Ngành muối đến lúc cần một khung pháp lý mới

Sau tám năm thực hiện, Nghị định số 40/2017/NĐ-CP của Chính phủ về ngành muối đã bộc lộ nhiều giới hạn. Đã đến lúc cần một khung pháp lý tạo dư địa để phát triển.

Cần hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với ngành muối để phù hợp với bối cảnh phát triển mới. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.

Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng lớn để phát triển nông nghiệp, nông thôn, kinh tế biển, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và hoàn thiện thể chế. Từ đó, đặt ra yêu cầu rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với ngành muối để phù hợp với bối cảnh phát triển mới.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN&MT) đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng dự thảo Nghị định về phát triển ngành muối thay thế Nghị định số 40/2017/NĐ-CP ngày 05 tháng 4 năm 2017 của Chính phủ về quản lý sản xuất, kinh doanh muối.

Nhìn bề ngoài, ngành muối dường như chưa có nhiều thay đổi. Đồng muối vẫn trắng vào mùa nắng. Diêm dân vẫn ra đồng từ sớm. Muối vẫn hiện diện trong từng căn bếp và trên các kệ hàng. Nhưng phía sau sự quen thuộc ấy là một thực tế khác: quy mô sản xuất đang thu hẹp, sinh kế của người làm muối ngày càng khó duy trì và nhiều chính sách đã không còn theo kịp chuyển động của thực tiễn.

Nghị định 40/2017/NĐ-CP (Nghị định 40) từng là dấu mốc quan trọng khi lần đầu tạo ra khung pháp lý riêng cho ngành muối. Tuy nhiên, sau tám năm thực hiện, nhiều quy định không còn phù hợp với hệ thống pháp luật mới cũng như yêu cầu phát triển hiện nay.

Dự thảo Nghị định về phát triển ngành muối vì thế không đơn thuần là sửa đổi một văn bản. Đây được xem là bước cập nhật cần thiết để tái định hình cách tiếp cận với một ngành sản xuất đặc thù.

Khu vực sản xuất muối thuộc tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: Kim Sơ.

Chính sách không còn theo kịp thực tiễn

Từ năm 2017 đến nay, hàng loạt đạo luật có liên quan trực tiếp đến ngành muối đã thay đổi như: Luật Đất đai 2024, Luật Hợp tác xã 2023, Luật Giá 2023, Luật Tổ chức Chính phủ 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025.

Những điều chỉnh này kéo theo thay đổi lớn về quản lý đất đai, tổ chức sản xuất, cơ chế đầu tư và phân cấp thực hiện.

Trong bối cảnh đó, nhiều quy định của Nghị định 40 không còn phù hợp. Theo đánh giá của cơ quan xây dựng chính sách, tỷ lệ nội dung cần điều chỉnh rất lớn, đến mức không còn phù hợp với phương án sửa đổi từng phần.

Theo số liệu của Bộ NN&MT, diện tích sản xuất muối dự kiến đến năm 2030 còn khoảng 8.600 đến 10.000 ha, thấp hơn đáng kể so với quy hoạch trước đây. Nhu cầu sử dụng tiếp tục tăng trong khi khả năng đáp ứng trong nước vẫn còn hạn chế.

Nguyên nhân không đến từ thiên nhiên mà đến từ áp lực cạnh tranh với muối nhập khẩu giá thấp, hiệu quả sản xuất chưa cao, khó khăn trong đầu tư công nghệ và xu hướng chuyển đổi mục đích sử dụng đất đang khiến nhiều vùng muối thu hẹp dần.

Người trẻ rời nghề. Người ở lại thiếu nguồn lực để đổi mới sản xuất. Những thay đổi ấy diễn ra chậm nhưng liên tục. Điều đáng suy nghĩ là Việt Nam có nhiều lợi thế về tự nhiên cho sản xuất muối với hơn 3.200 km bờ biển nhưng vẫn ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn cung bên ngoài.

Đó không còn là câu chuyện của một ngành nghề truyền thống mà liên quan đến năng lực tự chủ và phát triển bền vững.

Thu hoạch muối tại tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: Kim Sơ.

Điều cần thay đổi không chỉ là nghị định

Điểm đáng chú ý của dự thảo lần này nằm ngay trong cách tiếp cận. Nếu Nghị định 40 đặt trọng tâm vào quản lý sản xuất và kinh doanh thì dự thảo mới chuyển sang định hướng phát triển ngành muối. Một thay đổi nhỏ về tên gọi nhưng cho thấy tư duy điều hành đang dịch chuyển.

Dự thảo đề xuất nhiều nội dung mới như xác định vùng sản xuất trọng điểm, ưu tiên đầu tư theo khu vực, thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng cơ sở dữ liệu ngành.

Đó đều là những công cụ phát triển đã trở nên phổ biến ở nhiều lĩnh vực nông nghiệp nhưng với ngành muối vẫn là bước đi tương đối mới.

Sau hơn một năm xây dựng, tham vấn và hoàn thiện, dự thảo đã tiếp nhận ý kiến từ nhiều cơ quan, địa phương và doanh nghiệp. Nếu được ban hành theo kế hoạch trong tháng 6/2026, đây sẽ là nền tảng pháp lý mới cho giai đoạn tiếp theo của ngành.

Tuy nhiên, một nghị định không thể tự tạo ra thay đổi. Hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào cách triển khai ở địa phương, chất lượng chính sách đi kèm và nguồn lực đầu tư thực chất. Trong bối cảnh hiện nay, có lẽ điều đầu tiên cần làm vẫn là tạo ra một khung pháp lý đủ mới để ngành muối có cơ hội phát triển rực rỡ hơn.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/nganh-muoi-den-luc-can-mot-khung-phap-ly-moi-d813425.html