Rèn bản lĩnh trên xa lộ thông tin

Trong bối cảnh “giông bão thông tin” hiện nay, bản lĩnh của người trẻ đến từ khả năng sàng lọc, hiểu đúng và lan tỏa tri thức, sự tử tế, trách nhiệm với cộng đồng. Qua đó, góp phần định hình môi trường thông tin trên không gian mạng.

Thành Đoàn Đà Nẵng tổ chức tập huấn “Sử dụng internet, mạng xã hội an toàn, văn minh" cho thanh niên Đà Nẵng. Ảnh: XUÂN SƠN

“Bẫy” thông tin trên không gian ảo

Anh V.K.N, nhân viên một doanh nghiệp thừa nhận bản thân từng là “nạn nhân” của tin giả trên mạng xã hội. Gần đây nhất là đợt mưa lũ lịch sử ở miền Trung - Tây Nguyên cuối năm 2025. Trong một khoảnh khắc thiếu kiểm chứng, anh chia sẻ bài đăng có hình ảnh người dân kêu cứu trong mưa lũ. Đến khi đọc cảnh báo từ cơ quan chức năng, N. mới biết đó là những bức ảnh được tạo bởi AI nên lập tức gỡ bài.

Phạm Thị Hải Yến (sinh viên ngành Cử nhân Báo chí, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng) kể lại, tình huống khiến bản thân nhớ nhất là loạt ảnh, thông tin giả mạo về tai nạn chìm tàu Vịnh Xanh 58 ở vịnh Hạ Long mùa hè năm ngoái. Lúc đó, nếu không tỉnh táo, Yến và các bạn có thể đã bị cuốn theo những hình ảnh, câu chuyện thương tâm sai sự thật do nhiều tài khoản cắt ghép hoặc dùng AI tạo nên. Đơn cử, hình ảnh một gia đình đi du lịch từ năm 2024 được ghép vào một bài đăng… tưởng nhớ, khiến cộng đồng hiểu lầm đây là nạn nhân vụ chìm tàu.

“

Khi mỗi người trẻ biết tỉnh táo trước tin giả, mạng xã hội sẽ trở thành không gian để lan tỏa tri thức, sự tử tế và trách nhiệm.

Anh Đồng Thế Hưng,
Phó Bí thư Đoàn trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng

Chị P.T.V.N (phường Tam Kỳ) kể lại chuyện “cai” điện thoại cho con trai 4 tuổi. Chị cho biết, trước đây bé thường nhảy những điệu nhảy kỳ lạ, hát những câu chữ không rõ nội dung, kể cả trên lớp học, trong bữa cơm hay trước giờ ngủ.

“Cô giáo ở trường không dạy bé những điều này. Hóa ra lúc không có ba mẹ ở nhà, bé được cô chú cho dùng điện thoại, xem các video ngắn 10-15 giây. Mình tìm hiểu và... sốc khi thấy các video này có âm thanh chát chúa, tạo hình nhân vật kinh dị, sử dụng ngôn ngữ kỳ lạ và hình ảnh liên tục chớp nháy. Điều này ảnh hưởng không tốt đến bé”, chị N. cho biết.

Những tác động tiêu cực

ThS. Lê Thụy Xuân Dương, giảng viên bộ môn Kinh tế, Cao đẳng FPT Polytechnic Đà Nẵng nhìn nhận, một bộ phận người trẻ vẫn chưa thể kiểm soát việc bấm like hoặc chia sẻ nội dung trên mạng xã hội, có xu hướng bị cuốn theo đám đông và thiếu “khoảng dừng” để tự nhận thức hay đánh giá sự xác thực của thông tin.

Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng tập huấn kiến thức và kỹ năng số về AI, giúp sinh viên tiếp cận thông tin hiệu quả trong học tập và truyền thông. Ảnh: XUÂN SƠN

“Tiếp xúc quá nhiều thông tin sai lệch hoặc bị “bóp méo”, rất dễ hình thành cách nhìn thiếu chính xác về một vấn đề xã hội. Ở khía cạnh tâm lý, tiếp xúc nội dung tiêu cực, tranh cãi hoặc công kích cá nhân có thể tạo ra cảm giác áp lực, căng thẳng hoặc khiến mình bị cuốn vào những “drama” (kịch tính xung đột) không cần thiết. Cuối cùng là ảnh hưởng đến văn hóa ứng xử trên mạng. Khi những nội dung mang tính công kích, mỉa mai hay kích động được lan truyền sẽ vô tình tạo ra cảm giác “đó là điều bình thường”, hình thành nên khái niệm bạo lực mạng”, ThS. Xuân Dương chia sẻ.

Từ góc độ cá nhân, anh Đồng Thế Hưng, Phó Bí thư Đoàn trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng nhìn nhận: “Tin giả trên mạng xã hội hiện nay không chỉ đơn thuần là vấn đề thông tin sai lệch, mà đã trở thành một thách thức lớn đối với nhận thức và trách nhiệm xã hội của người trẻ”.

Sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là AI, giúp việc tạo ra hình ảnh, video hay nội dung giả trở nên dễ dàng và tinh vi hơn bao giờ hết. Nếu thiếu kỹ năng kiểm chứng và tư duy phản biện, người dùng dễ chia sẻ hoặc tin vào những thông tin chưa được xác thực, từ đó vô tình góp phần lan truyền sai lệch.

Hình thành “hệ miễn dịch số”

Chị Phan Trương Thúy Hiền, cán bộ truyền thông Trường Đại học FPT cho biết, trong quá trình làm việc, chị và các đồng nghiệp hình thành thói quen kiểm chứng thông tin từ mạng xã hội và từ các công cụ AI. “AI vẫn có sai số nhất định nên phải kiểm chứng thật kỹ. Theo mình, mỗi người nên đọc có chọn lọc, kiểm tra lại thông tin và luôn suy nghĩ độc lập, không tiếp nhận thông tin thụ động”, chị Hiền cho biết.

Anh Đồng Thế Hưng cho hay, tại Trường Đại học Sư phạm, Đoàn trường xác định việc nâng cao năng lực số và bản lĩnh thông tin cho sinh viên là một nhiệm vụ quan trọng. Trong đó, đẩy mạnh các hoạt động trang bị kỹ năng số cho sinh viên thông qua các buổi tọa đàm, lớp tập huấn và chuyên đề về nhận diện tin giả, kỹ năng kiểm chứng thông tin và sử dụng AI cho học tập, nghiên cứu một cách đúng đắn.

Đoàn trường phối hợp Công an thành phố Đà Nẵng tổ chức tập huấn, tuyên truyền về an ninh mạng, phòng chống tin giả và các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, giúp sinh viên hiểu rõ hơn các rủi ro và trách nhiệm khi tham gia môi trường số.

Nhà trường chú trọng xây dựng “hệ miễn dịch số” trong nội bộ sinh viên. Các kênh kết nối như nhóm Zalo, mạng lưới cán bộ Đoàn - Hội được phát huy để kịp thời nắm bắt, định hướng và phản hồi những thông tin đang lan truyền trên mạng xã hội.

Tại các trường trên địa bàn thành phố, công tác tuyên truyền của tuổi trẻ Đà Nẵng được đổi mới theo hướng trực quan, gần gũi và phù hợp với thói quen tiếp cận thông tin của người trẻ: infographic, video ngắn, các chiến dịch truyền thông số, lồng ghép nội dung về văn hóa ứng xử trên không gian mạng vào các buổi sinh hoạt chi đoàn, sinh hoạt chuyên đề...

Theo ThS. Lê Thụy Xuân Dương, trong học phần liên quan truyền thông, chị thường đưa vấn đề tin giả vào bài giảng để sinh viên thảo luận. Theo chị, người trẻ cần xây dựng một “hệ miễn dịch số” - khả năng tự bảo vệ trước các thông tin hỗn loạn trên không gian mạng.

Trước hết là kỹ năng sàng lọc thông tin. Thứ hai là trách nhiệm trong chia sẻ thông tin, nếu chưa chắc chắn về độ chính xác của thông tin, tốt nhất không lan truyền. Thứ ba là xây dựng văn hóa ứng xử tích cực trên mạng xã hội: tôn trọng sự khác biệt, tránh công kích cá nhân và ưu tiên lan tỏa nội dung giá trị. Bên cạnh đó, người trẻ có thể giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội, xem đó như công cụ cho cuộc sống chứ không phải là nơi diễn ra cuộc sống của mình; dành nhiều thời gian cho sở thích cá nhân, thể thao ngoài trời...

Nguồn: https://baodanang.vn/ren-ban-linh-tren-xa-lo-thong-tin-3328986.html