Ngư dân Nghệ An đổi cách làm, vươn khơi vụ cá chính

Bước vào vụ cá chính, mùa khai thác lớn nhất trong năm, ngư dân vùng biển Nghệ An đối mặt nhiều áp lực từ giá nhiên liệu tăng, lao động khan hiếm đến nguồn lợi thủy sản suy giảm. Không chọn cách neo tàu nằm bờ, nhiều chủ tàu đang chủ động đổi phương thức đánh bắt, liên kết sản xuất, đầu tư hậu cần và điều chỉnh cách giữ chân thuyền viên để duy trì nhịp vươn khơi.

Để tàu không nằm bờ

Vào vụ cá chính, các cảng cá sôi động hơn khi các đội tàu bám biển, vươn khơi xa. Ảnh: T.P

Những ngày cuối tháng 5, cảng cá ở Tân Mai, Quỳnh Mai nhộn nhịp hơn sau nhiều tháng biển động của vụ cá Bắc. Đây cũng là thời điểm ngư dân bước vào vụ cá chính kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9 hằng năm, mùa khai thác được trông đợi nhất khi biển thuận hơn, ngư trường mở rộng và các đội tàu bắt đầu vươn khơi xa. Tuy nhiên, phía sau không khí tất bật ấy là nhiều nỗi lo khi giá nhiên liệu vẫn neo ở mức cao, chi phí đầu vào tăng trong khi nguồn lợi thủy sản suy giảm, lao động nghề biển ngày càng khan hiếm. Điều đó buộc nhiều chủ tàu phải thay đổi cách làm để không rơi vào cảnh tàu nằm bờ.

Ông Hồ Văn Thức - chủ tàu cá ở khối Tân Tiến, phường Quỳnh Mai, cho biết, từ năm 2022 đến nay, chi phí mỗi chuyến biển đội thêm cả trăm triệu đồng, từ nhiên liệu, đá lạnh, ngư cụ, nhu yếu phẩm đồng loạt tăng giá. Dù vậy, tàu của gia đình ông vẫn duy trì ra khơi từ đầu vụ bởi đây không chỉ là sinh kế mà còn là trách nhiệm với hàng chục lao động đi biển và áp lực trả nợ vốn vay đóng tàu.

Nhiều tàu cá trúng hải sản có giá trị. Ảnh: T.P

Con tàu trị giá hơn 5 tỷ đồng của ông mỗi chuyến cần khoảng 10 -12 lao động. Nếu trúng luồng cá, thủy thủ có thể nhận khoảng 10 triệu đồng/chuyến, nhưng cũng có chuyến chủ tàu phải chấp nhận bù lỗ để giữ người. “Nghề biển khó khăn nhưng không thể cho tàu nằm bờ. Với ngư dân, mỗi chuyến ra khơi không chỉ là sinh kế của gia đình chủ tàu, thuyền viên mà còn là góp phần bảo vệ chủ quyền trên biển”, ông Thức chia sẻ.

So với vụ cá Bắc chủ yếu hoạt động ở tuyến lộng và ven bờ, vụ cá chính mở ra cơ hội cho các nghề khai thác chủ lực như lưới vây, câu mực khơi, lưới chụp vươn ra ngư trường xa hơn. Thời tiết thuận lợi, nhiều loại hải sản như cá ngừ, cá nục, cá thu, mực xuất hiện nhiều hơn giúp hoạt động đánh bắt sôi động trở lại.

Ông Phạm Viết Vấn - chủ tàu cá NA-99555-TS ở khối Tân Hải, phường Tân Mai cho biết, bước sang tháng 5 là thời điểm cá nổi hoạt động mạnh, có chuyến tàu nghề lưới vây đánh bắt được tới 10 tấn cá. Theo ông Vấn, hiệu quả khai thác hiện nay phụ thuộc nhiều vào việc đầu tư máy móc công suất lớn, thiết bị dò cá ngang, dò cá đứng và cơ giới hóa khâu kéo lưới để giảm thất thoát. “Giá cá nục, cá ngừ hiện ở mức trên 30.000 đồng/kg, nếu đánh bắt đạt sản lượng thì vẫn có lãi. Điều quan trọng nhất là giữ được nhịp ra khơi để bạn thuyền có việc làm, thu nhập”, ông Vấn nói.

Tuy nhiên, bài toán khiến nhiều chủ tàu đau đầu nhất lúc này không chỉ nằm ở giá nhiên liệu mà còn ở sự thiếu hụt lao động đi biển. Những năm gần đây, việc tìm bạn thuyền ngày càng khó khi lớp lao động trẻ vùng biển không còn mặn mà với nghề.

Thiếu lao động nghề biển đang là bài toán khó đối với nghề biển hiện nay. Ảnh: T.P

Trước đây, để giữ chân thuyền viên, phần lớn chủ tàu áp dụng hình thức chia công theo sản lượng, chuyến nào đánh bắt khá thì thuyền viên hưởng nhiều, chuyến thất bát thì thu nhập giảm theo. Nhưng trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản suy giảm, nhiều chuyến biển lỗ nhiều hơn lãi, cách trả công ấy dần mất sức hút. Không ít lao động đã lên bờ tìm việc khác như làm công nhân, phụ hồ, chạy xe ôm hoặc xuất khẩu lao động để có nguồn thu ổn định hơn, được gần gia đình hơn.

Điều đó buộc nhiều chủ tàu phải đổi cách giữ người. Hiện nay, thay vì chia theo suất, nhiều chủ tàu chuyển sang trả công cố định theo ngày, khoảng 700.000 đồng/người, bao ăn uống, bất kể chuyến biển lời hay lỗ. Với các chủ tàu, chấp nhận tăng chi phí nhân công vẫn là cách để duy trì lực lượng ổn định, giữ nhịp cho những chuyến vươn khơi dài ngày.

Liên kết để giảm chi phí, tăng hiệu quả

Ngoài đầu tư trang thiết bị để tăng hiệu quả đánh bắt, các chủ thuyền đang chuyển dần từ đánh bắt đơn lẻ sang liên kết theo đội tàu. Ảnh: T.P

Không chỉ thay đổi cách trả công hay đầu tư thiết bị, nhiều ngư dân vùng biển Tân Mai còn bắt đầu chuyển từ đánh bắt đơn lẻ sang liên kết theo đội tàu để tiết giảm chi phí và kéo dài thời gian bám biển. Một trong những mô hình được nhắc đến nhiều là Hợp tác xã Đoàn Kết do ông Lê Hội Hưng, chủ tàu NA-98679-TS ở Quỳnh Lập, phường Tân Mai, làm chủ nhiệm. Giữa lúc giá dầu tăng, chi phí hậu cần ngày càng đắt đỏ, HTX đã xây dựng đội tàu hoạt động theo hình thức liên kết, trong đó có tàu hậu cần đi cùng để cung cấp nhiên liệu, đá lạnh, nhu yếu phẩm và thu gom hải sản ngay trên biển.

Cách làm này giúp tàu khai thác không phải quay về cảng sau mỗi chuyến ngắn, giảm đáng kể nhiên liệu tiêu hao. Hải sản sau đánh bắt được tàu hậu cần vận chuyển tiêu thụ ngay tại các cảng gần như Quảng Bình, Quảng Trị, Đà Nẵng thay vì buộc phải quay lại cảng Quỳnh Lập.

Việc liên kết đánh bắt giúp các chủ tàu tiết kiệm chi phí những chuyến vươn khơi xa. Ảnh: T.P

“Có tàu hậu cần nên nhiều chuyến tàu của HTX đi biển hơn 60 ngày mới cập cảng. Quan trọng nhất là tiết kiệm được chi phí, nâng hiệu quả khai thác”, ông Hưng chia sẻ. Từ hơn 20 tàu ban đầu, đến đầu tháng 5/2026, đội tàu của HTX đã tăng lên khoảng 35 chiếc, chủ yếu khai thác cá thu, cá hố, cá trỏng, mực là những mặt hàng có giá trị cao. Mỗi chuyến biển có thể mang về doanh thu hàng trăm triệu đồng/tàu, giúp thu nhập thủy thủ đạt trên 18 - 20 triệu đồng/tháng.

Ở bờ, nhịp chuyển động của nghề cá cũng đang thay đổi theo hướng gia tăng giá trị sau khai thác. Ông Nguyễn Văn Chủng - chủ xưởng hấp cá xuất khẩu tại Quỳnh Lập, phường Tân Mai cho biết, vào cao điểm vụ cá chính, mỗi ngày xưởng hấp khoảng 10 tấn cá trỏng để chế biến xuất khẩu. “Hàng tháng xuất khoảng 2 container cá trỏng khô sang thị trường Trung Quốc. Những năm gần đây, nhu cầu chế biến sâu tăng nên các cơ sở cũng đầu tư thêm kho lạnh, máy móc để nâng chất lượng sản phẩm”, ông Chủng cho hay.

Ở bờ, nhịp chuyển động của nghề cá cũng đang thay đổi theo hướng gia tăng giá trị sau khai thác. Ảnh: T.P

Theo ông Phan Văn Hải - Chủ tịch Hội Nghề cá Quỳnh Lập (phường Tân Mai), điều đáng ghi nhận trong vụ cá năm nay là tinh thần chủ động thích ứng của ngư dân. Hội nghề cá đã vận động các chủ tàu liên kết thành tổ đội, khoảng 5 tàu/nhóm để hỗ trợ nhau trên biển, đồng thời, khuyến khích mở rộng các mô hình hậu cần như HTX Đoàn Kết nhằm giảm chi phí nhiên liệu, kéo dài thời gian khai thác. “Khó khăn nhiều nhưng ngư dân vẫn quyết tâm bám biển. Quan trọng là phải đổi cách làm, tăng liên kết, mở thêm kênh tiêu thụ, nâng giá trị hải sản sau đánh bắt thì mới giữ được nghề”, ông Hải nói.

Ở góc độ quản lý địa phương, ông Hồ Sỹ Tùng - Phó Chủ tịch UBND phường Tân Mai cho biết, địa phương hiện có hơn 400 tàu cá công suất lớn cùng khoảng 100 tàu vừa và nhỏ, có sản lượng khai thác lớn nhất tỉnh. Bước vào vụ cá chính, chính quyền địa phương đã yêu cầu ngư dân xây dựng kế hoạch vươn khơi phù hợp từng nghề, từng ngư trường; tăng cường liên kết tổ, đội và chú trọng bảo quản sản phẩm sau thu hoạch để nâng giá trị kinh tế.

Chính quyền phường Tân Mai tặng cờ Tổ quốc động viên các đội tàu vươn khơi bám biển. Ảnh: CSCC

Bên cạnh đó, ngư dân phải tuân thủ nghiêm quy định chống khai thác bất hợp pháp, duy trì thiết bị giám sát hành trình 24/24 giờ, ghi nhật ký khai thác đầy đủ, không vi phạm vùng biển nước ngoài để cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC.

ADQuảng cáo

Nguồn: https://baonghean.vn/ngu-dan-nghe-an-doi-cach-lam-vuon-khoi-vu-ca-chinh-10338453.html