Nhàn đàm: Mùa cạn

Tôi không biết những con sông khác ra sao, riêng con sông trước nhà tôi, cứ hễ ra giêng cho đến tháng ba âm lịch sông lại cạn sát.

Có lúc, mặt nước từ bên đây qua bên kia sông chỉ còn khoảng chừng vài mét. Có đoạn, nó gần như trơ đáy. Hồi xưa, cá tép ốc hến còn nhiều, khoảng thời gian này cư dân hai bên bờ sông tha hồ mà xuống sông cào, đãi, tìm miếng ăn hằng ngày cho đỡ tiền chợ. Người nào giỏi còn bắt dư đem ra chợ bán rồi mua những thực phẩm khác về nhà.

Hoạt động kiếm sống trên sông ngày trước hối hả, sôi nổi và tràn đầy sinh khí. Người lớn thì kéo lưới, giở chà; thanh niên thì thụt cá bống hoặc lặn bắt cá chạch, bắt tôm; trẻ con cào hến, mò chang chang, hoặc chỉ… giỡn, chọi sình vào nhau, trốn tìm… Âm thanh cuộc sống thôn dã của người dân miền sông nước vang động, rộn ràng.

Xóm tôi có một phụ nữ luống tuổi, bà có mười một người con, nhà chỉ có vài công ruộng, mỗi năm làm một vụ, lúa đủ cho gia đình hơn mười người ăn trong năm (có khi phải độn thêm khoai lang, khoai mì). Gạo thì tạm ổn, còn đồ ăn luôn chật vật. Có khi nhà luộc năm cái hột vịt giằm nước mắm tỏi ớt, rồi hái thêm rau vườn để chấm, bữa cơm thời trước của nhiều gia đình luôn thiếu thốn đến mức tối thiểu như vậy. Để cải thiện bữa ăn cho các con, người mẹ hằng ngày phải xuống sông bắt từng con cá, con tép, con hến… bền bỉ như một loài cò. Một trái bầu thúng móc ruột phơi khô làm phương tiện đựng sản phẩm bắt được dưới sông, một cái rổ xúc tự đan, một sợi dây chuối quấn vào người kết nối với trái bầu thúng, thế là cuộc mưu sinh bắt đầu. Người đàn bà lội hết con khém này tới con rạch kia, từ đoạn sông này tới đoạn sông khác, cào, đãi, xúc, tát kiếm từng con tép bạc, con cá bống dừa, cá lòng tong… Nước cạn sát lúc nào, bà xuống sông giờ đó, bất kể ngày hay đêm. Ban đêm thì bà choàng thêm miếng ni lông cho bớt lạnh. Có những cơn mưa đêm đầu mùa làm ướt ngoi ngót "thân cò", miếng ni lông thấm nước ép sát vào mình, rét mướt. Những đêm tôi thức khuya học bài, trời trăng vằng vặc, nhìn hình ảnh người đàn bà lọm khọm, mò mẫm dưới sông, tự nhiên sống mũi cay cay. Tôi chợt nhớ tới câu ca dao: "Con cò mà đi ăn đêm…". Vậy mà, người đàn bà đó đã nuôi mười một người con ăn học thành tài; bác sĩ, kỹ sư, nhà giáo... đều có. Những người con hiếu thuận và thành đạt từ những con cá con tép của người mẹ quê.

Một buổi chiều mùa cạn, tôi ra ngồi ở cầu bến, ngắm dòng sông quen thuộc của mình. Gió chướng vẫn còn lồng lộng, tôi thấy hình như đâu đó trên sông vẫn còn luẩn quẩn bóng dáng một loài cò. 

Nguồn: https://thanhnien.vn/nhan-dam-mua-can-18526040418201242.htm