Những nhận thức sai lầm về nam và nữ

Cuốn “A Billion Years of Sex Differences” của Steve Stewart-Williams cho thấy công chúng đã hiểu sai về nam và nữ suốt nhiều năm qua, theo The Guardian.

ZNews•28/05/2026

Ảnh: Psychology Today.

Theo nhà tâm lý học tiến hóa Steve Stewart-Williams, hầu hết mọi người đều hiểu sai về giới tính. Những người có cách nghĩ truyền thống thường phóng đại sự khác biệt về tính cách tự nhiên giữa nam và nữ. Những người theo chủ nghĩa tiến bộ thì cho rằng sự nuôi dưỡng và xã hội hóa đóng vai trò quyết định nhiều hơn.

Steve muốn có một cuộc đối thoại công khai và nghiêm túc hơn về mặt khoa học liên quan đến sự khác biệt giữa hai giới nhằm hướng dẫn việc hoạch định chính sách tốt hơn.

Nam và nữ giống và khác gì?

Giữa hai giới tính, Steve nhận thấy một số khác biệt tương đối rõ rệt, ví dụ như mỗi người thường sẽ bị thu hút bởi nam hoặc nữ, sức mạnh của phần thân trên, chiều cao, sở thích nghề nghiệp hay thậm chí cả khả năng giết người.

Nhiều yếu tố khác, chẳng hạn như khả năng toán học hoặc tính cách tận tâm, tỉ mỉ, lại không khác biệt đến vậy.

Tuy nhiên, việc sử dụng những yếu tố này không đủ để phân biệt giới tính. Ví dụ, số liệu cơ bản cho biết những người thấp nhất hầu hết là phụ nữ, những người cao nhất là nam giới. Chiều cao trung bình của nam giới cũng cao hơn nữ. Tuy nhiên, nếu chỉ biết con số 1m73 thì không đủ dữ liệu để biết người đó là nam hay nữ.

Trong cuốn sách của mình, Stewart-Williams đã đưa ra một danh sách định kiến phổ biến giữa nam và nữ. Trong số đó có “thiên kiến gamma”: nếu mô tả nam giới một cách tích cực thì công chúng lại nhận định điều ngược lại. Một trong những bài báo gần đây của tác giả cho thấy rằng, nếu gửi đến công chúng thông điệp nam giới vẽ tốt hơn, ít nói dối hơn hoặc thông minh hơn, mọi người lại đánh giá những kết luận này là sai và đáng bị tẩy chay. Tuy nhiên, nếu những đặc điểm trên được gán cho phụ nữ, phản ứng của công chúng ít gay gắt hơn.

Cuốn sách ra mắt ngày 4/6. Ảnh: Amazon.

Một thiên kiến khác là “thiên kiến delta”, nói về sự ác cảm với những khác biệt giới tính truyền thống và ưa thích điều ngược lại. Điều này phù hợp với xu hướng ngày nay đang lên án sự phân biệt nam nữ và cho rằng phụ nữ hoàn toàn có những quyền lợi tương tự như nam giới.

Trong khi Stewart-Williams lập luận rằng có những khác biệt bẩm sinh giữa nam và nữ, ông không cho rằng giới nào tốt hơn giới nào. Thay vào đó, tác giả khuyến nghị mọi người lựa chọn công việc và lối sống phù hợp với sức khỏe, giới tính và sở thích của mình.

Ví dụ, nam giới có xu hướng thích làm việc với đồ vật còn nữ giới thích làm việc với con người. Nam giới có đam mê với địa vị còn nữ giới thường muốn mở rộng mối quan hệ. Nhiều nghiên cứu cũng đã củng cố luận điểm của Stewart-Williams bằng cách chỉ ra nhiều khác biệt giới tính, từ sở thích nghề nghiệp đến đặc điểm tính cách.

Vậy bằng chứng nào khác cho thấy yếu tố tự nhiên, chứ không phải yếu tố nuôi dưỡng, đóng vai trò lớn như một số người vẫn nghĩ? Stewart-Williams đưa ra các lập luận sau: Sự khác biệt giới tính đã tồn tại trong lịch sử và xuyên suốt các nền văn hóa.

Giới tính cho thấy sự khác biệt ở nhiều loài sinh vật, biểu hiện rất sớm trong thời thơ ấu hoặc trở nên rõ rệt hơn trong thời kỳ dậy thì, dường như bị ảnh hưởng bởi sự tiếp xúc với hormone trước khi sinh và không bị ảnh hưởng bởi quá trình xã hội hóa.

Lý giải nam và nữ từ tâm lý học tiến hóa

Trong khi thừa nhận vai trò quan trọng của yếu tố tự nhiên, Stewart-Williams cũng chia sẻ nhiều về góc nhìn tâm lý học tiến hóa. Ví dụ, tác giả viết rằng bạo lực gia đình xuất phát từ cá tính hung hăng của nam giới, chứ không phải tính cách hay ảnh hưởng của chế độ gia trưởng. Do đó, các biện pháp can thiệp nhằm dạy kỹ năng tự kiểm soát bản thân cho nam giới sẽ hiệu quả hơn việc nhắm vào điều chỉnh hệ thống niềm tin và tư tưởng.

Tuy nhiên, đây chỉ là kết quả khi xem xét trong các xã hội bình đẳng giới. Còn bạo lực gia đình và bạo lực tình dục trên thực tế cao hơn nhiều ở các cộng đồng gia trưởng, nơi hành vi đó được dung thứ hoặc thậm chí được chấp nhận. Do vậy, việc hiểu cách xã hội hóa và văn hóa định hình sự khác biệt giới tính ở mỗi nơi cũng rất quan trọng.

Ngoài ra, Stewart-Williams tin rằng có một yếu tố ít được thừa nhận nhưng lại góp phần vào việc phụ nữ ít được đại diện trong lĩnh vực khoa học STEM, hoặc trong các vai trò lãnh đạo nói chung. Đó là sự khác biệt bẩm sinh về tham vọng và sở thích nghề nghiệp. Tuy nhiên, cần có thêm những đánh giá kỹ lưỡng hơn về cấu trúc của các nghề nghiệp để hiểu được vai trò và sự thích ứng của phụ nữ.

Cuốn sách có nhiều kiến thức khiến độc giả bất ngờ vì hoàn toàn khác với những quan niệm thông thường, tuy nhiên, vẫn cần có những đánh giá toàn diện hơn về cả vai trò của tự nhiên và xã hội trong việc hình thành con người và định hình mối quan hệ giữa các giới tính.