Sáp nhập thôn, tổ dân phố và bài toán giữ bản sắc

Sáp nhập thôn, tổ dân phố mở ra không gian phát triển mới nhưng cũng đặt ra yêu cầu giữ gìn bản sắc văn hóa cộng đồng.

Những phong tục, tập quán và nếp sống ở làng quê được gìn giữ, lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Đây là yếu tố quan trọng để bảo tồn giá trị truyền thống, tạo sự gắn kết và tránh nguy cơ mai một những nét riêng của mỗi làng quê.

Những giá trị cốt lõi và nỗi lo mai một

Văn hóa làng, xã ở Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng không chỉ đơn thuần là nơi cư trú mà còn là một thiết chế xã hội bền vững, nơi lưu giữ phong tục, tập quán, nếp sống cùng các giá trị lịch sử, văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ. Đó còn là không gian gắn với đình, chùa, miếu mạo, lễ hội và các phong trào cộng đồng mang đậm bản sắc địa phương.

Trong đợt sáp nhập tới, nhiều thôn, tổ dân phố quy mô nhỏ sẽ được hợp nhất thành các đơn vị dân cư lớn hơn, kéo theo sự mở rộng về không gian địa lý và gia tăng đáng kể dân số. Điều này khiến không ít người dân, đặc biệt là người cao tuổi lo ngại về nguy cơ mai một những giá trị truyền thống vốn gắn bó lâu đời với từng làng, xóm.

Ông Nguyễn Đình Toàn ở xã An Phú lo ngại việc sáp nhập sẽ làm thay đổi những tên gọi gắn bó với lịch sử vùng đất. Các quy ước, hương ước làng xã lâu đời có nguy cơ nhạt nhòa trong một tập thể đông đúc và đa dạng hơn. Một số nét văn hóa đặc trưng của từng thôn xóm, làng nghề cũng có thể mất đi tính gắn kết vốn có khi hòa chung vào không gian quản lý mới.

Tại một số khu vực ven đô của Hải Phòng như Thủy Nguyên, An Dương, việc sáp nhập đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng để không làm đứt gãy các phong trào văn hóa, thể thao cơ sở đã được xây dựng từ nhiều năm nay.

Anh Hoàng Văn Lực, Bí thư Chi bộ thôn Xạ Sơn, xã Nam An Phụ cho rằng: “Một khía cạnh thực tế khác của bài toán bảo tồn văn hóa chính là cơ sở hạ tầng. Bởi sinh hoạt văn hóa cộng đồng gắn liền với các thiết chế như nhà văn hóa, sân đình, sân thể thao”.

Thực tế từ các đợt sắp xếp trước đây tại Hải Phòng cho thấy đã xuất hiện tình trạng “thừa mà thiếu” nhà văn hóa. Sau sáp nhập, số lượng đơn vị hành chính giảm khiến nhiều nhà văn hóa cũ không còn sử dụng hết công năng, trong khi việc tổ chức sinh hoạt cho cộng đồng dân cư đông hơn tại một địa điểm lại trở nên quá tải. Không gian chật hẹp, thiếu trang thiết bị không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng hội họp, giao lưu văn nghệ quần chúng mà còn khiến người dân khó tạo được sự gắn kết với khu dân cư mới.

Sự thấu hiểu và cách làm bài bản

Các thiết chế văn hóa như nhà văn hóa, sân thể thao, nhà thi đấu... rất quan trọng bởi gắn liền với sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Để giải quyết bài toán bảo tồn bản sắc văn hóa trong đợt sáp nhập lần này, thành phố đã sớm quán triệt quan điểm: việc sắp xếp thôn, tổ dân phố phải tính đến các yếu tố đặc thù về lịch sử, văn hóa, phong tục và tập quán của từng địa phương.

Theo đó, quá trình đặt tên các thôn, tổ dân phố sau sáp nhập cần được thực hiện thận trọng, có sự tham khảo ý kiến rộng rãi của người dân. Thành phố ưu tiên giữ lại những tên gọi gắn với lịch sử, truyền thống văn hóa lâu đời hoặc đã ăn sâu trong đời sống tinh thần của cộng đồng, tránh cách đặt tên máy móc theo số thứ tự khiến địa danh mất đi bản sắc riêng.

Bên cạnh đó, dù ranh giới hành chính có thay đổi, các giá trị văn hóa cộng đồng như hương ước, quy ước, lễ hội truyền thống, hội làng hay các câu lạc bộ văn hóa - thể thao vẫn cần được duy trì và phát huy. Các cấp ủy, đoàn thể tiếp tục đóng vai trò kết nối, phát huy uy tín của các bậc cao niên, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố cũ trong việc gìn giữ phong tục, truyền lại những giá trị văn hóa tốt đẹp cho thế hệ trẻ.

Một vấn đề quan trọng khác là quy hoạch đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa. Đây được xem là nền tảng để đời sống văn hóa cộng đồng không bị thu hẹp sau quá trình sắp xếp hành chính. Hải Phòng cần ưu tiên quỹ đất và nguồn lực để mở rộng, nâng cấp hoặc xây mới các nhà văn hóa có quy mô phù hợp, đáp ứng nhu cầu hội họp, sinh hoạt, rèn luyện thể thao và giao lưu của cộng đồng dân cư đông hơn sau sáp nhập.

Sáp nhập thôn, tổ dân phố là chủ trương lớn nhằm tinh gọn, hiện đại hóa bộ máy quản lý và tạo động lực cho Hải Phòng phát triển trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, cùng với quá trình đó, việc gìn giữ bản sắc văn hóa cần được đặc biệt coi trọng để bảo đảm sự phát triển hài hòa và bền vững. Một đô thị hiện đại không chỉ cần hạ tầng đồng bộ mà còn cần gìn giữ chiều sâu văn hóa và sự gắn kết của cộng đồng dân cư.

Việc đặt tên thôn, tổ dân phố sau sáp nhập cần tham khảo ý kiến nhân dân, ưu tiên giữ lại những địa danh gắn với lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời.

Quá trình sáp nhập đòi hỏi sự linh hoạt, mềm dẻo và trên hết là sự đồng thuận, tự nguyện của người dân. Thành công của việc sắp xếp thôn, tổ dân phố không chỉ được đánh giá qua số lượng đầu mối hành chính được tinh gọn hay mức tiết kiệm ngân sách, mà còn ở việc đời sống tinh thần và các giá trị văn hóa truyền thống của người dân có được gìn giữ hay không. Những nét đẹp của tình làng nghĩa xóm, sự gắn bó cộng đồng lâu đời cần được xem là tài sản quý giá cần được bảo tồn và phát huy.

Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng ý thức gìn giữ di sản văn hóa của mỗi người dân, công tác bảo tồn bản sắc văn hóa trong quá trình sáp nhập sẽ từng bước đạt được hiệu quả tích cực. Qua đó, hình thành những khu dân cư mới không chỉ tinh gọn, hoạt động hiệu quả mà còn giàu tính cộng đồng, đậm đà bản sắc văn hóa của vùng đất cửa biển Hải Phòng.

THU HƯƠNG

Nguồn: https://baohaiphong.vn/sap-nhap-thon-to-dan-pho-va-bai-toan-giu-ban-sac-543846.html