Sử dụng thuốc gì khi nổi mề đay, mẩn ngứa?

SKĐS - Mề đay, mẩn ngứa là tình trạng da nổi sẩn đỏ, phù nề và ngứa dữ dội. Dù nhiều trường hợp tự khỏi sau thời gian ngắn, không ít người phải đối mặt với các đợt tái phát kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.

1. Hiểu đúng về mề đay

Nội dung

• 1. Hiểu đúng về mề đay
• 2. Các thuốc trị mề đay
• 2.1. Thuốc kháng histamine là nền tảng điều trị đầu tay
• 2.2. Montelukast
• 2.3. Corticosteroid chỉ dùng ngắn ngày trong đợt cấp
• 2.4. Omalizumab điều trị mề đay kháng trị
• 3. Một số lưu ý

Mề đay hình thành khi các tế bào mast trong da giải phóng histamine và các chất trung gian viêm khác, gây giãn mạch và thoát dịch vào mô, tạo ra những nốt phù đỏ ngứa ngáy đặc trưng. Điều quan trọng cần phân biệt là mề đay cấp tính, xảy ra dưới 6 tuần, thường có nguyên nhân rõ ràng như dị ứng thực phẩm, thuốc hay côn trùng đốt; còn mề đay mạn tính kéo dài hơn sáu tuần, phần lớn trường hợp không tìm được tác nhân kích hoạt cụ thể, dù bệnh nhân đã thay đổi chế độ ăn uống và lối sống.

Về mặt lâm sàng, các nốt mề đay có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể, thay đổi vị trí từ ngày này qua ngày khác, gây ngứa rát. Một số trường hợp nặng hơn đi kèm phù mạch, tức là sưng phù ở các lớp da sâu hơn, thường gặp quanh mắt, môi, họng hoặc chi. Phù mạch kèm khó thở là tình trạng cấp cứu cần can thiệp y tế ngay lập tức.

Mề đay, mẩn ngứa, là tình trạng da xuất hiện các nốt sần đỏ, phù nề, gây ngứa dữ dội và có thể lan rộng ra nhiều vùng trên cơ thể.

2. Các thuốc trị mề đay

2.1. Thuốc kháng histamine là nền tảng điều trị đầu tay

Theo hướng dẫn điều trị quốc tế của Hiệp hội Dị ứng và Miễn dịch lâm sàng châu Âu, thuốc kháng histamine H1 thế hệ hai không gây buồn ngủ là lựa chọn ưu tiên hàng đầu trong điều trị mề đay, cả cấp tính lẫn mạn tính. Các hoạt chất phổ biến thuộc nhóm này bao gồm cetirizin, loratadin, fexofenadin và levocetirizin.

Ưu điểm vượt trội của thuốc kháng histamine thế hệ hai so với thế hệ cũ như chlorpheniramin hay promethazin là khả năng ức chế histamine chọn lọc hơn, ít thấm qua hàng rào máu não hơn nên ít gây buồn ngủ, kém tập trung và khô miệng hơn. Điều này đặc biệt quan trọng với những người cần duy trì hoạt động làm việc, lái xe trong suốt thời gian điều trị.

Liều khởi đầu thông thường là một viên mỗi ngày, uống vào buổi tối để tận dụng tác dụng kéo dài qua đêm, thời điểm mề đay thường bùng phát mạnh hơn do nhiệt độ cơ thể giảm và hệ thần kinh phó giao cảm hoạt động tích cực.

Khi nào cần thêm thuốc kháng histamine H2?

Ngoài thụ thể H1, histamine còn tác động lên thụ thể H2 phân bố ở đường tiêu hóa và một phần ở da. Trong các trường hợp mề đay không đáp ứng đủ với kháng histamine H1 đơn độc, bác sĩ có thể phối hợp thêm thuốc kháng histamine H2 như famotidin. Cơ chế là khi cả hai loại thụ thể đều bị ức chế đồng thời, hiệu quả kiểm soát triệu chứng được tăng cường đáng kể, đặc biệt ở bệnh nhân có mề đay kèm đỏ bừng mặt hoặc triệu chứng tiêu hóa.

2.2. Montelukast

Thuốc kháng thụ thể leukotriene, điển hình là montelukast, thường được dùng trong điều trị hen phế quản và viêm mũi dị ứng, nhưng cũng có vai trò hỗ trợ trong mề đay mạn tính. Leukotriene là một chất trung gian viêm được giải phóng song song với histamine từ tế bào mast, góp phần vào phản ứng dị ứng. Bổ sung montelukast vào phác đồ có thể giúp những bệnh nhân không đáp ứng đủ với kháng histamine đơn thuần, đặc biệt ở nhóm có tiền sử không dung nạp aspirin hoặc thuốc kháng viêm không steroid.

2.3. Corticosteroid chỉ dùng ngắn ngày trong đợt cấp

Corticosteroid đường uống như prednisolon có tác dụng chống viêm mạnh và thường được chỉ định trong các đợt mề đay cấp nặng, đặc biệt khi có phù mạch đi kèm. Tuy nhiên đây chỉ là biện pháp ngắn hạn, thường không quá năm đến bảy ngày, nhằm kiểm soát cơn bùng phát mạnh trong khi chờ thuốc điều trị nền phát huy tác dụng.

Việc dùng corticosteroid kéo dài để kiểm soát mề đay mạn tính không được khuyến cáo vì nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng như loãng xương, tăng đường huyết, suy tuyến thượng thận và ức chế miễn dịch.

2.4. Omalizumab điều trị mề đay kháng trị

Với những bệnh nhân mề đay mạn tính không đáp ứng với kháng histamine sau bốn đến sáu tuần điều trị tích cực, omalizumab là lựa chọn điều trị bậc ba được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ phê duyệt. Đây là kháng thể đơn dòng ức chế immunoglobulin E tự do trong tuần hoàn, từ đó làm giảm hoạt hóa tế bào mast và giải phóng histamine.

Omalizumab được tiêm dưới da mỗi bốn tuần một lần, thường mang lại cải thiện rõ rệt từ tuần đầu tiên và kiểm soát triệu chứng tốt ở phần lớn bệnh nhân mề đay kháng trị. Tuy nhiên đây là thuốc sinh học có giá thành cao và cần được theo dõi tại cơ sở y tế sau mỗi lần tiêm do nguy cơ phản ứng phản vệ, dù tỷ lệ này rất thấp trong thực hành lâm sàng.

Bên cạnh dùng thuốc cần kết hợp với một số biện pháp hỗ trợ mang lại hiệu quả điều trị tốt hơn.

3. Một số lưu ý

Điều trị bằng thuốc sẽ hiệu quả hơn nhiều khi kết hợp với một số biện pháp hỗ trợ. Ghi nhật ký triệu chứng hàng ngày bao gồm thời điểm xuất hiện, mức độ ngứa, thực phẩm đã ăn, thuốc đang dùng và mức độ căng thẳng giúp bác sĩ và bệnh nhân nhận diện các yếu tố kích hoạt tiềm ẩn và điều chỉnh phác đồ kịp thời.

Về chăm sóc da, nên dùng sữa tắm và kem dưỡng không có hương liệu, tránh tắm nước quá nóng vì nhiệt độ cao kích thích giải phóng histamine từ tế bào mast ở da. Chườm mát lên vùng ngứa giúp co mạch nhanh và giảm triệu chứng tạm thời trong khi chờ thuốc phát huy tác dụng. Quản lý căng thẳng cũng là yếu tố không thể bỏ qua vì cortisol và các hormone căng thẳng có thể khuếch đại phản ứng viêm và làm mề đay bùng phát mạnh hơn.

Đối với người cần bổ sung vi chất, một số nghiên cứu cho thấy bệnh nhân mề đay mạn tính thường có nồng độ vitamin D thấp hơn dân số chung, và bổ sung vitamin D ở những người thiếu hụt có thể cải thiện phần nào đáp ứng điều trị, dù bằng chứng hiện tại vẫn còn ở mức độ khiêm tốn.

Dù phần lớn các trường hợp mề đay có thể xử lý tại nhà hoặc theo dõi ngoại trú, một số dấu hiệu đòi hỏi can thiệp y tế khẩn cấp. Sưng phù quanh môi, lưỡi, họng hoặc thanh quản gây khó nuốt, khàn tiếng hoặc khó thở là tình huống nguy hiểm tính mạng cần tiêm epinephrine ngay và gọi cấp cứu. Ngoài ra, đau ngực, chóng mặt, tụt huyết áp hoặc mất ý thức đi kèm mề đay cũng là dấu hiệu của sốc phản vệ cần xử lý cấp cứu tức thì.

Mề đay là bệnh lý có thể kiểm soát tốt khi được tiếp cận đúng hướng. Điều quan trọng là không tự ý dừng thuốc khi triệu chứng tạm thời thuyên giảm, vì mề đay mạn tính đòi hỏi điều trị liên tục và theo dõi định kỳ để đạt được kiểm soát bền vững lâu dài.

Mời xem thêm video được quan tâm:

Nguồn: https://suckhoedoisong.vn/su-dung-thuoc-gi-khi-noi-me-day-man-ngua-169260531153342033.htm