ຕອນບ່າຍມື້ໜຶ່ງຢູ່ບ້ານຕາພິນ, ຂ້ອຍໄດ້ນັ່ງຟັງລາວເລົ່າເລື່ອງລາວຊີວິດຂອງລາວຢູ່ໃນຫ້ອງຮຽນນ້ອຍໆຂອງລາວ. ໃນປີ 1979, ຕອນອາຍຸ 29 ປີ, ອຸບັດຕິເຫດລະເບີດຝັງດິນໄດ້ເຮັດໃຫ້ລາວເສຍມືຂ້າງໜຶ່ງ ແລະ ຕາຂ້າງໜຶ່ງ. ຄວາມຕົກໃຈນັ້ນເບິ່ງຄືວ່າຈະປິດປະຕູອາຊີບການຂຽນຂອງລາວ, ແຕ່ມັນແມ່ນຄວາມເຈັບປວດນີ້ເອງທີ່ກະຕຸ້ນລາວໃຫ້ເລືອກເສັ້ນທາງໃໝ່: ການສອນຕົວອັກສອນດ້າວໜອມໃຫ້ກັບຊຸມຊົນ.
ຊ່າງຝີມື Tan Van Sieu ໄດ້ຮັບກຽດຕິຍົດເປັນຊ່າງຝີມືຂອງປະຊາຊົນໃນປີ 2022.
ທ່ານ ຕັນ ວັນ ຊຽວ ໄດ້ຮັບໃບຢັ້ງຢືນຍ້ອງຍໍຈາກ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ສຳລັບການເປັນບຸກຄົນທີ່ໂດດເດັ່ນແບບຢ່າງ.
"ຖ້າບໍ່ມີພາສາຂຽນນີ້, ພວກເຮົາຈະສູນເສຍທຸກຢ່າງ. ການສູນເສຍການຮູ້ໜັງສືໝາຍເຖິງການສູນເສຍຮາກເຫງົ້າຂອງພວກເຮົາ, ການສູນເສຍພາສາຂອງບັນພະບຸລຸດຂອງພວກເຮົາ."
ນັກສິລະປິນປະຊາຊົນ Tan Van Sieu ແບ່ງປັນວ່າ:
ຫ້ອງຮຽນທຳອິດໄດ້ຈັດຂຶ້ນໃນປີ 2003. ໃນເບື້ອງຕົ້ນມີນັກຮຽນພຽງແຕ່ສອງສາມສິບຄົນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ປະຈຸບັນມີນັກຮຽນໂດຍສະເລ່ຍ 60-70 ຄົນເຂົ້າຮ່ວມໃນແຕ່ລະປີ.
ເປັນເວລາຫຼາຍກວ່າ 20 ປີ, ມີນັກຮຽນຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງພັນຄົນຈາກແຂວງເກົ່າເຊັ່ນ: ອຽນບ໋າຍ, ທາຍງວຽນ, ແລະ ລາຍເຈົາ ໄດ້ເຂົ້າຮຽນ. ສິ່ງທີ່ໜ້າສັງເກດແມ່ນຫ້ອງຮຽນບໍ່ມີການຈຳແນກລະຫວ່າງຊາຍແລະຍິງຄືແຕ່ກ່ອນ, ແຕ່ເປີດໃຫ້ທຸກຄົນ, ຊຸກຍູ້ໃຫ້ແມ່ຍິງຮຽນອ່ານແລະຂຽນ.
ຫ້ອງຮຽນສົ່ງເສີມໃຫ້ແມ່ຍິງຮຽນອ່ານ ແລະ ຂຽນ.
ເຮືອນໄມ້ຫຼັງນ້ອຍໆຂອງລາວເປັນທັງຫ້ອງຮຽນ ແລະ ບ່ອນພັກຜ່ອນສຳລັບນັກຮຽນທີ່ຢູ່ໄກຈາກບ້ານ. ລາວໄດ້ສະໜອງອາຫານ, ທີ່ພັກ, ແລະ ປະຕິບັດຕໍ່ພວກເຂົາຄືກັບລູກຂອງຕົນເອງ. ຢູ່ກາງປ່າອັນກວ້າງໃຫຍ່ໄພສານ, ສຽງຂອງນັກຮຽນຝຶກຫັດການຂຽນອັກສອນຮ່ວມກັນເຮັດໃຫ້ໝູ່ບ້ານດາວມີຊີວິດຊີວາຍິ່ງຂຶ້ນ.
ນາງ Tan May Chiep ອາຍຸສິບສອງປີ, ຜູ້ທີ່ເຂົ້າຮຽນໃນຫ້ອງຮຽນນີ້ຕັ້ງແຕ່ອາຍຸເຈັດປີ, ໄດ້ແບ່ງປັນວ່າ: “ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ຂ້ອຍຮູ້ສຶກວ່າການຮຽນຕົວອັກສອນ Dào Nôm ຍາກຫຼາຍ, ແຕ່ຍ້ອນຄວາມອົດທົນຂອງຄູສອນໃນການຊີ້ນຳຂ້ອຍໃນແຕ່ລະຄັ້ງ, ດຽວນີ້ຂ້ອຍສາມາດອ່ານບົດເລື່ອງທາງສາສະໜາ ແລະ ເຂົ້າໃຈເລື່ອງລາວບູຮານຫຼາຍເລື່ອງຂອງກຸ່ມຊົນເຜົ່າຂອງຂ້ອຍ. ຂ້ອຍຫວັງວ່າໃນອະນາຄົດຂ້ອຍຈະມີໂອກາດສອນມັນໃຫ້ກັບເດັກນ້ອຍ ເພື່ອວ່າຕົວອັກສອນ Dào Nôm ຈະບໍ່ສູນຫາຍໄປ.”
ຕູ່ນເໝົາເຈິ່ນຮັບຟັງການບັນຍາຍຂອງທ່ານຄູສຽວ.
ທ່ານ ລີ ຟູ ຈວຽດ, ຫົວໜ້າບ້ານ ທາຟິນ, ຢືນຢັນວ່າ: "ຊ່າງຝີມື ໂຕນ ວັນ ຊື ແມ່ນຕົວຢ່າງທີ່ໂດດເດັ່ນໃຫ້ແກ່ບ້ານຂອງພວກເຮົາ. ເຖິງວ່າລາວຈະມີພຽງມືດຽວ ແລະ ຕາດຽວ, ແຕ່ລາວກໍ່ໄດ້ເປີດຫ້ອງຮຽນອ່ານໜັງສືຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງເປັນເວລາຫຼາຍກວ່າ 20 ປີ. ຍ້ອນລາວ, ຊາວເຜົ່າ ດ້າວ ຫຼາຍລຸ້ນຄົນໄດ້ຮຽນຮູ້ການອ່ານ ແລະ ຂຽນ, ເຂົ້າໃຈວັດທະນະທຳຂອງເຂົາເຈົ້າ, ແລະ ມີຄວາມພູມໃຈໃນມໍລະດົກຂອງເຂົາເຈົ້າຫຼາຍຂຶ້ນ."
ນອກຈາກການສອນການອ່ານອອກຂຽນແລ້ວ, ທ່ານ ຊືວ ຍັງໄດ້ລວບລວມປຶ້ມປະມານ 60 ຫົວໃນຕົວອັກສອນດ້າວໂນມ, ຕັ້ງແຕ່ນິທານພື້ນເມືອງ, ພິທີກຳ, ເພງພື້ນເມືອງ ຈົນເຖິງປຶ້ມແບບຮຽນການອ່ານອອກຂຽນ. ນີ້ແມ່ນຊັບສິນທາງວັດທະນະທຳທີ່ລ້ຳຄ່າທີ່ລາວໄດ້ເກັບກຳ ແລະ ຈັດລະບົບຢ່າງລະມັດລະວັງ.
"ຂ້າພະເຈົ້າຫວັງວ່າປຶ້ມເຫຼົ່ານີ້ຈະບໍ່ພຽງແຕ່ຢູ່ໃນຫີບໄມ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຈະຖືກແຈກຢາຍຢ່າງກວ້າງຂວາງເພື່ອໃຫ້ຊາວເຜົ່າດາວທຸກບ່ອນສາມາດຮຽນຮູ້ ແລະ ຮັກສາຕົວອັກສອນຂອງເຂົາເຈົ້າໄວ້ໄດ້," ທ່ານ Sieu ກ່າວດ້ວຍຄວາມເສຍໃຈ.
ການເດີນທາງທີ່ໝັ້ນຄົງຂອງທ່ານ ເຕິນ ວັນ ຊື ໄດ້ຮັບການຢືນຢັນດ້ວຍລາງວັນທີ່ມີຊື່ສຽງ. ໃນປີ 2021, ທ່ານໄດ້ຮັບໃບຢັ້ງຢືນຄຸນງາມຄວາມດີຈາກນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ສຳລັບຜົນງານທີ່ໂດດເດັ່ນໃນການສຶກສາ ແລະ ປະຕິບັດຕາມອຸດົມການ, ຈັນຍາບັນ ແລະ ແບບຢ່າງ ຂອງໂຮ່ຈິມິນ - ເຊິ່ງພິສູດໃຫ້ເຫັນວ່າການອະນຸລັກຮັກສາຕົວອັກສອນດ່າວໜອມບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງດ້ານວັດທະນະທຳເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງເຊື່ອມໂຍງຢ່າງໃກ້ຊິດກັບອຸດົມການຂອງຊຸມຊົນ. ໃນປີ 2022, ທ່ານ ຊື ໄດ້ຮັບນາມມະຍົດເປັນຊ່າງຝີມືຂອງປະຊາຊົນຈາກປະທານປະເທດ - ເຊິ່ງເປັນລາງວັນທີ່ມີຄຸນຄ່າທີ່ຮັບຮູ້ເຖິງການອຸທິດຕົນຕະຫຼອດຊີວິດຕໍ່ຕົວອັກສອນບູຮານ. ໃນປີ 2023, ທ່ານຍັງໄດ້ຮັບກຽດຕິຍົດເປັນບຸກຄົນທີ່ເປັນແບບຢ່າງຂອງຊາດ ໂດຍໄດ້ຮັບໃບຢັ້ງຢືນຄຸນງາມຄວາມດີຈາກນາຍົກລັດຖະມົນຕີ. ສາມປີຕິດຕໍ່ກັນ, ສາມກຽດຕິຍົດທີ່ສຳຄັນ, ເປັນຈຸດສຳຄັນທີ່ຈາລຶກຊື່ຂອງທ່ານຢ່າງເລິກເຊິ່ງໃນການເດີນທາງອະນຸລັກຮັກສາວັດທະນະທຳດ່າວ.
ທ່ານ ຊືວ ອ່ານ ແລະ ຝຶກຂຽນຕົວໜັງສື ດ່າວໜອມ ທຸກໆມື້.
ລາງວັນດັ່ງກ່າວເປັນພຽງຈຸດເດັ່ນໃນການເດີນທາງທີ່ຍາວນານ ແລະ ບໍ່ອິດເມື່ອຍ. ຄຸນຄ່າທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດແມ່ນຢູ່ໃນຄວາມຈິງທີ່ວ່າຕົວອັກສອນດ້າວໜອມຍັງຄົງດັງກ້ອງຢູ່ໃນບ້ານຕ່າງໆ, ມີຢູ່ໃນທຸກໆປຶ້ມທີ່ຂຽນດ້ວຍມື, ແລະສຳຄັນທີ່ສຸດ, ຍັງຄົງຖືກຖ່າຍທອດໄປສູ່ລຸ້ນໜຸ່ມ. ໃນທຸກໆຮອຍປາກກາໃນໜ້າເຈ້ຍ, ຄົນເຮົາສາມາດໄດ້ຍິນສຽງຫົວໃຈຂອງຄວາມເຊື່ອ: ຄວາມຮູ້ບໍ່ພຽງແຕ່ເພື່ອລົບລ້າງການບໍ່ຮູ້ໜັງສືເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເພື່ອຮັກສາເອກະລັກອີກດ້ວຍ. ແລະໃນ Tả Phìn, ຄູສອນ Tẩn Vần Siệu ເປັນຫຼັກຖານທີ່ມີຊີວິດຊີວາຕໍ່ຈິດໃຈຂອງການອະນຸລັກວັດທະນະທຳຊົນເຜົ່າໃນຍຸກເຊື່ອມໂຍງໃນປະຈຸບັນ.
ໃນຂະນະດຽວກັນ, ຢູ່ຕາແສງຊວນກວາງ, ຮູບພາບຂອງທ່ານ ດັ້ງຮົ່ງແຄ້ງ - ບຸກຄົນຜູ້ໜຶ່ງທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບນັບຖືໃນຊຸມຊົນຊົນເຜົ່າຢ້າວ - ຍັງເປັນຫຼັກຖານອັນມີຊີວິດຊີວາຕໍ່ການເດີນທາງອະນຸລັກຮັກສາມໍລະດົກວັດທະນະທຳຂອງຊົນເຜົ່າຢ້າວ.
ເປັນເວລາກວ່າເຄິ່ງທົດສະວັດ, ເພິ່ນໄດ້ຟື້ນຟູຕົວອັກສອນດ້າວໂນມຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ເປີດຫ້ອງຮຽນຟຣີ ແລະ ສອນປະຊາຊົນດ້ວຍຄວາມອົດທົນກ່ຽວກັບວິທີການອ່ານ ແລະ ຂຽນ.
ທ່ານ ດັ້ງຮົງກົງ ສອນຕົວໜັງສື ດ່ານັ້ງໃຫ້ນັກຮຽນ.
ໃນປີ 2019, ທ່ານແຄ້ງໄດ້ເລີ່ມຮຽນຫ້ອງຮຽນທຳອິດ. ໃນເວລານັ້ນ, ມີນັກຮຽນພຽງແຕ່ສອງສາມຄົນ, ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຜູ້ສູງອາຍຸໃນບ້ານ. ລາວບໍ່ພຽງແຕ່ສອນການຂຽນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງໄດ້ອະທິບາຍລາຍລະອຽດກ່ຽວກັບຄວາມໝາຍຂອງພິທີກຳ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີຂອງຊາວເຜົ່າດ້າວທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຕົວອັກສອນ. ຈາກນັກຮຽນເບື້ອງຕົ້ນຈຳນວນໜຶ່ງ, ປະຈຸບັນລາວມີນັກຮຽນ 23 ຄົນ. ນອກຈາກການສອນແລ້ວ, ທ່ານແຄ້ງຍັງໃຊ້ເງິນຂອງຕົນເອງເພື່ອຄັດລອກ, ລວບລວມເອກະສານ, ແປຕົວອັກສອນດ້າວໂນມເປັນພາສາຫວຽດນາມມາດຕະຖານ, ພິມເປັນປຶ້ມ, ແລະ ມອບໃຫ້ນັກຮຽນຂອງລາວ.
ລາວໄດ້ເປີດເຜີຍຕໍ່ສາທາລະນະວ່າ, "ຂ້ອຍບໍ່ພຽງແຕ່ສອນການຮູ້ໜັງສືເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຂ້ອຍຍັງຈ່າຍເງິນເພື່ອພິມປຶ້ມໃຫ້ພວກມັນເອົາກັບບ້ານ. ສຳລັບຂ້ອຍ, ການຮັກສາການຮູ້ໜັງສືແມ່ນເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງຂ້ອຍເອງ ແລະ ເພື່ອປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນສັງຄົມ. ຂ້ອຍດີໃຈທີ່ໄດ້ເຫັນນັກຮຽນຂອງຂ້ອຍຮຽນອ່ານ ແລະ ຂຽນ, ແລະໂດຍສະເພາະແມ່ນໄດ້ເຫັນພວກເຂົາມີຄວາມກະຕືລືລົ້ນໃນການຮຽນຮູ້."
ສຳລັບນັກຮຽນ, ຕົວໜັງສືດ່າວໜອມບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນຊຸດຕົວລະຄອນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນກະແຈສູ່ການປົດລັອກຂຸມຊັບສົມບັດວັດທະນະທຳອີກດ້ວຍ.
ທ່ານ ລີວັນກວາງ ໄດ້ແບ່ງປັນວ່າ: “ຫຼັງຈາກຮຽນຕົວອັກສອນດ່າວໂນມແລ້ວ, ຂ້ອຍສາມາດສອນມັນໃຫ້ລູກຫຼານຂອງຂ້ອຍ. ໃນຊ່ວງວັນເພັງເດືອນເຈັດ ຫຼື ບຸນປີໃໝ່, ຂ້ອຍສາມາດອ່ານບົດສວດມົນ, ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍຂອງແຕ່ລະພິທີກຳຂອງຊົນເຜົ່າຂອງຂ້ອຍ, ແລະ ຮູ້ສຶກໝັ້ນໃຈຫຼາຍຂຶ້ນໃນການເປັນຕົວແທນຄອບຄົວ ແລະ ຕະກຸນຂອງຂ້ອຍໃນພິທີກຳພື້ນເມືອງ.”
ແທ້ຈິງແລ້ວ, ການຂຽນໄດ້ກາຍເປັນຂົວເຊື່ອມຕໍ່, ຊ່ວຍໃຫ້ໄວໜຸ່ມເຂົ້າໃຈຮາກເຫງົ້າຂອງເຂົາເຈົ້າດີຂຶ້ນ ແລະ ສົ່ງເສີມຄວາມພາກພູມໃຈພາຍໃນຊຸມຊົນ.
ເປັນເວລາກວ່າເຄິ່ງທົດສະວັດແລ້ວ, ລາວໄດ້ເປີດຫ້ອງຮຽນຟຣີຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງເພື່ອສອນຕົວອັກສອນດ່າວໂນມ, ນຳພາ ແລະ ສອນປະຊາຊົນທ້ອງຖິ່ນດ້ວຍຄວາມອົດທົນ.
ເມື່ອກ່າວເຖິງຄວາມພະຍາຍາມຂອງທ່ານແຄ້ງ, ທ່ານ ເລວັນກຽນ - ຫົວໜ້າພະແນກວັດທະນະທຳ-ສັງຄົມຂອງຕາແສງຊວນກວາງ - ໄດ້ຢືນຢັນວ່າ: ໃນທິດທາງພັດທະນາວັດທະນະທຳໃນໄລຍະ 2025-2030, ຕາແສງເອົາໃຈໃສ່ເປັນພິເສດຕໍ່ການອະນຸລັກຮັກສາ ແລະ ສົ່ງເສີມເອກະລັກວັດທະນະທຳຂອງຊົນເຜົ່າຢ້າວ. ຫ້ອງຮຽນຕົວອັກສອນຢ້າວໂນມທີ່ທ່ານແຄ້ງລິເລີ່ມຈະສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນ ແລະ ຂະຫຍາຍ. ລັດຖະບານຕາແສງຍັງຊຸກຍູ້ການສ້າງຕັ້ງສະໂມສອນວັດທະນະທຳ ແລະ ສິລະປະພື້ນເມືອງ, ເປີດຫ້ອງຮຽນເພີ່ມເຕີມເພື່ອສອນຫັດຖະກຳພື້ນເມືອງ, ເພງພື້ນເມືອງ, ແລະ ການຟ້ອນລຳພື້ນເມືອງ, ຈາກນັ້ນສ້າງສະພາບແວດລ້ອມໃຫ້ຊ່າງຝີມື ແລະ ຜູ້ສູງອາຍຸຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ໃຫ້ແກ່ລຸ້ນໜຸ່ມ.
ດ້ວຍອາຍຸຫຼາຍກວ່າ 70 ປີ, ທ່ານແຄ໋ງຍັງຄົງອົດທົນກັບປາກກາ ແລະ ນໍ້າມຶກຂອງລາວ, ຄັດລອກແຕ່ລະໜ້າຂອງປຶ້ມທີ່ຂຽນດ້ວຍມືຂອງລາວຢ່າງລະອຽດລະອໍ. ສຳລັບລາວ, ຕົວໜັງສື ດ້າວໂນມ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນວິທີການສື່ສານເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງເປັນຈິດວິນຍານຂອງວັດທະນະທຳຂອງລາວ, ເປັນວິທີທີ່ເຕືອນລູກຫຼານຂອງລາວວ່າປະຊາຊົນຂອງລາວມີມໍລະດົກທີ່ໜ້າພູມໃຈ.
ການເດີນທາງທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມກະຕືລືລົ້ນ ແລະ ຄວາມອຸທິດຕົນຂອງຊ່າງຝີມື Tan Van Sieu ໃນຕາແສງ Ta Phin ແລະ ທ່ານ Dang Hong Khanh ໃນຕາແສງ Xuan Quang ແມ່ນໜ້າຊົມເຊີຍຢ່າງແທ້ຈິງ. ຜູ້ໜຶ່ງໄດ້ອຸທິດຊີວິດຂອງຕົນເພື່ອປ່ຽນເຮືອນໄມ້ຂອງລາວໃຫ້ກາຍເປັນຫ້ອງຮຽນສຳລັບນັກຮຽນຫຼາຍພັນຄົນ, ໃນຂະນະທີ່ອີກຜູ້ໜຶ່ງອົດທົນສອນການອ່ານອອກຂຽນເພື່ອຮັກສາຕົວອັກສອນດ່າວໂນມ, ສ້າງຄວາມພາກພູມໃຈ ແລະ ຮັກສາເອກະລັກວັດທະນະທຳໃຫ້ແກ່ລຸ້ນໜຸ່ມ. ແລະ ມັນແມ່ນມາຈາກຫ້ອງຮຽນນ້ອຍໆເຫຼົ່ານີ້ໃນບ້ານຕ່າງໆ ທີ່ຂໍ້ຄວາມທີ່ເລິກເຊິ່ງຂອງວັນຮູ້ໜັງສືສາກົນ (ວັນທີ 8 ກັນຍາ) ໄດ້ຖືກສ່ອງແສງອອກມາວ່າ: "ຄວາມຮູ້ແມ່ນກຸນແຈເພື່ອປົດລັອກອະນາຄົດ ແລະ ຮັກສາຮາກເຫງົ້າຂອງຊາດ."
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://baolaocai.vn/nhung-nguoi-cam-tay-chi-chu-post881549.html
(0)