Nghệ thuật truyền thống trong đời sống đương đại

Giữa nhịp sống hiện đại, nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ (ĐCTTNB) không chỉ hiện diện trong những không gian sinh hoạt quen thuộc mà đang từng bước hòa vào đời sống đương đại bằng nhiều cách tiếp cận mới. Tiếng đờn, lời ca được tiếp nối bởi tình yêu và sự gìn giữ của nhiều thế hệ nghệ nhân, tài tử và người yêu nhạc truyền thống.

Khi đờn ca tài tử Nam Bộ bước lên sân khấu hiện đại

Trong chương trình nghệ thuật đêm khai mạc Đại hội Thể dục Thể thao (ĐH TDTT) tỉnh Tây Ninh lần thứ I, năm 2026 có một tiết mục ĐCTTNB. Đây là điểm khác biệt đáng chú ý trong ĐH TDTT lần này, mang đến một dấu ấn văn hóa rõ nét trong giai đoạn tỉnh ta và cả nước đang chú trọng vào việc phát triển văn hóa.

Điểm nhấn nổi bật trong tiết mục biểu diễn tại ĐH là nghệ thuật âm nhạc tài tử được phối trên nền nhạc hiện đại. Giai điệu ngũ cung hòa cùng nền nhạc organ tạo thành một sản phẩm âm nhạc đậm nét truyền thống nhưng cũng không kém phần hiện đại, phù hợp với không khí vui tươi, phấn khởi của lễ khai mạc ĐH TDTT.

Tiết mục đờn ca tài tử Nam Bộ trong chương trình nghệ thuật khai mạc Đại hội Thể dục Thể thao tỉnh lần thứ I, năm 2026 (Ảnh: Kiên Định)

Là người trực tiếp chịu trách nhiệm cho tiết mục biểu diễn đó, Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Kim Thanh cho biết, đó là tiết mục phối hợp giữa ĐCTT, các điệu lý dân gian quen thuộc trên nền nhạc hiện đại.

“Dàn hợp xướng có 18 nhạc cụ dân tộc, từ đờn kìm, đờn tranh, đờn bầu, đờn tì bà, sáo, trống,... được thể hiện bởi các NNƯT, nghệ nhân và tài tử trong tỉnh. Đây là lần thứ 2 tôi thực hiện một tiết mục phối hợp giữa âm nhạc truyền thống và hiện đại như vậy và rất mừng là cả 2 lần đều nhận được sự ủng hộ của người xem.

Tôi nghĩ rằng đó là sự phát triển phù hợp và tất yếu, vừa giúp lan tỏa những giá trị truyền thống, vừa phù hợp với không gian, thị hiếu người xem, đặc biệt là dễ tiếp cận với người trẻ. Tôi hy vọng thông qua tiết mục, các bạn trẻ sẽ biết về ĐCTTNB và gần hơn với các câu hò, điệu lý của quê hương” - NNƯT Kim Thanh chia sẻ.

Cũng có mặt trong dàn đồng diễn tiết mục ĐCTTNB trong lễ khai mạc ĐH TDTT, NNƯT Trung Dung không giấu được sự hào hứng khi cảm nhận một sức sống mới của ĐCTTNB. “Tôi chưa bao giờ nghĩ ĐCTTNB lại có thể xuất hiện trong một sự kiện về thể thao. Nó đem tới sự mới mẻ, thú vị và giúp nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với người trẻ” - NNƯT Trung Dung nói.

Không còn bó hẹp trong không gian sinh hoạt truyền thống, ĐCTTNB tại tỉnh đang từng bước hòa vào nhịp sống mới để đến gần hơn với người trẻ. Việc loại hình nghệ thuật này xuất hiện trong lễ khai mạc ĐH TDTT không chỉ tạo nên sự mới mẻ cho chương trình mà còn cho thấy khả năng thích ứng, lan tỏa của nghệ thuật truyền thống trong đời sống đương đại. Âm nhạc truyền thống vẫn giữ được hồn cốt riêng, đồng thời mở ra thêm cơ hội để ĐCTTNB bước ra khỏi khuôn khổ quen thuộc vốn có.

Chung tay “giữ hồn” dân tộc

Không chỉ xuất hiện trên các sân khấu lớn, ĐCTTNB còn hiện diện bền bỉ trong đời sống cộng đồng, qua những lớp học, câu lạc bộ và những người vẫn lặng lẽ giữ nghề bằng tình yêu dành cho âm nhạc dân tộc.

Cùng với sự phát triển chung của xã hội, ĐCTTNB vẫn đang từng ngày phát triển, “ăn sâu” vào đời sống. Những lớp học ĐCTTNB vẫn khai giảng tại các địa phương và có người trẻ say mê và tìm hiểu bộ môn nghệ thuật này, bất chấp những vội vàng, tất bật của cuộc sống.

Mặc dù làm việc giờ hành chính, nhà lại khá xa nhưng chị Bích Ngọc (ngụ xã Tầm Vu) vẫn đăng ký tham gia lớp học đờn tranh do NNƯT Hồng Cúc mở. Đây là lớp dạy đờn tranh Việt Nam cho cộng đồng đầu tiên tại phường Long An. Và chỉ sau 1 ngày thông báo chính thức, lớp đã có đủ học viên.

Chị Bích Ngọc chia sẻ, chị yêu thích đờn tranh Việt Nam đã lâu nhưng chưa tìm được lớp, khi biết NNƯT Hồng Cúc mở lớp, chị đăng ký tham gia ngay, dù để theo đuổi lớp, chị phải sắp xếp thời gian và công việc rất nhiều.

“Mình chọn đàn tranh vì mê âm thanh vừa réo rắt, lại dìu dặt, tha thiết rất động lòng người. Đờn tranh Việt Nam lại rất đặc trưng, khác hẳn đàn cổ tranh (Trung Quốc), Koto (Nhật Bản), Ajaeng (Hàn Quốc) hay đàn Yatga (Mông Cổ). Càng học, mình càng tự hào, càng mê làn điệu ngọt ngào, tha thiết của ĐCTT, của cây đờn tranh quê hương mình. Mỗi lần mình làm việc mệt quá thì khảy khúc nhạc dìu dặt, tha thiết là mọi mệt mỏi tan đi hết” - chị Bích Ngọc nói.

Lớp dạy đờn tranh của Nghệ nhân Ưu tú Hồng Cúc nhận được sự quan tâm của nhiều người

NNƯT Hồng Cúc rất tâm huyết trong việc truyền nghề. Cả cuộc đời miệt mài tìm hiểu và theo đuổi ĐCTTNB, mong muốn lớn nhất của bà là có thể lan tỏa được tình yêu dành cho bộ môn nghệ thuật truyền thống này càng nhiều càng tốt. Trong suốt 25 năm qua, NNƯT Hồng Cúc đã mở nhiều lớp dạy đờn, ca tại TP.Tân An (nay là phường Long An) và các lớp luôn có đông đảo học viên theo học.

Nghệ nhân Ưu tú Hồng Cúc hướng dẫn học viên tại lớp học đờn tranh

“Người đến học cùng tôi có công việc và cuộc sống khác nhau nhưng có một điểm chung là yêu ĐCTTNB. Đó là điều khiến tôi rất vui mừng và trân trọng. Tuy nhiên, độ tuổi học viên hầu hết đều xấp xỉ 40, rất ít học viên trẻ. Muốn nghệ thuật ĐCTTNB phát triển bền vững thì luôn cần lớp trẻ kế thừa. Nếu các trường học, các địa phương có điều kiện tổ chức được lớp học thì tôi sẵn sàng đến truyền dạy” - NNƯT Hồng Cúc khẳng định.

Giữa nhịp sống hiện đại nhiều đổi thay, vẫn có những người sau giờ làm tìm đến lớp học đờn, vẫn có những nghệ nhân miệt mài truyền nghề và vẫn có những sân khấu dành chỗ cho âm nhạc truyền thống. Có lẽ chính sự tiếp nối lặng lẽ nhưng bền bỉ ấy đã giúp ĐCTTNB tại Tây Ninh đi cùng đời sống cho đến hôm nay./.

Quế Lâm

Nguồn: https://baotayninh.vn/nghe-thuat-truyen-thong-trong-doi-song-duong-dai-147491.html