Sức sống làng nghề bánh đa vừng xứ Lường

Nhắc đến vùng đất xứ Lường, người ta không chỉ nhớ về một vùng quê giàu truyền thống, mà còn bị mê hoặc bởi hương vị giòn rụm, thơm ngon của những chiếc bánh đa vừng đen. Qua hàng trăm năm, lớp thế hệ con cháu vẫn phát huy tốt nghề xưa của cha ông trao truyền.

Nghề làm bánh đa vừng ở xã Đô Lương đã có hơn 300 năm tuổi. Ảnh: Hoài Thu

Giữ nhịp làng nghề trăm năm tuổi

Một trong những địa chỉ khởi phát của nghề tráng bánh đa lâu đời ở xứ Lường là Làng nghề Vĩnh Đức (nay thuộc xã Đô Lương). Trải qua hơn 300 năm, nghề làm bánh nơi đây không chỉ được gìn giữ như một nét văn hóa mà còn phát triển về quy mô và chất lượng.

Anh Nguyễn Văn Công - chủ một cơ sở sản xuất bánh đa ở Làng nghề Vĩnh Đức cho hay: Để chuẩn bị cho công việc tráng bánh, chúng tôi phải xem dự báo thời tiết trước nhiều ngày rồi mới quyết định ngâm gạo, xay bột, tráng bánh. Bởi có nắng thì mới phơi được bánh và bánh mới ngon.

Đứng cạnh anh Công là chị Nguyễn Thị Thảo, vợ anh đang tất bật chốt đơn hàng để gửi cho khách. Chỉ tay vào 1 chiếc thùng đóng sẵn 200 chiếc bánh đa chưa nướng, chị Thảo cho biết: “Thùng bánh này chuẩn bị được gửi xuống xã Phúc Lộc cho khách làm quà đưa sang Đức”. Ngày xưa bánh đa Đô Lương chỉ tiêu thụ gói gọn trong tỉnh, thì nay đã vươn xa, theo chân những người con quê hương đến với năm châu bốn biển.

Theo các bậc cao niên, Làng nghề Vĩnh Đức đã có khoảng 300 năm nay, chuyên sản xuất bánh đa với độ dày vừa phải, giòn tan, rưới vừng đen, ăn vào cảm nhận vị thơm bùi, béo, được quạt tay thủ công.

Anh Nguyễn Văn Công nghiên cứu cải tiến máy nướng bánh đa giúp bánh chín đều, không bị cháy cạnh. Ảnh: Hoài Thu

Với lịch sử từ hàng trăm năm, người dân làm nghề đã thuộc nằm lòng việc lấy nước ra sao, ngâm gạo thế nào, xay bột bao nhiêu thời gian để chiếc bánh đủ độ giòn, thơm, chinh phục thực khách.

Bánh đa vừng đen sau khi tráng chín được rải trên tấm đan bằng tre, đưa ra phơi nắng. Quá trình phơi, phải liên tục lật bánh để bảo đảm bánh khô đều, màu sắc đẹp. Để bánh đạt độ ngon, người dân phải phơi trong điều kiện nhiệt độ 30 - 37 độ C. Đến khoảng từ 11h - 12h, khi bánh khô đều 2 mặt, phải thu gom nhanh vì nếu quá nắng, bánh sẽ bị nứt, vỡ, cong vênh.

Anh Nguyễn Văn Công cho biết: Để bánh ngon, ngoài việc tuyển chọn kỹ nguyên liệu, khâu ngâm ủ gạo và tráng bánh, trở bánh, nướng bánh rất quan trọng. Qua nhiều năm, người thợ dày kinh nghiệm nắm bắt các bí quyết làm sao tinh bột khi ngâm nước đủ giờ sẽ nở đều, bánh dẻo, khi nướng lên ăn thơm, không chai. Ngoài ra, khi quạt than phải quạt thường xuyên để bánh chín kỹ và không cháy.

Các hộ ở Làng nghề Vĩnh Đức đầu tư máy móc hiện đại để nâng công suất sản xuất bánh đa vừng, tạo việc làm thường xuyên cho hàng trăm lao động địa phương. Ảnh: Hoài Thu

Từ xa xưa, khi cái bánh, cái kẹo còn là thức quà xa xỉ, người làng nghề bánh đa đã biết chế biến các nguyên liệu từ nông sản quê nhà như gạo, lạc, vừng… để làm nên những chiếc bánh đa, kẹo lạc, kẹo dồi thơm ngon nức tiếng. Trải qua bao thăng trầm cùng với sự cạnh tranh của nhiều thức quà khác, người làm nghề ở Vĩnh Đức vẫn luôn trăn trở đổi mới tư duy, cách làm, cách tiếp thị để sản phẩm bay xa hơn.

Nâng tầm thức quà quê

Theo các hộ làm nghề lâu năm, sau khi được các ban, ngành hướng dẫn làm hồ sơ, kiểm tra chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm và chú trọng đầu tư mẫu mã, ghi thông tin, xuất xứ, nhãn mác rõ ràng hơn, bánh đa xứ Lường được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Sản phẩm được tin tưởng mang đi giới thiệu tại các hội chợ, vào hệ thống siêu thị ở nhiều tỉnh.

Hiện nay, doanh thu mỗi tháng làng nghề đạt hơn 1 tỷ đồng, đây là con số mơ ước nhiều năm qua... Bên cạnh đó, sản phẩm cũng được nhiều cơ quan, đơn vị và du khách gần xa chọn làm quà biếu như một thức quà quê truyền thống với phong phú nhiều kích cỡ, chủng loại. Qua đó, quảng bá được hình ảnh của làng nghề, của quê hương.

Ngoài bánh vừng đen bột gạo truyền thống, người dân sáng tạo làm phong phú thêm các chủng loại bánh đa vừng: bánh đa gấc vừng đen, bánh đa khoai lang tím vừng đen. Ảnh: Hoài Thu

Ở Làng nghề Vĩnh Đức hiện nay có hàng chục hộ làm bánh đa, tạo việc làm thường xuyên cho gần 250 lao động. Trong đó, có 10 hộ gia đình làm bánh đa với quy mô lớn, đầu tư hệ thống tráng bánh tự động. Có những hộ làm nghề đến nay đã là đời thứ 10, thứ 11.

Khoảng 5 năm nay, nhiều hộ làm nghề đã đầu tư mua thêm máy móc, nâng cấp một số khâu sản xuất như tráng bánh, hấp bánh. Việc tạo khuôn và hấp bánh bằng máy giúp cho bánh có kích cỡ đồng đều, rút ngắn thời gian, công sức lao động… Mỗi ngày, một người có thể làm được khoảng 1.500 - 2.000 chiếc bánh đa. Vào vụ cao điểm, nhiều hộ gia đình phải thuê thêm lao động thời vụ.

Từ những thành công của bánh đa vừng đen truyền thống, những người trẻ ở Làng nghề Vĩnh Đức tiếp tục kế thừa bí quyết làm nghề của cha ông đã sáng tạo và làm mới sản phẩm bằng cách thêm màu sắc từ nhiều nguyên liệu nông sản như khoai lang tím, nếp cẩm, gấc, dừa… Bánh đa vừng làm từ gấc, khoai lang tím kỳ công hơn các loại bánh khác và được làm hoàn toàn từ nguyên liệu tự nhiên nên được thị trường khá ưa chuộng.

Dây chuyền sản xuất bánh đa Lương Sơn được khép kín, đảm bảo các tiêu chuẩn xuất khẩu sang các thị trường khó tính. Ảnh: Thanh Phúc

Ngoài Làng nghề Vĩnh Đức, ở xã Đô Lương còn có tổ hợp tác sản xuất bánh đa và hàng chục hộ gia đình khác sản xuất theo quy mô nhỏ lẻ tại gia. Không chỉ ở xã Đô Lương, mà các địa phương khác của huyện Đô Lương (cũ) đều có các cơ sở sản xuất bánh đa truyền thống. Ví như tại xóm Văn Thọ, xã Bạch Hà có Cơ sở sản xuất bánh đa Cương Trang đạt chuẩn OCOP năm 2024 với tổng mức đầu tư máy móc khoảng 180 triệu đồng, tạo việc làm thường xuyên cho 7 lao động địa phương, thu nhập bình quân từ 6-8 triệu đồng/người/tháng.

Tại xã Văn Hiến, bằng quyết tâm và tình yêu với sản phẩm quê nhà, các doanh nhân trẻ "9X" Nguyễn Ngọc Phương và Nguyễn Bá Thắng đầu tư nhà xưởng hiện đại sản xuất bánh đa; Đồng thời, thành lập Công ty TNHH Sản xuất và Kinh doanh thực phẩm Lương Sơn.

Sản phẩm bánh đa vừng của cơ sở sản xuất bánh đa Cương Trang (xã Bạch Hà) đạt chuẩn OCOP năm 2024, tạo việc làm cho 7 lao động địa phương. Ảnh: P.V

Kế thừa những bí quyết làm nghề truyền thống kết hợp với phương thức sản xuất hiện đại, các công đoạn từ làm bột, tráng bánh, phơi bánh đều được Công ty TNHH Sản xuất và Kinh doanh thực phẩm Lương Sơn tự động hóa bằng dây chuyền, máy móc với công suất 40 triệu sản phẩm/năm, tạo việc làm cho 50 lao động địa phương. Với quy mô 2 nhà máy, lực lượng lao động trên 100 người, sản phẩm của công ty này rất đa dạng với bánh đa nem, bánh đa lạc, bánh đa vị dừa, bánh đa gạo lứt…

Năm 2022, những lô hàng bánh đa Lương Sơn đầu tiên được xuất khẩu thành công sang Nhật Bản và Hàn Quốc - những thị trường nổi tiếng khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm. Ngoài Nhật Bản và Hàn Quốc, sản phẩm đang mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác như Mỹ, Đức, Úc…

Cũng chính sự phát triển đó đã tạo sức sống bền bỉ cho thương hiệu bánh đa xứ Lường trong bối cảnh mới; vừa nâng cao giá trị, bảo tồn nghề truyền thống cha ông truyền lại, vừa mở ra cơ hội về lao động, việc làm tại chỗ, nâng cao thu nhập cho người dân, qua đó, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của địa phương.

Từ thức quà quê, bánh đa vừng Đô Lương không chỉ được phát triển thành sản phẩm OCOP mà còn trở thành quà biếu đặc sản, được xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Ảnh CSCC

ADQuảng cáo

Nguồn: https://baonghean.vn/suc-song-lang-nghe-banh-da-vung-xu-luong-10338489.html