Hồn quê trong từng hũ mắm
Cáy sinh sống nhiều dọc bờ sông Thái Bình, thường đào hang chi chít ven ruộng. Việc bắt cáy khá đơn giản, chỉ cần đặt bẫy tự chế bằng chai nhựa và bả mồi ở mép ruộng là sau vài giờ có thể thu được mẻ cáy tươi.
Những ngày hè, trên mâm cơm của người dân xã Chí Minh thường có bát mắm cáy màu nâu đỏ, pha thêm chanh, tỏi, ớt. Chỉ cần đĩa rau lang, rau muống luộc hoặc vài quả cà muối cũng đủ tạo nên hương vị đậm đà, khó quên.
Gia đình ông Phạm Đình Bốn, chủ cơ sở rươi cáy Bốn Quyên ở thôn An Định là một trong những hộ gắn bó lâu năm với nghề làm mắm cáy ở xã Chí Minh. Theo ông Bốn, quy trình làm mắm cáy không quá phức tạp nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm. Cáy tươi, khỏe, sau khi làm sạch được ngâm để loại bỏ bùn đất. Người làm giữ lại mai cáy vì đây là yếu tố tạo nên mùi thơm đặc trưng.
Cáy sau đó được giã hoặc xay nhuyễn, trộn muối theo tỷ lệ phù hợp rồi cho vào chum, vại để ủ kín. Một số hộ vẫn duy trì cách ủ truyền thống bằng việc phơi nắng ban ngày, phơi sương ban đêm, kết hợp thêm thính gạo hoặc men rượu để tăng hương vị.
Trong quá trình ủ, mắm được đảo đều định kỳ để ngấm. Thông thường sau khoảng 2 tháng có thể dùng, nhưng nhiều hộ ủ từ 6 tháng đến 1 năm để đạt chất lượng tốt nhất. Thành phẩm có màu nâu đỏ sánh đặc, mùi thơm nồng đặc trưng.
Chị Phạm Thị Hoa, chủ cơ sở rươi cáy Điến Hoa cho biết mắm cáy không chỉ là nước chấm mà còn gắn với ký ức tuổi thơ và bữa cơm quê giản dị.
Hiện mắm cáy xã Chí Minh đã được tiêu thụ rộng rãi tại nhiều địa phương. Trong 2 tháng gần đây, cơ sở của chị Hoa bán khoảng 50 - 70 lít mỗi ngày, giá 130.000 - 150.000 đồng/lít, phân phối tới Quảng Ninh, Hà Nội, Ninh Bình…
“Không phải ai cũng quen ngay với mùi mắm cáy, nhưng khi đã thưởng thức thì dễ bị chinh phục bởi vị đậm đà riêng biệt", chị Hoa chia sẻ.
Giữ nghề để làm thương hiệu
Những năm gần đây, xu hướng tiêu dùng thực phẩm truyền thống, an toàn và có nguồn gốc rõ ràng đã mở ra cơ hội phát triển cho nghề làm mắm cáy. Nhiều hộ dân xã Chí Minh đã đầu tư mở rộng sản xuất, nâng cao chất lượng chế biến và chú trọng an toàn thực phẩm.
Cùng với thương mại điện tử, các cơ sở cũng đẩy mạnh quảng bá trực tuyến, cải tiến bao bì, nhãn mác để phù hợp thị trường hiện đại. Đây là bước chuyển quan trọng giúp đặc sản địa phương tiếp cận rộng rãi hơn.
Mùa khai thác cáy kéo dài từ tháng 3 đến tháng 10 hằng năm, cao điểm từ tháng 5 đến tháng 7. Toàn xã hiện có 15 cơ sở sản xuất mắm cáy, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho nhiều lao động.
Theo đồng chí Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Chí Minh Dương Hà Hải, địa phương đã đón nhiều đoàn khách đến tham quan vùng rươi cáy. Du khách thường ấn tượng với các món ăn chế biến từ cáy và chọn mắm cáy làm quà.
“Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, nghề làm mắm cáy còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Những bí quyết nghề được truyền qua nhiều thế hệ giúp hương vị mắm cáy luôn được lưu giữ", ông Dương Hà Hải cho biết.
Từ những chum mắm giản dị, sản phẩm mắm cáy xã Chí Minh đang dần khẳng định vị thế đặc sản, góp phần gìn giữ nghề truyền thống gắn với sản vật thiên nhiên địa phương.
NGUYỄN THẢONguồn: https://baohaiphong.vn/nguoi-dan-xa-chi-minh-giu-lua-nghe-mam-cay-546498.html
