Ngôi đền cổ có đôi đũa thử độc và đĩa đá cổ

(Dân trí) - Không chỉ là ngôi đền có lối kiến trúc cổ nhất Thanh Hóa, đền thờ Lê Hoàn còn lưu giữ nhiều báu vật nghìn năm. Trong đó có đôi đũa thử độc và đĩa đá cổ được bảo quản nghiêm ngặt.

Ngôi đền cổ nhất Thanh Hóa lưu giữ đôi đũa thử độc và đĩa đá cổ (Video: Thanh Tùng).

Di tích Quốc gia đặc biệt đền thờ Lê Hoàn, tọa lạc tại làng Trung Lập, xã Xuân Lập, tỉnh Thanh Hóa, là nơi phụng thờ Lê Đại Hành hoàng đế (tên húy Lê Hoàn) cùng thân phụ, thân mẫu, phu nhân và con trai của ngài.

Theo sử sách, Lê Hoàn sinh năm Tân Sửu (941). Sau khi phò tá Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân và lập nhiều công trạng, năm Tân Mùi (971), ông được phong chức Thập đạo tướng quân.

Năm Kỷ Mão (979), trước biến loạn triều đình nhà Đinh, Lê Hoàn đã lãnh đạo nhân dân đánh tan quân xâm lược nhà Tống, giữ vững bờ cõi. Năm Canh Thìn (980), ông lên ngôi hoàng đế, đặt niên hiệu là Thiên Phúc, mở ra triều Tiền Lê (980-1009) hiển hách.

Dưới thời trị vì của Lê Đại Hành, nhiều cải cách quan trọng đã được thực hiện. Năm Thiên Phúc thứ 3 (982), nhà vua bãi bỏ tiền đồng phương Bắc, cho đúc tiền Thiên Phúc – đồng tiền đầu tiên của nước ta lưu hành rộng rãi. Ông cũng cho mở các trung tâm thương mại như Trường Yên, Tống Dinh, Long Biên. Bên cạnh thành tựu quân sự và ngoại giao, nhà vua còn chú trọng phát triển nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp như rèn đúc, làm đồ gốm và dệt lụa tơ tằm.

Lê Đại Hành hoàng đế băng hà năm Ất Tỵ (1005) tại cố đô Hoa Lư, Ninh Bình, thọ 65 tuổi sau 24 năm trị vì. Để tưởng nhớ công lao của ông, dân làng Trung Lập đã dựng một ngôi miếu nhỏ bằng tre lá trên mảnh đất mẹ con vua từng ở. Thời vua Lý Thái Tổ, miếu được dựng lại, và đến thời Hồng Đức (1442-1497) dưới triều vua Lê Thánh Tông, đền được xây dựng quy mô như hiện nay.

Theo cán bộ văn hóa xã Xuân Lập, đền thờ Lê Hoàn mang lối kiến trúc cổ nhất Thanh Hóa, với đền chính được xây theo kiểu "Nội công ngoại quốc". Tuy nhiên, hai ngôi nhà dài hai bên tạo thành chữ "Quốc" đã bị tháo dỡ, hiện chỉ còn lại chữ "Công" gồm ba cung: Tiền đường, Trung đường và Hậu cung.

Cổng chính dẫn vào đền Lê Hoàn với 4 cột đá xanh, trên đầu gắn nghê.

Nghinh môn đền Lê Hoàn vẫn còn khá nguyên vẹn, với cấu trúc 3 gian, 2 chái, 4 vì kèo và 12 cột gỗ. Dựa vào bức thượng lương, nghinh môn được tu sửa vào năm 1921 (thời Khải Định triều Nguyễn).

Trong đền thờ vua Lê Đại Hành, bức đại tự sơn son thếp vàng với hai chữ "Thánh Minh" (vua sáng) được treo trang trọng ở gian giữa nhà.

Tượng vua Lê Đại Hành được đúc bằng đồng, đặt chính giữa tòa hậu điện.

Hậu điện còn thờ mẫu hậu Đặng Thị (mẹ vua), Trường Hưng vương Lê Mịch (cha vua), vua Lê Long Đĩnh (con trai) và Thái hậu Dương Vân Nga (vợ vua).

Ngôi đền được xây dựng bằng gỗ lim, mái ngói, với nhiều họa tiết hoa văn trên vách, vì, kèo được chạm trổ tinh xảo.

Đền thờ vua Lê Đại Hành còn lưu giữ nhiều cổ vật có giá trị lịch sử và văn hóa lớn như sắc phong, lệnh chỉ, câu đối, đại tự, hương án, khám thờ, tượng pháp, chóe, bát cổ. Đặc biệt, trong số đó có chiếc đĩa đá (đĩa ngọc) và đôi đũa cổ làm bằng hợp kim.

Theo tài liệu từ UBND xã Xuân Lập, chiếc đĩa ngọc này do vua Tống tặng vua Lê. Lòng đĩa khắc hai dòng chữ Hán "Giang Nam nhất phiến tuyết. Trác khí vạn niên trân" cùng dấu triện.

Ông Hoàng Hùng, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Thọ Xuân - Yên Định (Thanh Hóa), nhận định đây là những cổ vật có giá trị lịch sử và văn hóa hiếm có. Đĩa ngọc có thể xác định niên đại trong giai đoạn (981-1005), còn đôi đũa làm bằng hợp kim được vua dùng để thử độc trên thức ăn. Hiện nay, do lo ngại bị đánh cắp, các cổ vật quý này được bảo quản nghiêm ngặt tại trụ sở UBND xã Xuân Lập.

Trong khuôn viên đền Lê Hoàn còn có hai tấm bia cổ được tạc dựng vào những năm đầu thế kỷ XVII.

Tấm bia thứ nhất, dựng năm Hoàng Định thứ 2 (1602) triều vua Lê Kính Tông, ghi lại việc năm Hồng Đức thứ 15 (1484), vua Lê Thánh Tông đã cấp cho làng Trung Lập 67 mẫu ruộng để dùng vào việc thờ cúng đền thờ vua Lê Đại Hành.

Bia thứ hai, dựng vào năm Vĩnh Tộ thứ 8 (1626) nhân dịp trùng tu đền, kể về truyền thuyết bà Đặng Thị sinh ra đức vua và việc Lê Hoàn lên ngôi là thuận lẽ trời, hợp lòng người.

Vị trí Di tích quốc gia đặc biệt đền thờ Lê Hoàn (Ảnh: Google Maps).

Lễ hội đền thờ Lê Hoàn diễn ra trong 4 ngày, từ ngày 6 đến hết ngày 9/3 Âm lịch hằng năm.

Trong lễ hội, hình ảnh trại binh thời Lê Sơ sẽ được tái hiện quy mô, đậm màu sắc lịch sử. Ngoài ra, còn có nhiều trò chơi, trò diễn dân gian, hoạt động thể dục thể thao khác như thi đấu vật dân tộc, bóng chuyền, cờ tướng, kéo co, thi làm bánh răng bừa cũng được tổ chức phục vụ người dân và du khách.

Đặc biệt, tại lễ hội cũng diễn ra hội làm bánh chưng nung để dâng lễ lên vua.

Nguồn: https://dantri.com.vn/du-lich/ngoi-den-co-co-doi-dua-thu-doc-va-dia-da-co-20260321161934496.htm