ນ້ຳກາວ, ໄດ້ພົບກັບປະຊາຊົນຫຼາຍກວ່າ 50 ຄົນເພື່ອຟັງເພງ ແລະ ເລື່ອງລາວຂອງເຂົາເຈົ້າ. ລາວຍັງໄດ້ສຶກສາຢ່າງລະອຽດກ່ຽວກັບປຶ້ມຫຼາຍສິບຫົວ, ຄົ້ນຫາເອກະສານທີ່ແຕກຫັກເພື່ອປະກອບເປັນຮູບພາບທີ່ສົມບູນຂອງການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງ.

ຜົນຂອງການເດີນທາງຄັ້ງນັ້ນແມ່ນຜົນງານທີ່ສຳຄັນທີ່ພາຜູ້ອ່ານກັບຄືນສູ່ອະດີດ, ໄປສູ່ເດີ່ນບ້ານ ແລະ ທ່າເຮືອແຄມແມ່ນ້ຳຂອງຄືນທີ່ຜ່ານມາຂອງການສົນທະນາທີ່ມ່ວນຊື່ນ. ສິ່ງທີ່ມີຄຸນຄ່າຍິ່ງກວ່ານັ້ນຄືຂໍ້ຄວາມຂອງຜູ້ຂຽນໃນບົດຂຽນ: ຫວັງວ່າຜູ້ອ່ານ, ຜູ້ທີ່ມີຄວາມຮູ້ສຶກຄືກັນກັບລາວ, ຈະປະກອບສ່ວນ ແລະ ປັບປຸງຜົນງານໃຫ້ສົມບູນກວ່າເກົ່າ. ມັນແມ່ນຄວາມຖ່ອມຕົວນີ້ທີ່ໄດ້ເປີດກະແສວັດທະນະທຳທີ່ສົມຄວນທີ່ຈະສືບຕໍ່.

ຫ້າປີຫຼັງຈາກການເສຍຊີວິດຂອງລາວ, ບົດຂຽນທີ່ຍັງບໍ່ທັນສຳເລັດຂອງລາວໄດ້ມາຮອດຜູ້ອ່ານ. ກຸ່ມນັກຄົ້ນຄວ້າພື້ນເມືອງຂອງ Pho Yen ໄດ້ແກ້ໄຂ, ສຳເລັດ ແລະ ຈັດພິມປຶ້ມ "ບົດເພງພື້ນເມືອງ ແລະ ບົດເພງຕາມແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳ Cau" ຢ່າງລະມັດລະວັງ ເພື່ອເປັນວິທີການຮັກສາຈິດວິນຍານຂອງບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງເຂົາເຈົ້າ.

ແມ່ນ້ຳ Cau ໄຫຼຢ່າງງຽບໆ, ພັດເອົາຊັ້ນດິນຕົມ ແລະ ສຽງດັງຂອງອະດີດໄປນຳ. ເພງພື້ນເມືອງ ແລະ ທຳນອງເພງອາດຈະບໍ່ມີຊີວິດຊີວາຄືແຕ່ກ່ອນອີກຕໍ່ໄປ, ແຕ່ພວກມັນບໍ່ເຄີຍຫາຍໄປ. ພວກມັນຍັງຄົງຢູ່ໃນຄວາມຊົງຈຳຂອງຜູ້ທີ່ເຄີຍຮ້ອງເພງເຫຼົ່ານີ້, ໃນບົດຂຽນຂອງຜູ້ທີ່ຮັກສາພວກມັນໄວ້ຢ່າງງຽບໆ, ແລະ ໃນຄວາມປາຖະໜາທີ່ຈະຖ່າຍທອດພວກມັນຕໍ່ໄປ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://baothainguyen.vn/van-hoa/202509/mot-thoi-ho-doi-ven-song-2706b59/