Mồ hôi, nước mắt và cả hiểm nguy
"Tôi muốn những bức ảnh này kể lại hành trình đưa các anh trở về, để thế hệ hôm nay hiểu rằng phía sau cuộc sống bình yên là sự hy sinh của biết bao người lính đã ngã xuống vì Tổ quốc”, nghệ sĩ nhiếp ảnh Giang Sơn Đông mở đầu câu chuyện bằng một lời tâm sự xúc động.
Đó cũng là lý do khiến anh tình nguyện đồng hành cùng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Khi biết thông tin về Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, anh đã đề xuất với Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam phối hợp thực hiện chương trình ghi nhận hành trình đặc biệt này. Trong nhiều chiến trường xưa, anh lựa chọn Vị Xuyên bởi đây là nơi từng diễn ra những trận đánh ác liệt nhất cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc.
"Tôi từng nhiều lần đến Vị Xuyên, chụp phong cảnh, con người và Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên. Nhưng lần này hoàn toàn khác. Đây là chuyến tác nghiệp đặc biệt nhất trong cuộc đời làm nghề của tôi", anh nói.
Ngày 21/6, anh bắt đầu theo đoàn. Từ những ngày đầu có mặt tại xã Thanh Thủy, từng bước chân của anh đều bám sát đội quy tập và lực lượng công binh làm nhiệm vụ rà phá bom mìn.
Địa hình hiểm trở vượt xa tưởng tượng. Những con dốc dựng đứng, những vách đá cheo leo, nền đất trơn trượt sau mưa khiến việc di chuyển vốn đã vất vả càng thêm nguy hiểm. Và đặc biệt, lượng bom mìn, vật liệu nổ còn sót lại trên chiến trường xưa vẫn còn rất nhiều.
"Tôi chuẩn bị rất kỹ cho việc leo núi, mang máy ảnh nhỏ gọn nhất, quần áo gọn nhẹ, nhưng không nghĩ trên này còn nhiều bom mìn đến vậy", anh kể.
Các chiến sĩ công binh liên tục nhắc anh đi đúng dấu chân người phía trước, cố gắng bước lên đá thay vì giẫm xuống đất mềm. Dù nhiều khu vực đã được rà phá, nguy cơ vẫn luôn hiện hữu.
Những ngày theo đoàn, anh cùng các chiến sĩ xuất phát từ khoảng 6 giờ 30 sáng, ăn trưa ngay trên rừng rồi tiếp tục công việc đến chiều tối mới trở về. Mùa mưa khiến muỗi, vắt và côn trùng xuất hiện nhiều hơn.
Khi được hỏi liệu bản thân có lo lắng trước hiểm nguy, Giang Sơn Đông chia sẻ: “Mọi người hỏi tôi có sợ không. Thực ra, tôi từng là lính. Ngày Bắc Giang bùng phát dịch COVID-19, tôi cũng từng tình nguyện vào tâm dịch để ghi lại những hình ảnh chống dịch. Nên tôi nghĩ nếu cái chết của mình có ích cho nhân dân, cho Tổ quốc thì tôi sẵn sàng".
Điều khiến anh xúc động nhất không phải hiểm nguy, mà là cảm giác mỗi bước chân mình đang đi qua nơi từng có biết bao người lính ngã xuống. Có cựu chiến binh kể với anh rằng, ở một số trận đánh, nhiều chiến sĩ hy sinh đến mức thi thể còn bị pháo địch bắn trúng nhiều lần. Có những đại đội gần như không còn ai trở về.
Những khuôn hình lưu giữ ký ức
Nếu có điều gì ám ảnh Giang Sơn Đông nhất sau những ngày theo đoàn quy tập, đó không phải là những vách núi hiểm trở hay bom mìn còn sót lại. Mà đó là những kỷ vật của người lính.
Giữa lớp đất đá sau hơn 40 năm, vẫn còn những chiếc bình tông khắc tên, đoạn dây lưng, bàn chải đánh răng, mảnh áo bộ đội… Anh cũng chứng kiến nhiều cựu chiến binh, thương binh, những người lính Vị Xuyên năm xưa trở lại chiến trường, lần theo ký ức để chỉ cho đội quy tập vị trí đồng đội từng chiến đấu.
Trong hàng nghìn khuôn hình đã chụp suốt gần một tuần đi cùng đoàn quy tập, Giang Sơn Đông nói có một bức ảnh anh không bao giờ quên. Đó là khoảnh khắc những phần hài cốt liệt sĩ vừa được tìm thấy trên điểm cao 685. Vừa bấm máy, anh đã không giữ được sự xúc động trước khoảnh khắc những người lính sau hơn 40 năm nằm lại giữa núi rừng cuối cùng cũng được đồng đội tìm thấy. Nhưng đến lúc trở về biên tập ảnh, nhìn thật lâu vào khuôn hình ấy, anh bất ngờ òa khóc.
"Lúc đó tôi đã khóc như một đứa trẻ. Các anh đã nằm đó hơn 40 năm, giữa đá núi, không một nén hương, không người thân bên cạnh", nói đến đây, Giang Sơn Đông cũng nghẹn giọng rồi bật khóc.
Có lẽ, đó cũng là lần hiếm hoi người nghệ sĩ từng đi qua nhiều đề tài lớn lại không thể giấu nổi cảm xúc. Đó là lần đầu tiên anh thực hiện đề tài về tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Cũng là lần đầu tiên anh cảm nhận sâu sắc rằng phía sau mỗi bộ hài cốt được tìm thấy là cả một hành trình của lòng kiên trì, trách nhiệm và sự hy sinh thầm lặng.
Trong hàng nghìn bức ảnh đã chụp, anh không quá quan tâm đến kỹ thuật hay giải thưởng. Anh nói: "Điều quan trọng nhất vẫn là khoảnh khắc”. Đó có thể là ánh mắt lặng người của người lính công binh khi phát hiện thêm một kỷ vật. Là giọt nước mắt của cựu chiến binh đứng trước nơi đồng đội ngã xuống. Hay sự nâng niu của những người lính hôm nay khi gom nhặt từng phần hài cốt còn sót lại giữa núi rừng.
Có những góc máy, vì không được phép sử dụng flycam, anh phải bám vào thân cây, men theo mép vực để ghi hình. Không ít lần nhìn xuống vực sâu hun hút, anh cũng thấy rùng mình, nhưng rồi tất cả đều gác lại khi trước mắt là khoảnh khắc không thể lặp lại.
Sau gần một tuần bám theo đoàn, Giang Sơn Đông đã chụp hàng nghìn bức ảnh tại hầu hết các điểm cao của chiến trường Vị Xuyên. Cuối tháng 7, anh sẽ trở lại để ghi lại khoảnh khắc các liệt sĩ được an táng tại nghĩa trang liệt sĩ. Đó sẽ là những bức ảnh cuối cùng khép lại bộ ảnh về hành trình đưa các anh trở về với đồng đội và đất mẹ.
"Tôi chỉ mong những bức ảnh này giúp nhiều người hiểu hơn rằng để có cuộc sống bình yên hôm nay, cha anh đã phải đánh đổi bằng máu và tuổi trẻ. Đó cũng là cách thế hệ chúng tôi tri ân những người đã ngã xuống", anh nói về ý nghĩa bộ ảnh.
Không trực tiếp cầm cuốc xẻng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, Giang Sơn Đông chọn cầm máy ảnh. Những người lính hôm nay lặng lẽ đưa đồng đội trở về bằng đôi tay, còn người nghệ sĩ lưu giữ hành trình ấy bằng những khuôn hình. Hai công việc khác nhau nhưng cùng chung mục đích gìn giữ ký ức về sự hy sinh và lan tỏa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" tới cộng đồng.
Bởi khi những bức ảnh được công bố, hành trình đưa các liệt sĩ trở về sẽ không chỉ dừng lại trên những sườn núi Vị Xuyên, mà sẽ tiếp tục sống mãi trong ký ức của hàng triệu người dân Việt Nam.
PHƯƠNG LINHNguồn: https://baohaiphong.vn/nhung-khuon-hinh-tu-vung-dat-lua-546872.html
