Suối Then chảy mãi

Về thôn Đồng Tày, xã Xuân Vân, tỉnh Tuyên Quang đường nhựa thênh thang, sạch đẹp, hoa quả sai trĩu cành, xa xa vang tiếng đàn Tính, hát Then. Từ em nhỏ mới 9, 10 tuổi, đến người trung niên, cao tuổi, ai cũng say sưa giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc.

Anh Lương Văn Cường, Chủ nhiệm CLB hát Then, đàn Tính thôn Đồng Tày hướng dẫn các thành viên tập luyện.

Ông chủ nhiệm “đam mê”

Được hỏi về Câu lạc bộ (CLB) hát Then, đàn Tính thôn Đồng Tày, anh Lương Văn Cường, Chủ nhiệm CLB sôi nổi kể, bố anh người dân tộc Tày, mẹ anh người Kinh, từ nhỏ anh đã thích nghe hát Then, nhưng chưa được ai dạy hay hướng dẫn cụ thể. Từ đam mê, anh tự học người biết hát, học trên mạng xã hội rồi tích cực vận động mọi người trong thôn thành lập CLB để giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc. Năm 2011, thôn thành lập CLB với 15 thành viên nòng cốt. Anh và Ban chủ nhiệm CLB chủ động mời các nghệ nhân ở Lâm Bình, TP Tuyên Quang (cũ) về dạy, hướng dẫn các thành viên tập hát Then, đánh đàn Tính. Rồi người biết hát, dạy cho người chưa biết, cứ thế, các thành viên dần hát hay hơn, đánh đàn giỏi hơn.

Không chỉ tự học, các thành viên CLB còn tự nguyện đóng góp kinh phí để tổ chức các hoạt động, duy trì phong trào, thường xuyên đi giao lưu hát Then, đàn Tính tại các tỉnh như: Cao Bằng, Yên Bái, Bắc Kạn (trước đây) để học hỏi kinh nghiệm. Đến năm 2022, anh Cường được bầu làm Chủ nhiệm CLB đam mê hát Then tỉnh Tuyên Quang, với gần 100 thành viên tham gia. CLB đã đề xuất, xin ý kiến Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh hằng năm tổ chức 2 đợt giao lưu hát Then, đàn Tính mở rộng, thu hút các CLB trong và ngoài tỉnh tham gia, tạo sân chơi lành mạnh, ý nghĩa để những người yêu Then, được giao lưu, thể hiện niềm đam mê của mình.

CLB hát Then, đàn Tính thôn Đồng Tày góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc ở khu dân cư.

Năm 2022, CLB lần đầu tiên tổ chức giao lưu hát Then, đàn Tính tại xã Tân Trào, thu hút 400 nghệ nhân, diễn viên trong và ngoài tỉnh tham gia. Năm 2023, CLB tổ chức giao lưu tại huyện Lâm Bình và Chiêm Hóa (trước sáp nhập); năm 2024 tổ chức tại huyện Na Hang, Hàm Yên và năm 2025, tổ chức tại xã Xuân Vân. Anh Cường chia sẻ, mỗi dịp giao lưu, các thành viên trong CLB lại học hỏi được thêm rất nhiều, cùng là Then, nhưng Then ở Bắc Kạn nay là Thái Nguyên, Then Cao Bằng hay Tuyên Quang lại có những đặc trưng riêng. Cũng nhờ giao lưu, giờ chỉ cần nghe hát là anh có thể phân biệt được Then của địa phương nào, đồng thời có thể được hát được Then của các địa phương.

Đặc biệt, giờ đây không chỉ hát Then, anh còn cùng với thành viên trong CLB tự mày mò, học hỏi để chế tác được đàn Tính phục vụ mọi người tập đàn. Nhờ có mạng xã hội, đàn Tính làm ra còn được bán cho nhiều người có nhu cầu ở các địa phương trong và ngoài tỉnh.

Một buổi tập luyện của các thành viên trong CLB.

Ươm mầm xanh

Nhìn những thành viên nhí trong CLB hát và biểu diễn rất chuyên nghiệp, ít ai biết được rằng, việc hướng dẫn cho các cháu tập luyện đã được các thành viên CLB thực hiện từ khi “những mầm non” chỉ mới nhú. Anh Lương Văn Cường, Chủ nhiệm CLB chia sẻ, để CLB hoạt động lâu dài cần phải đào tạo cho lớp trẻ học hát Then, đánh đàn Tính. Những thành viên cũ dần đã lên ông, lên bà, thời gian có thể tham gia được sẽ dần ít đi. Vì vậy, ngay từ khi các cháu mới 6,7 tuổi, trong mỗi dịp sinh hoạt, các ông, bà, bố mẹ đã cho con, cháu đi theo để tìm hiểu về hát Then, tập đánh đàn Tính. Sau đó, vào thời gian nghỉ hè, CLB tổ chức cho các cháu học nâng cao, tham gia biểu diễn để nhuần nhuyễn hơn. Việc học cũng tùy vào khả năng của từng cháu, có cháu hát tốt, có cháu lại chơi đàn giỏi hơn, hay có cháu lại có năng khiếu với múa, chơi nhạc cụ. Nhờ đó, mỗi thành viên nhí đều rất hào hứng tham gia và thoải mái bộc lộ năng khiếu của mình.

Em Tô Văn Thành, học sinh lớp 5, trường Tiểu học Quang Trung, xã Xuân Vân bày tỏ, từ năm học lớp 1 cháu đã được đi học hát Then, đánh đàn Tính với các ông, các bà. Bố mẹ cháu rất ủng hộ, đã mua đàn để cháu tập và động viên cháu tham gia biểu diễn. Đến nay, cháu có thể vừa hát, vừa đánh đàn cùng mọi người.

Các thành viên CLB hát Then, đàn Tính thôn Đồng Tày, xã Xuân Vân, tỉnh Tuyên Quang.

Với em Bế Tường Lam, được tham gia tập luyện cùng CLB đã giúp em phát triển năng khiếu của bản thân, tự tin hơn trong học tập và hoạt động ở trường. Em Bế Tường Lam, học sinh lớp 9, trường THCS Xuân Vân cho biết, từ năm lớp 3 em đã được theo bà đi tập hát Then, đánh đàn Tính cùng CLB. Đến năm nay, mẹ em cũng tham gia. Vừa học ở CLB cùng các ông, bà và các bạn, vừa học ở nhà cùng bà và mẹ em thấy rất vui. Em sẽ cố gắng học tốt và đàn hay, hát giỏi, mong rằng sau này sẽ thi đỗ vào các trường nghệ thuật, để có thể theo đuổi đam mê và phát triển hơn nữa năng khiếu của mình, được đem bản sắc văn hóa dân tộc Tày lan tỏa hơn nữa trong cộng đồng.

Điều ấn tượng nhất với chúng tôi khi đến thăm CLB hát Then, đàn Tính thôn Đồng Tày, xã Xuân Vân là cách làm của CLB trong suốt những năm qua. Đó là việc bồi đắp, nuôi dưỡng văn hóa dân tộc trong thế hệ trẻ. Có như vậy, suối nguồn của điệu Then sẽ luôn chảy mãi trong huyết mạch của các thế hệ, giúp cho điệu Then luôn ngân vang, ngân xa.

Huyền Linh

Nguồn: https://baotuyenquang.com.vn/van-hoa/du-lich/202604/suoi-then-chay-mai-e471d90/