ເນໂອ ອະນຸລັກຮັກສາເພງພື້ນເມືອງ ຍູເລ.

QTO - ບ້ານ ຍູເລ ຕັ້ງຢູ່ແຄມແມ່ນ້ຳ ແທກຮັ່ນ ໃນເມື່ອກ່ອນເຄີຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຕາແສງ ຫາຍເລ, ເມືອງກວາງຈິ, ແລະ ປະຈຸບັນແມ່ນເມືອງກວາງຈິ. ໃນກະແສປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳ, ຊື່ສະຖານທີ່ ແລະ ຊື່ບ້ານແຕ່ລະແຫ່ງມັກຈະຖືກກຳນົດໂດຍລັກສະນະທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງມັນເອງ. ສຳລັບ ຍູເລ... ລັກສະນະທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງມັນແມ່ນເພງພື້ນເມືອງ ຍູເລ, ແຫຼ່ງຄວາມຮັກທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ດິນແດນ ແລະ ປະຊາຊົນຂອງມັນ, ເຮັດໃຫ້ທຸກຄົນທີ່ໄປໄກຢາກກັບຄືນມາ.

ຊ່າງຝີມືຄົນສຸດທ້າຍ

ເຊົ້າມື້ໜຶ່ງໃນເດືອນມີນາ, ທ່າມກາງຝົນທີ່ຕົກລົງມາອ່ອນໆໃນລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ, ນາງ ງໍທິ ເຫວ້ (ເກີດໃນປີ 1942) ໄດ້ກ້າຫານຜ່ານຝົນເພື່ອໄປຢ້ຽມຢາມນາງ ງໍທິເຫວ້ (ເກີດໃນປີ 1941). ພວກເຂົາເປັນຊ່າງຝີມືຜູ້ສູງອາຍຸຂອງບ້ານຍູເລ, ຜູ້ທີ່ຮັກສາ "ຊັບສົມບັດ" ອັນໃຫຍ່ຫຼວງຂອງເພງພື້ນເມືອງຍູເລ. ເຮືອນຂອງນາງເຫວ້ຢູ່ຕົ້ນບ້ານ, ໃນຂະນະທີ່ເຮືອນຂອງນາງຖອຍຢູ່ໃກ້ໆກັບທ້າຍບ້ານ... "ສຽງຕີນຂອງຜູ້ເຖົ້າແກ່ເມື່ອຍລ້າຈາກການເດີນທາງໄກ. ແຕ່ເມື່ອພວກເຮົາຄິດຮອດກັນ ແລະ ຢາກນັ່ງນຳກັນ ແລະ ຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງສອງສາມເພງ, ພວກເຮົາກໍ່ຊອກຫາກັນ," ນາງເຫວ້ເວົ້າຢ່າງອົບອຸ່ນ.

ເຮືອນຫຼັງນ້ອຍຂອງນາງຖອຍຫັນໜ້າໄປທາງທົ່ງນາກວ້າງໃຫຍ່ໄພສານ, ແລະ ໄກອອກໄປໜ້ອຍໜຶ່ງແມ່ນຄອງຊົນລະປະທານນ້ຳແທກຮັນທີ່ນຳນ້ຳລົງມາທາງລຸ່ມ. ເຊົ້າມື້ນັ້ນ, ນາງເຫວ້ ແລະ ນາງຖອຍ ມີຄວາມສຸກຫຼາຍ, ພວກເຂົາຮູ້ສຶກປະທັບໃຈກັບເພງພື້ນເມືອງຍູເລທີ່ໂສກເສົ້າທີ່ລອຍຜ່ານອາກາດລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ. ເພງເຫຼົ່ານັ້ນມີເນື້ອໃນວ່າ: “ຕິກເຕືອງ ແລະ ຍູເລ ຢູ່ໄກປານໃດ? / ແຍກອອກຈາກກັນດ້ວຍສາຍນ້ຳ ແລະ ທົ່ງນາສາມແຫ່ງ”; “ຜູ້ໃດທີ່ກັບຄືນໄປບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງຂ້ອຍຍູເລ / ຊົມເຊີຍແມ່ນ້ຳແທກຮັນ, ທົ່ງພຽງດິນເຈື່ອນ, ໝາກໂມອ່ອນ / ຢູ່ບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງຂ້ອຍໄດ້ຍິນສຽງເພງກ່ອມລູກ / ເພງພື້ນເມືອງຍູເລຍັງຄົງຢູ່”... “ຂ້ອຍຮັກຫາຍເລຫຼາຍ / ປະເພນີອັນອຸດົມສົມບູນຂອງມັນເຕັມໄປດ້ວຍລັດສະໝີພາບ / ສອງໄລຍະຂອງການຕໍ່ຕ້ານໄດ້ຜ່ານໄປ / ບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງຂ້ອຍຍູເລສືບຕໍ່ມໍລະດົກວິລະຊົນ”...

ບ້ານ ຍືເລ - ຮູບພາບ: ເອກະສານ

ໃນຄວາມຊົງຈຳຂອງນາງເຫວ້ ແລະ ນາງທອຍ, ບົດເພງພື້ນເມືອງຍູເລໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນຊີວິດ, ການອອກແຮງງານ, ການຜະລິດ ແລະ ກິດຈະກຳວັດທະນະທຳຂອງປະຊາຊົນຍູເລ; ພວກມັນໄດ້ມີຢູ່ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ພວກເຂົາເກີດ ແລະ ເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນ. ໃນລະຫວ່າງສົງຄາມຕໍ່ຕ້ານຝຣັ່ງ ແລະ ອາເມລິກາສອງຄັ້ງ, ບ້ານຍູເລໄດ້ກາຍເປັນ "ເຂດປ້ອງກັນ" ຢູ່ຝັ່ງຊ້າຍຂອງແມ່ນ້ຳແທກຮັນ, ເປັນຈຸດຢຸດພັກສຳລັບທະຫານ ແລະ ນັກຮົບກອງໂຈນຈາກພາກເໜືອໄປພາກໃຕ້ ຫຼື ຈາກທົ່ງພຽງໄປຫາເຂດສົງຄາມບາລອງ. ດັ່ງນັ້ນ, ບ້ານດັ່ງກ່າວຈຶ່ງກາຍເປັນ "ເຂດສີຂາວ", ຕິດຢູ່ລະຫວ່າງລະບົບທີ່ໜາແໜ້ນຂອງຄ້າຍທະຫານສັດຕູ, ແລະ ຖືກຖິ້ມລະເບີດ ແລະ ລະເບີດຢ່າງໜັກໜ່ວງ.

ໃນສະພາບການສົງຄາມ, ເພງພື້ນເມືອງຍືເລ ໄດ້ກາຍເປັນອາວຸດທີ່ຄົມຊັດ, ກະຕຸ້ນປະຊາຊົນໃຫ້ມີຄວາມຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ພັກ ແລະ ປະທານໂຮ່ຈິມິນຢ່າງໜັກແໜ້ນ. ນອກຈາກນັ້ນ, ເພງທີ່ຮ້ອງທຸກໆຄືນໃກ້ກັບຄ້າຍຂອງສັດຕູ, ສຽງກະຊິບ ແລະ ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຈິງໃຈ, ໄດ້ຊ່ວຍປຸກຜູ້ທີ່ຫຼົງທາງ: “ໂອ້ຍ, ທີ່ຮັກ, ຄອບຄົວນີ້ຮ້າງເປົ່າ; ເຈົ້າບໍ່ໄດ້ໄປເພື່ອປະຊາຊົນ ແລະ ປະເທດຊາດ, ແຕ່ເພື່ອລະບອບຫຸ່ນອາເມລິກາທີ່ໂຫດຮ້າຍ. ທີ່ຮັກ, ກະລຸນາກັບຄືນມາໄວໆເພື່ອຮັບພອນຂອງ ລັດຖະບານ , ແລະ ຫຼັງຈາກນັ້ນພິສູດຕົວເອງໃຫ້ມີຄຸນຄ່າໃນຖານະເປັນຜູ້ຊາຍຂອງປະເທດຊາດ”; “ໂອ້ຍ, ຂ້ອຍທຸກທໍລະມານຫຼາຍ, ລູກຂອງຂ້ອຍຮ້ອງໄຫ້ໃນຕອນກາງຄືນ, ແມ່ຂອງຂ້ອຍເຈັບປວດ, ຂ້ອຍທົນທຸກຢ່າງຢູ່ຄົນດຽວ. ເຈົ້າເຂົ້າໃຈບໍ່, ຢືນຍາມຢູ່ຄົນດຽວໃນຄ້າຍ? ຈື່ມື້ເກົ່າທີ່ເຈົ້າຢູ່ເຮືອນກັບພັນລະຍາ ແລະ ຜົວຂອງເຈົ້າ. ດຽວນີ້ເຈົ້າໄປແລ້ວ, ຕິດຕາມສັດຕູ, ແລະຫົວໃຈຂອງຂ້ອຍເຈັບປວດ”... ດັ່ງນັ້ນ, ເພງພື້ນເມືອງຍືເລ ຍັງມີຊື່ອື່ນໆເຊັ່ນ “ເພງລະດົມສັດຕູ” ແລະ “ເພງຕໍ່ຕ້ານ”.

ເມື່ອລະນຶກເຖິງຄວາມຊົງຈຳຂອງນາງ, ນາງ ໂງທິເຫວ້ ໄດ້ລະນຶກເຖິງຄວາມຊົງຈຳຂອງນາງວ່າ: ຫຼັງຈາກການໂຮມປະເທດຊາດເປັນເອກະພາບ, ຕາແສງຫາຍເລ ໄດ້ຖືກເລືອກເປັນສະຖານທີ່ກໍ່ສ້າງໂຄງການຊົນລະປະທານນ້ຳແທກຮັນ. ໃນຕົ້ນປີ 1977, ການກໍ່ສ້າງໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ. ຢູ່ສະຖານທີ່ໂຄງການຊົນລະປະທານນ້ຳແທກຮັນ, ທະຫານ ແລະ ຊາວໜຸ່ມອາສາສະໝັກຫຼາຍພັນຄົນຈາກທົ່ວແຂວງບິ່ງຈິທຽນໄດ້ເຕົ້າໂຮມກັນທັງກາງເວັນ ແລະ ກາງຄືນ, ມືຂອງພວກເຂົາຈັບຈอบ ແລະ ເຄື່ອງອັດຢ່າງແໜ້ນໜາ, ກໍ່ສ້າງເຂື່ອນ, ຕັນແມ່ນ້ຳ, ຂຸດຄອງ, ແລະ ແກ້ໄຂທາງນ້ຳ... ໃນສະພາບທີ່ຫຍຸ້ງຍາກ ແລະ ຂາດແຄນຂອງໂຄງການຊົນລະປະທານນ້ຳແທກຮັນຂະໜາດໃຫຍ່ໃນເວລານັ້ນ, ເພງພື້ນເມືອງຍືເລໄດ້ດັງຂຶ້ນ, ແຜ່ລາມ ແລະ ກະຕຸ້ນແຮງງານທີ່ກະຕືລືລົ້ນຂອງທຸກຄົນ: “ພວກເຮົາແກ້ໄຂຄອງຂ້າມແມ່ນ້ຳ ແລະ ຫ້ວຍນ້ຳ / ພວກເຮົາປ່ອຍໃຫ້ນ້ຳໃສໄຫຼລົງສູ່ທົ່ງນາທີ່ຢູ່ໄກໆ / ໂອ້ ພີ່ນ້ອງ / ໃຫ້ພວກເຮົາຂຸດເລິກໄວໆ / ດຽວນີ້, ດ້ວຍເຫື່ອແຮງ, ພວກເຮົາຈະມີຜົນຜະລິດອຸດົມສົມບູນໃນມື້ອື່ນ / ເພື່ອໃຫ້ທົ່ງນາທີ່ແຫ້ງແລ້ງຈະກາຍເປັນສີຂຽວດ້ວຍເຂົ້າ / ໂອ້, ແມ່ນ້ຳບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງພວກເຮົາ, ພວກເຮົາຮັກ ແລະ ຫວງແຫນມັນ / ປ່ອຍໃຫ້ມັນໄຫຼຂຶ້ນໄປຕາມທາງຂຶ້ນນ້ຳເພື່ອຫົດນ້ຳທົ່ງນາທີ່ຢູ່ໄກໆ / ເພື່ອວ່າຄືນແລ້ວຄືນເລົ່າພວກເຮົາຈະໄດ້ຍິນສຽງເພງພື້ນເມືອງທີ່ອ່ອນໂຍນ…”

ມີຄວາມເປັນຫ່ວງຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບການຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້.

ທ່ານນາງ ໂງທິທ້າຍ ໄດ້ແບ່ງປັນວ່າ: "ເພງພື້ນເມືອງຍືເລ ແຕກຕ່າງຈາກເພງພື້ນເມືອງ ແລະ ບົດສວດອື່ນໆ ໃນແບບການສະແດງ, ການປະດິດແຕ່ງ ແລະ ການນຳສະເໜີ. ນັ້ນຄື, ບໍ່ມີຮູບແບບທີ່ແນ່ນອນ ຫຼື ເນື້ອເພງທີ່ຂຽນໄວ້ລ່ວງໜ້າ. ໃນການຕໍ່ສູ້, ການຜະລິດ ຫຼື ກິດຈະກຳວັດທະນະທຳຊຸມຊົນ, ນັກຮ້ອງແມ່ນອີງໃສ່ຄວາມເປັນຈິງ, ການປະດິດແຕ່ງ ແລະ ການຮ້ອງທັນທີ. ດັ່ງນັ້ນ, ເພງພື້ນເມືອງຍືເລ ແມ່ນງ່າຍດາຍ, ລຽບງ່າຍ, ແລະ ເຂົ້າໃຈງ່າຍ... ແຕ່ມັນຍາກທີ່ຈະຮຽນຮູ້ ແລະ ສອນ."

ຊ່າງຝີມືດີເດັ່ນສອງຄົນຄື ໂງທິເຫວ້ ແລະ ໂງທິເຖາະ - ຮູບພາບ: ເອກະສານເກົ່າ

ທ່ານ ໂງຫືວຈືຣຽນ, ອະດີດເລຂາ ແລະ ປະທານຄະນະກຳມະການປະຊາຊົນຕາແສງຫາຍເລ ແຕ່ປີ 1994 ຫາ 2015, ໄດ້ເລົ່າຄືນວ່າ: ປະເຊີນກັບຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການອະນຸລັກຮັກສາ, ຮັກສາ ແລະ ສົ່ງເສີມມໍລະດົກວັດທະນະທຳທີ່ບໍ່ມີຕົວຕົນຂອງການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງຍືເລ, ເມື່ອຕາແສງຫາຍເລໃນອະດີດເລີ່ມຕົ້ນການກໍ່ສ້າງຊົນນະບົດໃໝ່, ຄະນະພັກ ແລະ ຄະນະກຳມະການປະຊາຊົນຕາແສງ, ໃນການນຳພາ ແລະ ການຄຸ້ມຄອງຂອງເຂົາເຈົ້າ, ໄດ້ກຳນົດວ່າການພັດທະນາເສດຖະກິດ- ສັງຄົມ ຕ້ອງຕິດພັນກັບການພັດທະນາວັດທະນະທຳ, ລວມທັງຄວາມຈຳເປັນອັນຮີບດ່ວນໃນການອະນຸລັກ ແລະ ສົ່ງເສີມການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງຍືເລ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ໃນປີ 2012, ພະແນກວັດທະນະທຳ, ກິລາ ແລະ ທ່ອງທ່ຽວຂອງແຂວງກວາງຈິໃນອະດີດໄດ້ລວບລວມ ແລະ ເຜີຍແຜ່ປຶ້ມ "ການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງຍືເລ". ຢູ່ບ້ານຍືເລ, ຊ່າງຝີມືເຊັ່ນ: ງືທິເທິດ ແລະ ງືທິເຫວ ໄດ້ຈັດຕັ້ງຫ້ອງຮຽນເພື່ອສອນການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງຍືເລໃຫ້ແກ່ລຸ້ນໜຸ່ມ. ແລະ ບ້ານຍືເລ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງສະໂມສອນຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງຍືເລ ດ້ວຍສະມາຊິກ 17 ຄົນ.

ໂດຍເຄົາລົບ ແລະ ຮັບຮູ້ການປະກອບສ່ວນຂອງບຸກຄົນໃນການອະນຸລັກ ແລະ ສົ່ງເສີມມໍລະດົກວັດທະນະທຳທີ່ບໍ່ມີຕົວຕົນຂອງການຮ້ອງເພງພື້ນເມືອງຍືເລ, ປະທານປະເທດຫວຽດນາມ ໄດ້ລົງນາມໃນຂໍ້ຕົກລົງໃນປີ 2022 ເພື່ອມອບນາມມະຍົດຊ່າງຝີມືດີເດັ່ນໃຫ້ແກ່ນາງ ງໍທິເຫວ້ ແລະ ນາງ ງໍທິເທີ້ຍ.

ກັບມາສູ່ເລື່ອງລາວການຖ່າຍທອດເພງພື້ນເມືອງຍືເລ, ໂຊກດີທີ່ນາງຖອຍມີລູກສາວສາມຄົນທີ່ສືບຕໍ່ປະເພນີຂອງນາງຄື: ນັກສິລະປິນຜູ້ມີຊື່ສຽງ ຫງວຽນທູຮັ່ງ, ຫງວຽນກ່ຽວຍື (ຄະນະລະຄອນໂອເປຣານະຄອນເຫວ້), ແລະ ຫງວຽນທິມີບິ່ງ (ພະແນກວັດທະນະທຳ ແລະ ສັງຄົມຂອງເມືອງກວາງຈິ). ເມື່ອລູກສາວຂອງນາງມີໂອກາດກັບບ້ານ, ນາງຖອຍຈະນຳພາພວກເຂົາຜ່ານສະເໜ່ທີ່ລຽບງ່າຍ ແລະ ຊົນນະບົດຂອງເພງພື້ນເມືອງຍືເລຢ່າງອ່ອນໂຍນ. ລູກສາວຂອງນາງຖອຍຈື່ຈຳຄຳສອນ, ການຮຽນຮູ້, ການອະນຸລັກ ແລະ ການສົ່ງເສີມເພງພື້ນເມືອງຂອງແມ່ສະເໝີ ຄືກັບຊັບສົມບັດຂອງແມ່ ແລະ ບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງພວກເຂົາ.

ເປັນເວລາຫຼາຍປີແລ້ວ, ນາງ ໂງທິເຫວ້ ໄດ້ເລືອກທີ່ຈະອະນຸລັກຮັກສາບົດເພງພື້ນເມືອງຍືເລ ໄວ້ໃຫ້ຄົນລຸ້ນຫຼັງ ໂດຍການຈື່ຈຳ, ເກັບກຳ ແລະ ຂຽນທຳນອງລົງໃນປື້ມບັນທຶກ. ປະຈຸບັນ, ນາງ ເຫວ້ ມີບົດເພງພື້ນເມືອງຍືເລ ຫຼາຍກວ່າ 100 ບົດ. “ຜູ້ຄົນອາດຈະເສຍຊີວິດໄປ, ແຕ່ຈິດວິນຍານຂອງໝູ່ບ້ານຈະບໍ່ຈືດຈາງ. ຂ້າພະເຈົ້າເຊື່ອໝັ້ນວ່າບົດເພງພື້ນເມືອງຍືເລ ຈະໄຫຼລ່ອງໄປຕະຫຼອດການ, ຄືກັບແມ່ນ້ຳ ແທກຮັນ, ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມຮັກແພງ,” ນາງ ເຫວ້ ເຊື່ອ.

ໂງແທງລອງ

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://baoquangtri.vn/van-hoa/202604/neo-giu-dieu-honhu-le-f963a0f/